جاقىندا ويلاماعان جەردەن بٸر ەرٸپتەسٸمٸزدٸڭ بالاسىنا جاساعان شٸلدەحاناسىنا بارۋدىڭ سەتتٸ تٷستٸ. يمانجٷزدٸ اقساقالدار مەن اق جاۋلىقتى انالار جيىلعان ورتادا نەبٸر عيبراتتى ەڭگٸمەلەردٸڭ تيەگٸ اعىتىلدى. اڭىز-ەپسانالار ايتىلىپ, تاريحتان تامىر تارتاتىن دٷنيەلەر بۇرىنعى سال-سەرٸلەردٸڭ ٶنەگەلٸ ٶمٸرٸنە قاتىستى ەستەلٸكتەرمەن ٶرٸلٸپ جاتتى.
ارنايى شاقىرىلعانداردىڭ اراسىندا كٷندە ەستۋ مٷمكٸن بولا بەرمەيتٸن سالماقتى دا ساليقالى ەڭگٸمەلەرگە ۇيىپ وتىردىق. اس قايىرۋعا از قالعان جيىننىڭ ورتا تۇسىندا كٶنەكٶز قارييالاردىڭ ايتقاندارىن ٷنسٸز عانا تىڭداپ وتىرعان جاستاردىڭ اراسىنان ساقال-مۇرتى ٶسٸڭكٸرەگەن قاراتورى جٸگٸتتٸڭ داۋىسى ەستٸلدٸ. جاستىعىنا قاراماي, ورتا تۇسقا قاراي قونجيعان ونىڭ ايتۋىنشا, «ٷلكەندەردٸڭ باعانادان بەرگٸ ايتقان سٶزدەرٸنٸڭ ەشقايسىسى اقىلعا سىيمايتىن ماعىناسىز ەڭگٸمەلەر» ەكەن. «سٸزدەردٸڭ سٶز ەتٸپ وتىرعاندارىڭىزدىڭ تەك بۇ دٷنيەلٸك قانا مەنٸ بار. تاريح تۋرالى تولعايسىزدار, ەدەبيەتتٸ ەسپەتتەيسٸزدەر, ٶنەردٸ دەرٸپتەيسٸزدەر. ولاردىڭ نە قاجەتٸ بار? مۋزىكانى تىڭداۋ حارام ەكەنٸن بٸلمەيسٸزدەر مە? تاريح پەن ەدەبيەت تۋرالى كٸتاپتاردىڭ قانشالىقتى قۇنى بار? بٸز وقيتىن كٸتاپ – قۇران عانا بولۋى كەرەك ەمەس پە? بەس ۋاقىت نامازدى وسىندا وتىرعان بارشاڭىز قازا قىلمايمىز دەپ ايتا الاسىزدار ما? مەنٸڭشە, جوق. ناماز وقىمايتىن ادامنىڭ كەپٸر سانالاتىنىن قالاي بٸلمەيسٸزدەر?..».
قارييالاردىڭ: «بۇل بالا نە ايتىپ تۇر?» دەگەن سۇراۋلى جٷزدەرٸن ەلەمەگەن جٸگٸت سٶزٸ مەن سۇراعىن ٷستٸ-ٷستٸنە تٶپەلەي بەردٸ. اقىر سوڭىندا كٶپ اراسىنان: «بالام, سەنٸڭ مۇنىڭ قالاي? سەن بٸزدٸ دۇرىس تٷسٸنبەگەن سەكٸلدٸسٸڭ?», – دەپ سٶز باستاي بەرگەن بٸر كٶنەكٶزدٸڭ ايتقانىنا قۇلاق اسقىسى, تٸپتٸ ەستٸگٸسٸ كەلمەگەن كەيٸپ تانىتقان ول ەسٸك جاققا سىرعي ٶتٸپ, ٷيدەن جىلدام شىعىپ كەتتٸ.
جٸگٸتتٸ كٶزبەن ۇزاتىپ سالعان قوناقتار «نە بولىپ كەتتٸ ٶزٸ?» دەگەندەي بٸر-بٸرٸنە اڭتارىلا قارادى. بۇدان كەيٸنگٸ ەڭگٸمەنٸڭ شىنىمەن, مەنٸسٸ كەتكەندەي بولدى. قارييالار كٶڭٸلدٸ جايلاندىراتىن, ەمەن-جارقىن ەڭگٸمەگە قايتا ورالعىسى كەلمەگەندەي كٶڭٸل كٷيدە بولسا, ال جاستار جاعى جاڭاعى جٸگٸت ٷشٸن ٶزٸمٸزدٸ كٸنەلٸ سەزٸندٸك. ٷي يەلەرٸ دە ىڭعايسىزدانىپ, قارييالاردان كەشٸرٸم سۇراعاننان ٶزگە امال تاپپادى. سەلدەن سوڭ اس قايىرىلىپ, قوناقتار ٷيدٸ-ٷيلەرٸنە تاراستى.
ەجەلدەن يسلام دٸنٸندە ٷلكەندەرگە قارسى سٶز ايتپاۋ, ولارعا سىيلاستىق تانىتۋ ۇلتتىڭ نەگٸزگٸ قاعيدالارىنىڭ بٸرٸ دەگەن تٷسٸنٸك قالىپتاسقاندىقتان, بۇل جاعداي بٸزدٸ بٸراز ويعا شىرماپ تاستادى. ناماز وقىماعانداردىڭ بەرٸن كٷنەھار سانايتىن مٸنەز قاي كەزدە تامىر جايىپ ٷلگەرگەن? ەۋليەلەرگە زييارات ەتۋدٸ مٷلدەم دۇرىس ەمەس دەۋ ۇعىمى قاشاننان بەرٸ پايدا بولعان? يسلامعا دەيٸنگٸ زاماننان باستاۋ الىپ, كٷنٸ بٷگٸنگە دەيٸن جالعاسىپ كەلەتٸن ەدەت-عۇرىپ پەن سالت-دەستٷردٸ مانسۇقتاۋ تٷسٸنٸگٸ قاشاننان بەرٸ قالىپتاسقان? ەدەبيەت پەن تاريح جايلى كٸتاپتاردى وقۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەگەن اقىلعا سىيمايتىن ەڭگٸمە قايدان شىققان? وسىنداي سان تٷرلٸ ساۋال سول كەزدە كٶپشٸلٸگٸمٸزدٸ مازالاماي قويماعانى انىق. بٷگٸندە قوعامداعى كەيبٸر جايتتارعا وسىلايشا اگرەسسييالىق تۇرعىدا قاراۋ ٶكٸنٸشكە قاراي, دٸني ساۋاتسىزدىق «دەرتٸنە» شالدىققان جاستارعا تەن قاسيەتكە اينالدى.
مۇندايدا رۋحى ەلسٸز, اداسقانعا ەرگٸش, ەسٸرەدٸنشٸلگە سەنگٸش, ابايشا ايتقاندا, «سٷيەنگەنٸ – كٶپ پەن دٷرمەك» بولعان, باسقاشا ايتقاندا, سانالارىن توبىرلىق پسيحولوگييا مەڭدەگەن جانداردىڭ قاتارىن ازايتۋدا جەنە ولاردى قالىپتى ورتاعا قايتارۋدا دٸني باسقارما تاراپىنان ٸس-شارالار جٷزەگە اسىرىلۋدا. ەرينە, مٷفتيياتقا جٷكتەلگەن مٸندەت تەك بٸر باعىت-باعدارمەن شەكتەلمەيتٸنٸ بەلگٸلٸ. بٸراق, ولاردىڭ ەڭ نەگٸزگٸسٸ حالىق اراسىنا شىعىپ, ۋاعىز جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ, تۇرعىنداردىڭ دٸني ساۋاتىن ارتتىرۋ, ەڭ باستىسى, دٸنٸمٸز – يسلام تۋرالى قوعامعا تولىققاندى اقپارات جەتكٸزۋ ەكەنٸ انىق. مەسەلەن, ەلٸمٸزدٸڭ دٸن سالاسىنداعى 30 بٸلٸكتٸ مامانىنان قۇرالعان 6 توپ 2015 جىلى بارلىق ٶڭٸردە كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, 126 مىڭعا تارتا ادامدى قامتىعان ۋاعىز جۇمىستارىن جٷرگٸزسە, سونىڭ نەتيجەسٸندە ٶتكەن جىلى 802 ازاماتتىڭ دەستٷرلٸ دٸنگە قايتا ورالۋ فاكتٸسٸ تٸركەلٸپتٸ. ال بيىلعى جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ اقپاراتتىق-ناسيحات توبى تٷزەۋ مەكەمەلەرٸندە, وقۋ ورىندارىندا, مەملەكەتتٸك جەنە تٷرلٸ مەكەمەلەردە, ەل تۇرعىندارى مەن مەشٸت جاماعاتى اراسىندا 41517 كەزدەسۋ ٶتكٸزٸپ, ولارعا 1 ملن 650 مىڭعا تارتا ادام قاتىسىپتى. دەسەك تە, ەلٸمٸزدە سوڭعى ۋاقىتتا ورىن العان وقيعالار ماقساتى بۇلىڭعىر اعىمداردىڭ سوڭىندا جٷرگەن ەسٸرەدٸنشٸلدەردٸڭ ازايماي وتىرعانىن ايعاقتاپ بەردٸ.
ەرينە, مۇنداي كەلەڭسٸزدٸكتەردٸڭ تامىرىن جويۋ نەمەسە الدىن الۋ تەك مٷفتيياتتىڭ جۇمىسىنا عانا بايلانىستى بولمايتىنى بەلگٸلٸ. بٸراق جاماعاتتىڭ كٶپ شوعىرلاناتىن جەرٸ مەشٸت بولعاندىقتان, دٸني احۋال تٶڭٸرەگٸندە قانداي دا بٸر قيىندىق تۋىنداي قالسا, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ مٷفتيياتقا ارتاتىنىمىز, كەز كەلگەن كٷردەلٸ ساۋالدى سوعان باعىتتايتىنىمىز مەلٸم. تاياقتىڭ بٸر ۇشىنىڭ, الدىمەن سول تاراپقا تيەتٸنٸ دە سوندىقتان. ال دٸني باسقارمانىڭ, ياعني مٷفتيياتتىڭ جٷيەسٸندە بٷگٸندە 3600-دەن استام دٸن قىزمەتكەرٸنٸڭ ەڭبەك ەتەتٸنٸن ەسكەرسەك, بەلكٸم, جاماعاتپەن تٸكەلەي بايلانىس ورناتاتىن يمامداردىڭ بٸلٸم-بٸلٸگٸنٸڭ زامان تالابىنا ساي بولۋىن قاتاڭ نازاردا ۇستاۋ قاجەت شىعار. تەولوگ مامانداردى دايىنداۋ ٷدەرٸسٸن دە تەزٸرەك جٷزەگە اسىرۋ كەرەك بولار. تٸپتٸ, ٶزگە ەلدە دٸني ساۋاتىن اشىپ كەلگەن ازاماتتاردىڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ دە ارتىقتىق ەتپەيتٸن شارا ەكەنٸ انىق. بەلكٸم, سول كەزدە قوعامنىڭ بٷلدٸرگٸ اعىمدارعا قارسىلىق يممۋنيتەتٸ كٷشەيٸپ, حانافي باعىتىنداعى يسلام ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا قايشى كەلەتٸن اداسۋشىلىق ٸس-ەرەكەتتەرگە ەسەر-ىقپالىن تيگٸزەر.
لەيلا ەدٸلقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
