Jaqynda oilamaǵan jerden bir áriptesimizdiń balasyna jasaǵan shildehanasyna barýdyń sátti tústi. Imanjúzdi aqsaqaldar men aq jaýlyqty analar jiylǵan ortada nebir ǵibratty áńgimelerdiń tiegi aǵytyldy. Ańyz-ápsanalar aitylyp, tarihtan tamyr tartatyn dúnieler burynǵy sal-serilerdiń ónegeli ómirine qatysty esteliktermen órilip jatty.
Arnaiy shaqyrylǵandardyń arasynda kúnde estý múmkin bola bermeitin salmaqty da saliqaly áńgimelerge uiyp otyrdyq. As qaiyrýǵa az qalǵan jiynnyń orta tusynda kónekóz qariialardyń aitqandaryn únsiz ǵana tyńdap otyrǵan jastardyń arasynan saqal-murty ósińkiregen qaratory jigittiń daýysy estildi. Jastyǵyna qaramai, orta tusqa qarai qonjiǵan onyń aitýynsha, «úlkenderdiń baǵanadan bergi aitqan sózderiniń eshqaisysy aqylǵa syimaityn maǵynasyz áńgimeler» eken. «Sizderdiń sóz etip otyrǵandaryńyzdyń tek bu dúnielik qana máni bar. Tarih týraly tolǵaisyzdar, ádebietti áspetteisizder, ónerdi dáripteisizder. Olardyń ne qajeti bar? Mýzykany tyńdaý haram ekenin bilmeisizder me? Tarih pen ádebiet týraly kitaptardyń qanshalyqty quny bar? Biz oqityn kitap – Quran ǵana bolýy kerek emes pe? Bes ýaqyt namazdy osynda otyrǵan barshańyz qaza qylmaimyz dep aita alasyzdar ma? Menińshe, joq. Namaz oqymaityn adamnyń kápir sanalatynyn qalai bilmeisizder?..».
Qariialardyń: «Bul bala ne aityp tur?» degen suraýly júzderin elemegen jigit sózi men suraǵyn ústi-ústine tópelei berdi. Aqyr sońynda kóp arasynan: «Balam, seniń munyń qalai? Sen bizdi durys túsinbegen sekildisiń?», – dep sóz bastai bergen bir kónekózdiń aitqanyna qulaq asqysy, tipti estigisi kelmegen keiip tanytqan ol esik jaqqa syrǵi ótip, úiden jyldam shyǵyp ketti.
Jigitti kózben uzatyp salǵan qonaqtar «ne bolyp ketti ózi?» degendei bir-birine ańtaryla qarady. Budan keiingi áńgimeniń shynymen, mánisi ketkendei boldy. Qariialar kóńildi jailandyratyn, emen-jarqyn áńgimege qaita oralǵysy kelmegendei kóńil kúide bolsa, al jastar jaǵy jańaǵy jigit úshin ózimizdi kináli sezindik. Úi ieleri de yńǵaisyzdanyp, qariialardan keshirim suraǵannan ózge amal tappady. Sálden soń as qaiyrylyp, qonaqtar úidi-úilerine tarasty.
Ejelden islam dininde úlkenderge qarsy sóz aitpaý, olarǵa syilastyq tanytý ulttyń negizgi qaǵidalarynyń biri degen túsinik qalyptasqandyqtan, bul jaǵdai bizdi biraz oiǵa shyrmap tastady. Namaz oqymaǵandardyń bárin kúnáhar sanaityn minez qai kezde tamyr jaiyp úlgergen? Áýlielerge ziiarat etýdi múldem durys emes deý uǵymy qashannan beri paida bolǵan? Islamǵa deiingi zamannan bastaý alyp, kúni búginge deiin jalǵasyp keletin ádet-ǵuryp pen salt-dástúrdi mansuqtaý túsinigi qashannan beri qalyptasqan? Ádebiet pen tarih jaily kitaptardy oqýdyń qajeti joq degen aqylǵa syimaityn áńgime qaidan shyqqan? Osyndai san túrli saýal sol kezde kópshiligimizdi mazalamai qoimaǵany anyq. Búginde qoǵamdaǵy keibir jaittarǵa osylaisha agressiialyq turǵyda qaraý ókinishke qarai, dini saýatsyzdyq «dertine» shaldyqqan jastarǵa tán qasietke ainaldy.
Mundaida rýhy álsiz, adasqanǵa ergish, ásiredinshilge sengish, Abaisha aitqanda, «súiengeni – kóp pen dúrmek» bolǵan, basqasha aitqanda, sanalaryn tobyrlyq psihologiia meńdegen jandardyń qataryn azaitýda jáne olardy qalypty ortaǵa qaitarýda Dini basqarma tarapynan is-sharalar júzege asyrylýda. Árine, múftiiatqa júktelgen mindet tek bir baǵyt-baǵdarmen shektelmeitini belgili. Biraq, olardyń eń negizgisi halyq arasyna shyǵyp, ýaǵyz jumystaryn júrgizý, turǵyndardyń dini saýatyn arttyrý, eń bastysy, dinimiz – islam týraly qoǵamǵa tolyqqandy aqparat jetkizý ekeni anyq. Máselen, elimizdiń din salasyndaǵy 30 bilikti mamanynan quralǵan 6 top 2015 jyly barlyq óńirde kezdesý ótkizip, 126 myńǵa tarta adamdy qamtyǵan ýaǵyz jumystaryn júrgizse, sonyń nátijesinde ótken jyly 802 azamattyń dástúrli dinge qaita oralý faktisi tirkelipti. Al biylǵy jyldyń alǵashqy toqsanynda Qazaqstan musylmandary dini basqarmasy janyndaǵy Respýblikalyq jáne jergilikti aqparattyq-nasihat toby túzeý mekemelerinde, oqý oryndarynda, memlekettik jáne túrli mekemelerde, el turǵyndary men meshit jamaǵaty arasynda 41517 kezdesý ótkizip, olarǵa 1 mln 650 myńǵa tarta adam qatysypty. Desek te, elimizde sońǵy ýaqytta oryn alǵan oqiǵalar maqsaty bulyńǵyr aǵymdardyń sońynda júrgen ásiredinshilderdiń azaimai otyrǵanyn aiǵaqtap berdi.
Árine, mundai keleńsizdikterdiń tamyryn joiý nemese aldyn alý tek múftiiattyń jumysyna ǵana bailanysty bolmaityny belgili. Biraq jamaǵattyń kóp shoǵyrlanatyn jeri meshit bolǵandyqtan, dini ahýal tóńireginde qandai da bir qiyndyq týyndai qalsa, jaýapkershilikti múftiiatqa artatynymyz, kez kelgen kúrdeli saýaldy soǵan baǵyttaitynymyz málim. Taiaqtyń bir ushynyń, aldymen sol tarapqa tietini de sondyqtan. Al Dini basqarmanyń, iaǵni múftiiattyń júiesinde búginde 3600-den astam din qyzmetkeriniń eńbek etetinin eskersek, bálkim, jamaǵatpen tikelei bailanys ornatatyn imamdardyń bilim-biliginiń zaman talabyna sai bolýyn qatań nazarda ustaý qajet shyǵar. Teolog mamandardy daiyndaý úderisin de tezirek júzege asyrý kerek bolar. Tipti, ózge elde dini saýatyn ashyp kelgen azamattardyń biliktiligine zertteý júrgizý de artyqtyq etpeitin shara ekeni anyq. Bálkim, sol kezde qoǵamnyń búldirgi aǵymdarǵa qarsylyq immýniteti kúsheiip, Hanafi baǵytyndaǵy islam ulttyq qundylyqtarǵa qaishy keletin adasýshylyq is-áreketterge áser-yqpalyn tigizer.
Láila EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
