سايلاۋ زاڭناماسىنا قابىلدانعان تٷزەتۋلەر بەلسەندٸ قازاقستاندىق ەيەلدەردٸ قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەرگە تارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. بۇل پٸكٸردٸ قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ديرەكتورى, قر پرەزيدەنتٸنٸڭ جانىنداعى ەيەلدەر ٸستەرٸ جەنە وتباسىلىق-دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ زارەما شەۋكەنوۆا بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» قر كونستيتۋتسييالىق زاڭىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» كونستيتۋتسييالىق زاڭى جەنە «ساياسي پارتييالار تۋرالى» زاڭعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلداندى. سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قابىلدانعان زاڭ جوبالارى ەلدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸ ٷشٸن ايرىقشا ماڭىزدى جەنە كٶپپارتييالى جٷيەنٸڭ ودان ەرٸ دامۋىنا قىزمەت ەتەدٸ. بۇل ساياسي پارتييالاردى قۇرۋ مەن تٸركەۋ پروتسەسٸن ەدەۋٸر جەڭٸلدەتەدٸ. قابىلدانعان زاڭدار جاستار مەن ەيەلدەردٸڭ قوعامنىڭ ساياسي ٶمٸرٸنە قاتىسۋى ٷشٸن قوسىمشا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل - شىن مەنٸندە ٶتە ٷلكەن جەنە ماڭىزدى قادام», - دەپ اتاپ ٶتتٸ زارەما شەۋكەنوۆا.
ساراپشى قازاقستاندا العاش رەت گەندەرلٸك اسپەكتٸلەردٸ ەسكەرە وتىرىپ ساياسي مودەرنيزاتسيياعا باعىتتالعان ٷلكەن قادامدار 90-شى جىلداردىڭ اياعىندا داعدارىستا جاسالعانىن اتاپ ٶتتٸ.
«پرەزيدەنتتٸڭ 1998 جىلعى جولداۋىن ەسكە تٷسٸرەيٸك. سوندا دەموكراتييالاندىرۋ مەن ساياسي ىرىقتاندىرۋدىڭ جەتٸ نەگٸزگٸ ەلەمەنتٸ اراسىندا ەلدٸڭ قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ٶمٸرٸنە ەيەلدەردٸ كەڭٸرەك تارتۋ قاجەتتٸگٸ جەكە قاراستىرىلدى. سول كەزدە قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى ن.ە.نازارباەۆ وتباسى, ەيەلدەر جەنە دەموگرافييالىق ساياسات جٶنٸندەگٸ كەڭەستٸڭ رٶلٸن ارتتىرۋعا جەنە ونى وسى سالاداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋدەگٸ باستى كەڭەسشٸ ەتٸپ تاعايىنداۋعا نيەتتٸ ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ. ناقتى شارالاردىڭ ٸشٸندە: بارلىق بيلٸك ورگاندارىنداعى ەيەلدەردٸڭ ٶكٸلدٸكتەرٸن ارتتىرۋ, ەيەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقپەن كٷرەس, ەيەلدەردٸڭ بيزنەسٸن نەسيەلەۋدٸ ىنتالاندىرۋ بولدى. وسى كەزەڭنەن باستاپ ساياساتتاعى گەندەرلٸك ٶلشەمدەر كٷشەيٸپ كەلەدٸ», -دەدٸ ز. شەۋكەنوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل قۇبىلىستى بٸرنەشە دەڭگەيدەن بايقاۋعا بولادى. مۇندا ۇلتتىق ستاتيستيكاعا گەندەرلٸك پرينتسيپتەردٸ ەنگٸزۋ, گەندەرلٸك مەسەلەلەر بويىنشا ٸرگەلٸ جەنە قولدانبالى زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ دە بار. بۇعان ەلباسىنىڭ ەيەلدەر قاۋىمىمەن جىل سايىنعى كەزدەسۋٸ دە جاتادى. مەملەكەتتٸك ورگانداردا جەنە ساياساتتا ەيەلدەردٸڭ ٶكٸلدٸگٸنە باستى نازار اۋدارىلادى.
شەشٸمدەر قابىلداۋدا گەندەرلٸك تەپە-تەڭدٸك قاعيداتىن جەنە ونىڭ رٶلٸن مويىنداۋ, ەلەم مەملەكەتتەرٸ تاراپىنان ەيەلدەر مٷمكٸندٸگٸن ارتتىرۋ جٶنٸندەگٸ مٸندەتتەمەلەر بەيجٸڭ ٸس-قيمىل پلاتفورماسىندا كٶرسەتٸلگەن. بۇل قۇجاتتى بۇۇ-عا مٷشە مەملەكەتتەر ەيەلدەردٸڭ جاعدايى جٶنٸندەگٸ IV دٷنيەجٷزٸلٸك كونفەرەنتسييادا قابىلداعان (بەيجٸڭ, قىتاي, 1995). پلاتفورمادا بارلىق قوعامنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ ەر جىنىستان كەم دەگەندە 30% ٶكٸلٸ شەشۋگە قاتىسقان جاعدايدا مٷمكٸن بولاتىنى ايتىلعان.
قابىلدانعان حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەرگە سەيكەس, قازاقستاندا ستراتەگييالىق قۇجاتتاردا ناقتى مٸندەت قويىلعان: شەشٸم قابىلداۋ دەڭگەيٸندە ەيەلدەردٸڭ 30% ٶكٸلدٸگٸنە قول جەتكٸزۋ. وسىلايشا, «قر گەندەرلٸك تەڭدٸك ستراتەگيياسىن» ٸسكە اسىرۋدا «...بەيجٸڭ ٸس-قيمىل پلاتفورماسى ۇسىنىسىنا سەيكەس شەشٸم قابىلداۋ دەڭگەيٸندەگٸ, سونىڭ ٸشٸندە ٷكٸمەتتٸڭ, پارلامەنتتٸڭ, ەكٸمدٸكتەردٸڭ, مەسليحاتتار مەن سوت ورگاندارىنىڭ قۇرامىنا كٸرەتٸن ەيەلدەردٸڭ ٷلەسٸ 30 پايىزعا جەتەدٸ» دەپ بولجانعان.
«بٷگٸندە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ەيەلدەردٸڭ باسشى لاۋازىمىندا بولۋى - تاڭ قالارلىق جاعداي ەمەس. سوڭعى كادرلىق تاعايىنداۋلاردىڭ ٸشٸندە گٷلشارا ەبدٸقالىقوۆا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ, ايدا بالاەۆا - اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ مينيسترٸ, تامارا دٷيسەنوۆا - قر پرەزيدەنتٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ-پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ٶتٸنٸشتەرٸن قاراۋدى باقىلاۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, نۇرگٷل مەۋبەرلينوۆا - پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ٸشكٸ ساياسات بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, ەلييا راقىشەۆا - قر پارلامەنتٸ سەناتى اپپاراتىنىڭ باسشىسى اتاندى. «ەيەل ساياساتپەن اينالىسۋى كەرەك پە?» دەگەن مەسەلەنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ بٷگٸنگٸ پروگرەسسيۆتٸ قوعامدا دا كٷمەن تۋدىرمايدى», - دەيدٸ قسزي باسشىسى.
سونىمەن بٸرگە, ساراپشى سايلاۋ پروتسەستەرٸنە قاتىسۋ ارقىلى ساياساتتا جارقىن ٸز قالدىرعان مارگارەت تەتچەر, حيللاري كلينتون, انگەلا مەركەل, اۋنگ سان سۋ چجي مىسالدارىن كەلتٸردٸ.
«2019 جىلدىڭ 20 جەلتوقسانىندا قر پرەزيدەنتٸ ق.ك.توقاەۆ ۇلتتىق قوعامدىق سەنٸم كەڭەسٸنٸڭ ەكٸنشٸ وتىرىسىندا قولدانىستاعى ساياسي جٷيەنٸ رەفورمالاۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستار جاسادى. مەملەكەت باسشىسى «سايلاۋ پارتييالىق تٸزٸمدەرٸندە ەيەلدەر مەن جاستارعا ارنالعان مٸندەتتٸ 30% كۆوتانى قاراستىرۋ قاجەت», - دەپ اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸن پرەزيدەنتتٸڭ وسى ۇسىنىسى زاڭنامالىق نورما تٷرٸندە جٷزەگە اسىرىلدى, ول بەلسەندٸ قازاقستاندىق ەيەلدەردٸ ەلدٸڭ قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەرٸنە جۇمىلدىرادى», - دەدٸ زارەما شەۋكەنوۆا.
