قازاقستاندى دەموكراتييالىق, قۇقىقتىق, ەدٸلەتتٸ, ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت رەتٸندە نىعايتۋعا ارنالعان جۇمىستار كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋمەن شەكتەلمەيدٸ. بۇل تۋرالى سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ الماتى قالاسىندا زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدە ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
پارلامەنت سەناتى جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ مٷشەلەرٸمەن كەزدەسۋ بارىسىندا مەۋلەن ەشٸمباەۆ مەملەكەت باسشىسى جارييالاعان كونستيتۋتسييالىق رەفورما ەر قازاقستاندىقتىڭ ٶمٸرٸنە قالاي ەسەر ەتەتٸنٸنە توقتالدى.
سەنات سپيكەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلەتٸن تٷزەتۋلەر, ەڭ الدىمەن, ادام قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ بارىنشا تيٸمدٸ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتى جٷگٸنە الاتىن كونستيتۋتسييالىق سوت قۇرۋ, ٶلٸم جازاسىنىڭ كٷشٸن جويۋ جەنە ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸلدٸڭ رٶلٸن ارتتىرۋ سيياقتى ناقتى شارالار وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامدار ەكەنٸ سٶزسٸز.
مەۋلەن ەشٸمباەۆ ەنگٸزٸلەتٸن ٶزگەرٸستەر پارلامەنتتٸڭ ساياسي جٷيەدەگٸ رٶلٸن جەنە ونىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىراتىنىن دا اتاپ ٶتتٸ.
«پارلامەنت سايلاۋىندا ارالاس ماجوريتارلىق-پروپورتسيونالدى جٷيە ەنگٸزٸلەدٸ. مەجٸلٸس قۇرامىنىڭ 30 پايىزى كەيٸن بٸر مانداتتى وكرۋگتەر بويىنشا سايلانا الادى. بۇل دەپۋتاتتاردىڭ ٶز سايلاۋشىلارى الدىنداعى جەكە جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرادى. سايلاۋشىلار ٷشٸن سايلاۋ الدىنداعى ۋەدەلەرٸن ورىنداماعان دەپۋتاتتى كەرٸ قايتارىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋادى. سەنات ناعىز ٶڭٸرلەردٸڭ مٷددەلەرٸن قورعايتىن پالاتاعا اينالۋعا تيٸس. قولعا الىنعان ٶزگەرٸستەرگە بايلانىستى سەناتتىڭ ٶكٸلەتتٸگٸ كەڭەيتٸلەدٸ. پالاتا ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ جەنە جوعارى سوت كەڭەسٸنٸڭ تٶراعالارىن تاعايىنداۋىنا كەلٸسٸم بەرەدٸ», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
سونداي-اق كونستيتۋتسيياعا ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەردٸڭ نەتيجەسٸندە ٶڭٸرلەردٸڭ دەربەستٸگٸ دە ارتا تٷسەتٸنٸ ايتىلدى. وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەنە استانانىڭ ەكٸمدەرٸن تاعايىنداۋ رەسٸمٸ ٶزگەرەدٸ. ەندٸ ەل پرەزيدەنتٸ ەكٸم لاۋازىمىنا تاعايىنداۋ ٷشٸن كەمٸندە ەكٸ كانديداتۋرا ۇسىنادى. ولار ٷشٸن سول ٶڭٸردەگٸ مەسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارى داۋىس بەرەدٸ. وسىلايشا, ەكٸمدەردٸڭ جاناما سايلاۋى ەنگٸزٸلمەك.
سەنات تٶراعاسى وسى جەنە باسقا دا ناقتى باستامالار جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ دەربەستٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە ٶكٸلەتتٸكتەردٸ ورتالىقتان ٶڭٸرلەرگە بەرۋگە ىقپال ەتەتٸنٸن ايتتى.
م.ەشٸمباەۆ اتا زاڭعا ەنگٸزۋ ٷشٸن ۇسىنىلعان ٶزگەرٸستەر ساياسي بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋگە جەنە بيلٸك مونوپوليياسىن جويۋعا ارنالعانىن دا تٸلگە تيەك ەتتٸ. مىسالى, مەملەكەت باسشىسى ٶز ٶكٸلەتتٸگٸن اتقارۋ كەزٸندە ساياسي پارتييادان شىعۋعا مٸندەتتٸ بولادى. وسىلايشا, ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ بارلىق ساياسي پارتييالارعا قاتىسى تەڭەسەدٸ. بۇل نورما ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ, جوعارى اۋديتورلىق پالاتانىڭ جەنە كونستيتۋتسييالىق سوتتىڭ تٶراعالارى مەن مٷشەلەرٸنە, سونداي-اق, بٷكٸل سوت جٷيەسٸنە قاتىستى قولدانىلادى. ەكٸمدەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنا پارتييا فيليالدارىندا لاۋازىم يەلەنۋٸنە زاڭمەن تىيىم سالىنادى.
«وسىنداي كەشەندٸ تٷزەتۋلەر تەڭگەرٸمدٸ, اشىق جەنە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ساياسي جٷيە قالىپتاستىرۋعا جول اشادى. بۇل كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر رەفورما جاساۋ كەرەك بولعاسىن عانا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورما ەمەس. شىن مەنٸندە, بٷگٸنگٸ كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر جاڭا قازاقستاندى قۇقىقتىق, دەموكراتييالىق, ەدٸلەتتٸ مەملەكەت رەتٸندە قۇرۋعا باعىتتالعان. سونداي-اق بۇل رەفورما زاڭ ٷستەمدٸگٸ سالتانات قۇرعان جەنە ادام قۇقىقتارى مٷلتٸكسٸز قورعالاتىن مەملەكەت قالىپتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. سوندا عانا تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ قارقىندى جەنە تۇراقتى دامۋى قامتاماسىز ەتٸلەتٸنٸ سٶزسٸز», – دەدٸ سەنات سپيكەرٸ.
سوندىقتان پالاتا باسشىسى ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتىنىڭ 5 ماۋسىم كٷنٸ رەفەرەندۋمگە قاتىسىپ, جاڭا قازاقستان ٷشٸن داۋىس بەرۋٸ اسا ماڭىزدى ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
سەنات سپيكەرٸ الماتىدا ٶتكەن پالاتا جانىنداعى «ۇلتتىق مٷددە» ديالوگ الاڭىنىڭ ەكٸنشٸ وتىرىسىنا قاتىستى. زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋدە دە كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر مەن ولاردىڭ ەل دامۋىنا ەسەرٸ سٶز بولدى.
«بۇل ٶزگەرٸستەردٸڭ بەرٸ قازاقستاندى دەموكراتييالىق, قۇقىقتىق, ەدٸلەتتٸ, ەلەۋمەتتٸك مەملەكەت رەتٸندە نىعايتۋعا ارنالعان. وسى باعىتتاعى جۇمىستار كونستيتۋتسيياعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋمەن شەكتەلمەيدٸ. ساياسي جٷيەمٸزدٸ رەفورمالاۋ كەزەڭ كەزەڭٸمەن جالعاسا بەرەدٸ. سونىڭ اياسىندا جىل سوڭىنا دەيٸن بٸراز زاڭدار قابىلدانادى. وسىنداي ماڭىزدى ٶزگەرٸستەردەن زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ دە قالىس قالماعانى جٶن», – دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرٸ اسانەلٸ ەشٸموۆتٸڭ 85 جاسقا تولۋىنا وراي ۇيىمداستىرىلعان «اڭىز اسانەلٸ» اتتى سالتاناتتى ٸس-شاراعا قاتىسىپ, قر پرەزيدەنتٸنٸڭ ٶنەر يەسٸنٸڭ اتىنا جولداعان قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردٸ.
