بۇرىنعى سەمەي يادرولىق پوليگونى (سياپ) ەلٸمٸز تەرريتوريياسىنىڭ 18 مىڭ شارشى شاقىرىم اۋماعىن الىپ جاتىر. قر ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعى ماماندارىنىڭ پايىمىنشا, بۇل جەرلەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸن قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بار. رادياتسييادان اناعۇرلىم از زارداپ شەككەن جەرلەردٸ, تٸپتٸ اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالانۋعا بولادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" YK-news.kz پورتالىنا سٸلتەمە جاساپ.
بٸرنەشە مەرتە قۋاتتى يادرولىق سىناقتار جٷرگٸزٸلگەن جەرگە ەگٸن ەگٸپ, مال جايۋ كٸمگە جەنە نە ٷشٸن قاجەت بولعانىن كۋرچاتوۆتاعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىندا (ۇياو) ايتىپ بەردٸ. بۇل مەكەمە سياپ تەرريتوريياسىنا كەشەندٸ ەكولوگييالىق زەرتتەۋ جٷرگٸزۋمەن اينالىسادى.
ورتالىقتان مەلٸم ەتكەندەي, پوليگوننىڭ تەرريتوريياسىن شارۋاشىلىق قاجەتتٸلٸككە قايتارۋ جەردٸڭ جەتٸسپەۋٸنەن تۋىنداعان. ايادرولىق الاڭعا جاقىن تۇراتىن ادامدار ونىڭ شەكاراسىندا كٶكٶنٸس ٶسٸرٸپ, مال جايۋعا مەجبٷر.
تۇرعىنداردى قاۋٸپسٸزدەندٸرۋ جەنە قورشاعان ورتانىڭ ەكولوگييالىق احۋالىن جاقسارتۋ ٷشٸن عالىمدار زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸپ, اۋماقتى تازارتۋ شارالارىن جٷرگٸزۋگە تىرىسۋدا. قازٸرگٸ ۋاقىتقا دەيٸن پوليگوننىڭ جالپى اۋماعىنىڭ 50 پايىزى زەرتتەلدٸ.
ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پوليگوندى ٶنەركەسٸپ, كٶلٸك, بايلانىس جەنە عارىش سالالارىندا پايدالانۋعا بولاتىنىن انىقتادى. دەگەنمەن, راديونۋكليدتەرمەن نورمادان تىس مٶلشەردە لاستانباعان ۋچاسكەلەر دە بار. ولار ەسٸرەسە اۋىل شارۋاشىلىعىندا پايدالى بولۋى مٷمكٸن.
ال يادرولىق جارىلىستار جٷرگٸزٸلگەن اۋماق مٷلدەم پايدالانىلمايتىن بولادى, سەبەبٸ ولاردىڭ لاستانۋ دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى.
جالپى, سەمەي سىناق الاڭىنىڭ بارلىق اۋماعى «قورداعى جەرلەر» ساناتىنا جاتادى. بۇل جەرلەردٸ پايدالانا باستاۋ ٷشٸن الدىمەن ولاردى باسقا كاداسترلىق ساناتقا اۋىستىرۋ قاجەت.
«بٸزدٸڭ پوزيتسييامىز كەلەسٸدەي: سىناق الاڭدارىنىڭ تەرريتوريياسى قولدانىسقا بەرٸلەتٸن ۋچاسكەلەر رەتٸندە قاراستىرىلمايدى, ياعني ولاردىڭ دەرەجەسٸ ٶزگەرمەيدٸ. يادرولىق سىناقتار ٶتكەن ورىنداردىڭ بارلىعى قورداعى جەرلەر رەتٸندە قالۋى تيٸس», - دەيدٸ ۇياو فيليالى وقىتۋ-اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ يۋريي ستريلچۋك.
بٷگٸندە پوليگوندا ٶندٸرٸستٸك جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. مىسالعا, كەزٸندە جەراستى جارىلىستار ٶتكٸزٸلگەن «بالاپان» الاڭىندا قاراجىرا كٶمٸر كەنٸشٸ ٶڭدەلۋدە. ايتا كەتەيٸك, بۇل وتىندى شقو ٶڭٸرٸنٸڭ كٶپتەگەن جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارى پايدالانۋدا.
ەگەر سياپ ايماعىندا اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸ ٶسٸرٸلەتٸن بولسا, مەملەكەت ونىڭ سانيتارلىق تالاپتارعا سەيكەستٸگٸن تەكسەرٸپ وتىراتىن بولادى. تالاپتاردان بولماشى اۋىتقۋلار انىقتالعان جاعدايدا, جەر ۋچاسكەلەرٸ اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمنان الىنىپ, كونسەرۆاتسييالانادى. ال وندا ٶسٸرٸلگەن كٶكٶنٸستەر ساتىلىمعا جٸبەرٸلمەيدٸ.
رادياتسييانىڭ تازا اۋماقتارعا تارالۋىن بولدىرماس ٷشٸن ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق پوليگوننىڭ لاستانعان جەرلەرٸن قايتا قالپىنا كەلتٸرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
«بۇل پوليگونعا جاقىن جەردە تۇراتىن حالىقتى قاۋٸپسٸزدەندٸرۋ دەڭگەيٸن ارتتىرادى», - دەيدٸ ستريلچۋك.
بٷگٸندە «بۇرىنعى سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ لاستانعان جەرلەرٸن قالپىنا كەلتٸرۋ» ارنايى باعدارلاماسى ەزٸرلەندٸ. جەرلەردٸ قالپىنا كەلتٸرۋ ٷشٸن ەتٷرلٸ شارالار قولدانىلاتىن بولادى. مىسالعا, راديواكتيۆتٸ قالدىقتارمەن لاستانعان توپىراقتىڭ ٷستٸڭگٸ قاباتى ارنايى الاڭعا شىعارىلىپ, كٶمٸلەدٸ. ال لاستانۋ دەڭگەيٸ تٶمەن ۋچاسكەلەردە جەر جىرتىلادى نەمەسە ٷستٸنە تازا توپىراق تٶگٸلەدٸ. اسا قاۋٸپتٸ جەرلەرگە ەشكٸم ٶتٸپ كەتپەس ٷشٸن اينالدىرا كەدەرگٸلەر تۇرعىزىلادى. سونداي-اق باعدارلاما اياسىندا رادياتسييالىق مونيتورينگ جٷيەسٸ قۇرىلاتىن بولادى.
وسى ماقساتتاردىڭ بارلىعىنا 9 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى قاجەت. ۇلتتىق يادرولىق ورتالىق ماماندارىنىڭ سەندٸرۋٸنشە, ەگەر مەملەكەت اتالعان سومانى بٶلەتٸن بولسا, التى جىلدىڭ ٸشٸندە سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ باسىم بٶلٸگٸن شارۋاشىلىق اينالىمعا قايتارۋعا بولادى.
