سەرتٸنە مىقتى سامۋراي

جاپون ساربازى حيرو ونودا ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىس بٸتكەننەن كەيٸن وتىز جىل بويى قولىنان قارۋىن تاستاماعان. سەبەبٸ نەدە ەكەنٸن بٸلەسٸزدەر مە?

ارالداعى تٶرتەۋ

حيرو ونودا 1922 جىلى جاپونييانىڭ كامەكاۆا دەگەن شاعىن اۋىلىندا دٷنيەگە كەلگەن.  مەكتەپ بٸتٸرگەن سوڭ, 1939 جىلدىڭ كٶكتەمٸندە قىتايدىڭ حانكوۋ قالاسىندا ورنالاسقان ساۋدا كومپانيياسىندا جۇمىسقا ورنالاسادى. ول كەزدە قىتاي جاپونييانىڭ قاراماعىنداعى ەل بولاتىن. جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ جاپوندارعا تەن قاعىلەزدٸكپەن قىتاي جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸن ەركٸن مەڭگەرٸپ الادى. 1942 جىلى وعان ەسكەري بورىشىن ٶتەۋ ٷشٸن جاپونيياعا ورالۋعا تۋرا كەلەدٸ.  ەسكەردەن كەيٸن بارلاۋشى وفيتسەرلەردٸ دايىندايتىن ۋچيليششەگە تٷسەدٸ. بٸراق كيرو وقۋىن تولىق بٸتٸرە المايدى, بٷكٸل كۋرسانتتاردى بٸر-اق كٷندە مايدانعا اتتاندىرادى. ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىسقا قاتىسقان جاپونييا جاۋدان جەڭٸلٸپ قالادى. 

1945 جىلدىڭ قاڭتارىندا كٸشٸ لەيتەنانت ونودانى فيليپپين ەلٸندەگٸ (ول كەزدە جاپونيياعا قاراستى اۋماق)  لۋبانگ ارالىنا جٸبەرەدٸ. كومانديرٸ وعان قاسىق قانى قالعانشا ارالدى جاۋعا بەرمەي ۇستاپ تۇرۋ جٶنٸندە بۇيىرادى. ارالعا كەلٸسٸمەن ول ساربازداردى تاس تٷيٸن بەكٸنٸسكە كٶشۋگە ٷندەيدٸ. بٸراق, سوعىستان ەبدەن مەزٸ بولعان قاراماعىنداعى جاپون ساربازدارى ونىڭ ايتقاندارىنا قۇلاق اسپايدى. كەمەلەرمەن كەلگەن اقش ەسكەرٸ ەپ-سەتتە قورعانىستى بۇزىپ, ارالدى باسىپ الادى. ونودا باستاعان جاساققا ارال ورتاسىنداعى ورمانعا قاشۋعا تۋرا كەلەدٸ. ورمانعا جاسىرىنعان ساربازدار شاعىن بازا سالىپ, پارتيزاندىق سوعىسقا كٶشەدٸ. جاساق دەپ تۇرعانىمىز تٶرت ادام, ياعني ونودانىڭ ٶزٸ, يۋيتي اكاتسۋ, كينسيتي كودزۋكي جەنە سەيتي سيمادا. 

سول جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە جاپونييانىڭ سوعىستا جەڭٸلدەگەنٸن مويىنداپ, كاپيتۋلياتسييا تۋرالى اكتٸگە قول قويعانى تاريحتان بەلگٸلٸ. دەگەنمەن, جوعارىدا اتالعان تٶرتەۋدٸڭ قولباسشىلىقپەن بايلانىسى جوق ەدٸ. ال جاپونييا بولسا, ول ساربازداردى حابار- وشارسىز كەتكەندەر تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸپ تە جٸبەرگەن ەدٸ. بەس جىلدان سوڭ يۋيتي اكاتسۋ فيليپپين پوليتسيياسىنا بەرٸلەدٸ. ول جارتى جىل تەرگەۋدەن كەيٸن وتانىنا ورالادى. جاپون جۇرتشىلىعى ونودا جاساعى مٷشەلەرٸنٸڭ تٸرٸ ەكەنٸن وسىلايشا بٸلەدٸ. 

ونودا توبى, سول ارالداعى شارۋالاردىڭ كٷرٸشٸنە شابۋىل جاساپ, ەلدٸمەكەندەردٸ توناپ, تاماقتارىن تاۋىپ,  كٷندەرٸن كٶرەدٸ. 

ونودانىڭ وتىز جىلدىق سوعىسىنىڭ بٸتۋٸ

1974 جىلى جاپونييانىڭ نوريو سۋدزۋكي دەگەن ستۋدەنتٸ ساياحاتتاپ فيليپپينگە بارادى. ورمان ٸشٸندە كەلە جاتىپ, ول كەزدەيسوق ونودامەن ۇشىراسىپ قالادى. سودان ەكٸ جاپوندىق ۇزاق ەڭگٸمەلەسەدٸ. ستۋدەنت سوعىستىڭ ەلدەقاشان بٸتكەنٸن جەنە ونىڭ ەلگە قايتۋىن قولقالاپ سۇرايدى. ونودا بولسا «جوق, مەن ٶزٸمنٸڭ قولباسشىلىعىمنان ونداي بۇيرىق العان جوقپىن. بۇل ارالدان ەشقايدا كەتە المايمىن»- دەپ كەلتە قايىرىپتى. 

ەلٸنە كەلگەن ستۋدەنت جاپونييا قولباسشىلىعىنا جول تاۋىپ جولىعىپ,  ارالداعى ساربازدار تۋرالى حابار بەرەدٸ. سٶيتٸپ, ەسكەري باسشىلىقتىڭ جٸبەرگەن ادامدارى ونى ەلٸنە الىپ كەلەدٸ. 

انتىنا مىقتى جاپون ساربازىنىڭ وتىز جىلدىق سوعىسى وسىلايشا بٸتەدٸ. تروپيكالىق ورماندا ٶمٸر سٷرۋگە ەبدەن ٷيرەنٸپ قالعان ونودا بٸر ايدان سوڭ برازيليياعا قوڭىس اۋدارىپ, سوندا شاڭىراق قۇرىپ, مال ٶسٸرۋمەن اينالىسادى. دەگەنمەن,  1984 جىلى  ەلٸنە قايتىپ ورالادى. ەگدە تارتقان شاعىندا ول «لۋبانگ ارالىنداعى وتىز جىلدىق سوعىسىم» اتتى ەستەلٸك كٸتاپ جازادى. حيرو ونودا 2014 جىلى 92 جاسىندا توكيودا قايتىس بولادى.