تەۋەلسٸزدٸككە قول جەتكٸزگەن كەزەڭدە حالقىمىز انا تٸلٸمٸز بەن اتا دٸنٸمٸزبەن قاۋىشىپ, ۇلتتىق رۋحانييات سالاسىندا وڭدى ٶزگەرٸستەر ورىن الىپ جاتقان ۋاقىتتا سول كەزدەگٸرۋحاني اشىقتىعىمىزدى ٶز ماقساتىنا پايدالانعان تەرٸس پيعىلدى اعىمدار ەل اۋماعىنا كٸرٸپ ٷلگەردٸ. دٸننٸڭ اتىن بٷركەنٸپ, ساياسي ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋدٸ كٶزدەيتٸن وسىنداي دٸني-ساياسي ۇستانىمداردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن -سالافيزميدەولوگيياسى سودان بەرگٸ كەزەڭدە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بٸرشاما بوي كٶرسەتٸپ, قوعامدا تۋىنداعان تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸكتەر مەن جانجالدارعا تٷرتكٸ بولىپ ٷلگەردٸ.
قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى جيناپ كەلگەن رۋحاني مۇراسى مەن مەدەنيەتٸن جوققا شىعارۋدى كٶزدەيتٸن جالاڭ قاعيدالارعا نەگٸزدەلگەن بۇل اعىمنىڭ يدەولوگيياسىسان عاسىرلار بويى حالقىمىزدىڭ تۇرمىسى مەن ساناسىنا سٸڭٸپ كەتكەن مۇسىلماندىعىن تەرٸسكە شىعارۋدى جەنە قازاقتىڭ سالت-دەستٷرٸ مەن ەدەت-عۇرىپتارىن بويىنا سٸڭٸرگەن دەستٷرلٸ دٸنٸنە قارسى قوياتىن ۇستانىمداردى باسشىلىققا الادى.
يسلامنىڭ باستاپقى زامانىن تىم يدەالداندىرىپ, سول كەزەڭدە بولماعان دٸني دەستٷرلەر مەن تٷسٸنٸكتەردٸ مويىندامايتىن سالافيتتەر قۇران مەن سٷننەتتە جوق بارلىق ەرەكەتتەردٸ«جاڭاشىلدىق» دەپ ساناي وتىرىپ, يسلام قۇندىلىقتارىنىڭ دامۋىنا ٷلەسٸن تيگٸزەتٸن ٶزگەرٸستەردٸ دە تەرٸسكە شىعارادى. حالىقتى ٸشتەي ىدىراتۋدى كٶزدەيتٸندٸكتەن ۇلتتىڭ تۇرمىس-بولمىسىنا ەبدەن سٸڭٸسٸپ كەتكەن يسلام دٸنٸنٸڭ قاعيدالارىن كٷردەلەندٸرە تٷسٸندٸرٸپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتار مەن سالت-دەستٷرلەردٸ دٸنگە ەنگٸزٸلگەن جاڭاشىلدىققا (بيدعاتقا) بالاپ, ولاردىڭ بەرٸن «حارام»سانايدى.
جالپى يسلام عالىمدارى كەي كەزدەرٸ دٸندەگٸ جاڭاشىلدىقتىڭ مٸندەتتٸ بولاتىن تۇستارىن دا ايتادى. مەسەلەن مۇحاممەد پايعامبار ٶمٸردەن ٶتكەننەن كەيٸن قاجەتتٸلٸككە وراي قۇراندى بٸر كٸتاپقا جيناۋدى, قۇران اياتتارىنىڭ حاراكەتتەرٸن قويۋدى يسلام عۇلامالارى مٸندەتتٸ ٸس-ەرەكەتكە جاتقىزادى. مۇحاممەد پايعامباردىڭ تۋعان كٷنٸ بولىپ سانالاتىن مەۋلٸت مەرەكەسٸن اتاپ ٶتۋدٸ شاريعاتپەن قۇپتالعان ٸس, ال نامازدان سوڭ قول الىسىپ امانداسۋدى شاريعاتپەن رۇقسات ەتٸلگەن ٸس دەپ سانايدى.
سالافيتتەردٸڭ قيسىنىنا جٷگٸنسەك, قازاق حالقىنىڭ دٸني ۇستانىمىنا دەستٷرلٸ تٷردە ەنٸپ كەتكەن قابٸر باسىندا مارقۇمدارعا قۇران باعىشتاپ, اللادان كەشٸرٸم تٸلەۋ, دۇعا ەتٸپ, بەت سيپاۋ ساۋاپتى ٸستەردٸڭ بارلىعى دٸنگە ەنگٸزٸلگەن جاڭاشىلدىققا جاتادى. ال سالافيزمنٸڭ جاڭاشىلدىقتى حارام دەپ سانايتىن ۇستانىمىن ەسكەرەر بولساق, ولاردىڭ كٶزدەگەنٸ انىق-ەلٸمٸزدەگٸ بٸرتۇتاس مۇسىلمان ٷمبەتٸن ىدىراتۋ, ازاماتتاردى ەسٸرەدٸنشٸلدٸككە تارتۋ, ٶسكەلەڭ ۇرپاقتى ۇلتتىق قۇندىلىعى مەن ساناسىنان ايىرۋ, جەرٸنەن, اتا-اناسىنان, تۋىستارىنان, قورشاعان ورتاسىنان اجىراتۋ. ٶزٸمبٸلەرلٸكپەنماكسيماليستٸك كٶڭٸل-كٷيگە بوي الدىرىپ, بٸرجاقتى دٸني كٶزقاراسقا ەلٸكتەگەن سالافيزم يدەياسىن ۇستانۋشىلاردىڭبٸرشاما ۋاقىت ٶتكەن سوڭ ۇلتتىق «مەنٸن»جوعالتقان مەڭگٷرتكە اينالاتىنى ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ.
ەربٸر ۇلتتىڭ قۇندىلىعى ونىڭ ٶزٸمەن بٸرگە عاسىرلاردان-عاسىرعا جاساسىپ كەلە جاتقان ٶزٸنە تەن تٸلٸ, سالت-دەستٷرٸ مەن ەدەت-عۇرپىنىڭ, جالپى ايتقاندا بٷكٸل بولمىسىنىڭ ەرەكشە مەنٸ رەتٸندە كٶرٸنٸس تاباتىن ۇلتتىقمەدەنيەتٸنە نەگٸزدەلەتٸنٸ اقيقات. وسى تۇرعىدان ايتار بولساق, قازاق حالقى سالافيزم قاۋپٸنٸڭ الدىندا ٶزٸنٸڭ رۋحاني-مەدەني قۇندىلىقتارىن ساقتاپ قالۋعا مٷددەلٸلٸك تانىتۋى تيٸس. ٶيتكەنٸ كەز-كەلگەن ۇلتتىڭ تاريحتا ۇلت رەتٸندە ساقتاپ قالۋىنىڭ باستى العىشارتتارىنىڭ قاتارىندا ٶزٸنٸڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقانانا تٸلٸن, ۇلتتىق دٸلٸنجەنە مەدەنيەتٸمەن تۇتاستىقتا كٶرٸنەتٸن دەستٷرلٸ دٸني تٷسٸنٸگٸن ساقتاپ قالۋى تۇرادى. سوندىقتان ٶز تاريحىندا «تار جول, تايعاق كەشۋدٸڭ» سان تٷرلٸ سىنىنان ٶتٸپ, مەملەكەتتٸلٸگٸن قايتا قالپىنا كەلتٸرگەن قازاق حالقىنىڭ ەربٸر ازاماتى رۋحانيياتىمىزعا سەلكەۋ تٷسٸرۋدٸ كٶزدەيتٸن كەز-كەلگەن يدەولوگييالىق قىسپاققا «ورتاق شەپ قۇرىپ» تويتارىس بەرٸپ وتىرۋى تيٸس. سوندا عانا «مىڭ ٶلٸپ, مىڭ تٸرٸلگەن» قازاقتى الداعى مىڭجىلدىقتارعا بوي تٷزەگەن مەڭگٸلٸك ەل ەتەمٸز!
اسحات احمەدييار
دٸنتانۋشىلار كونگرەسٸ
