ستەفان تسۆەيگ
دوستوەۆسكييدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ, شىندىقتى, ٶزدەرٸنٸڭ شەكتەۋلٸ بولمىسىنىڭ تٸكەلەي شىندىعىن ٸزدەيدٸ; عالامنىڭ تٸكەلەي مەنٸن سۋرەتكەردٸڭ ٶزٸ دە, دوستوەۆسكيي دە ٸزدەيدٸ. ول رەاليست جەنە رەت-رەتٸمەن قارايتىن رەاليست: ول كەز-كەلگەن فورمانىڭ ٶزٸنٸڭ قاراما-قارسى مەنٸنە سونشالىقتى بٸر قۇپييالىقپەن ۇقساپ كەتەتٸن شەگٸنە دەيٸن جەتەدٸ, ال بۇل جاعداي كەز كەلگەن ورتا تٷسٸنٸكتەگٸلەر ٷشٸن فانتاستيكالىق جاعداي بولىپ كٶرٸنەدٸ. «سٸز نە نەرسەنٸ كەسكٸندەسەڭٸز دە, ول ٶزٸنٸڭ شىنايى جاعدايىنداعىدان ەلسٸزدەۋ بولىپ شىعادى», - دەيدٸ ونىڭ ٶزٸ. شىنايى جاعداي «سٸزدٸڭ ٶز قييالىڭىز جاساي الاتىننىڭ بارلىعىنان دا اسىپ تٷسەدٸ». شىندىق ەشبٸر جازۋشىدا دوستوەۆسكيي بايانداعانداي دەڭگەيدەگٸ ايقىندىققا جەتە العان جوق, ونىڭ شىعارمالارىنداعى شىندىق قالىڭقى تۇرعان جوق, ول ٶزٸنٸڭ مٷمكٸنشٸلٸك دەڭگەيٸندە تۇر. ونىڭ شىندىعى قاراپايىم, پسيحولوگييالىق تۇرعىدان تەجٸريبەسٸ از ادامداردىڭ كٶزٸنە تٷسپەيدٸ دە: مىسالى, سۋ تامشىسى جاي كٶزگە جاپ-جارىق, اينادان قاراعانداي ايقىن بولىپ كٶرٸنەدٸ, ال وعان ميكروسكوپپەن قاراعاندا, سان تٷرلٸ قايناپ جاتقان جاعدايدى, قۇجىناعان ينفۋزورييالار حاوسىن, بٸر عانا فورمادا كٶرٸنەتٸن تۇتاس بٸر ەلەمدٸ كٶرەر ەدٸڭٸز, سول سيياقتى سۋرەتكەر دە شىنايى جاعدايداعىمەن سالىستىرىپ قاراعاندا ەرسٸ كٶرٸنەتٸن جوعارى رەاليزم تۇرعىسىنان كەلٸپ شىندىقتى تانيدى.
زاتتاردىڭ تەرٸسٸنٸڭ ارعى جاعىنا جاسىرىلعان, بولمىستىڭ قاق جٷرەگٸندەگٸ وسى جوعارى نەمەسە ٶتە تەرەڭ شىندىقتى تانۋ - دوستوەۆسكييدٸڭ ەڭ بٸر قۇمار نەرسەسٸ بولدى. ول ادامدى تۇتاستىق رەتٸندە دە, قاراپايىم دا قىزۋقاندى قالپىنداعى سان قىرلى كەيپٸندە دە تانىعىسى كەلدٸ, بٸراق سونىڭ ەكەۋٸن دە ەبدەن كٶز جەتكٸزٸپ تانىعۋعا ۇمتىلدى, سوندىقتان دا ونىڭ ميكروسكوپ پەن پايعامباردىڭ كٶرەگەندٸگٸن قوسقانداعىداي كٶرٸنبەي تۇرعاندى دا كٶرە الاتىن دانىشپان شىندىعى فرانتسۋزداردىڭ شىندىقتىڭ ٶنەرٸ جەنە ناتۋراليزم دەپ اتاعان شىندىعىنان تاس قابىرعامەن بٶلگەندەي قاشىق جاتىر ەدٸ. ٶزدەرٸن «ناتۋراليستەردٸڭ ٸزباسارلارىمىز» دەپ اتايتىنداردىڭ (ٶزدەرٸن بۇلاي اتايتىندار شىندىقتىڭ شەگٸنە جەتتٸك دەگٸسٸ كەلەتٸندەر, ال دوستوەۆسكيي ولاردان اسىپ كەتكەن ەدٸ) قاي-قايسىسىنان دا دوستوەۆسكيي ٶزٸنٸڭ تالداۋلارىندا دەلٸرەك تە ناقتىراق ەدٸ, دەگەنمەن دە ونىڭ پسيحولوگيياسى شىعارماشىلىقتىق رۋحتىڭ باسقا قىرىنان كٶرٸنگەندەي ەسەر بەرەدٸ. ناقتى ناتۋراليزم زوليانىڭ زامانىنا بەرٸ تٸكەلەي عىلىمنىڭ ٶزٸنەن شىعاتىن بولعان. ەكسپەريمەنتالدى تٶڭكەرٸلگەن پسيحولوگييا اۋىر ەڭبەكپەن جەنە ماڭداي تەرمەن, زەرتتەۋمەن جەنە تەجٸريبەمەن تۇرعىزىلعانداي. فلوبەر زوليانىڭ «يسكۋشەنييا» نەمەسە «سالامبو» اتتى شىعارماسىنىڭ تابيعي بوياۋىن تابۋ ٷشٸن ٶز ميىنىڭ رەتورتىنان پاريجدٸڭ ۇلتتىق كٸتاپحاناسىنىڭ ەكٸ مىڭ كٸتابىن ٶتكٸزٸپ شىقتى; زوليا ٶز رومانىن باستاۋدان ٷش اي بۇرىن رەپورتەرلار تەرٸزدٸ قولىنا جازۋ دەپتەرٸن ۇستاپ, بيرجالارعا بارىپ دەرەكتەر جيناپ, مودەلدەردٸ سۋرەتتەۋ ٷشٸن دٷكەندەر مەن اتەلەلەرگە بارىپ جٷردٸ. مۇنداي ەلەمدٸ كٶشٸرۋشٸلەر ٷشٸن شىندىق دەگەنٸمٸز - سۇپ-سۋىق, ەسەپتەپ شىعارۋعا بولاتىن, قولجەتٸمدٸ سۋبستانتسييا. ولار زاتتارعا فوتوگرافتار تەرٸزدٸ زور ىنتامەن, سالماقتاپ, ەسەپتەپ قارايدى. ٶنەردەگٸ مۇنداي سۇپ-سۋىق عالىمدار ٶمٸردٸڭ جەكەلەگەن ەلەمەنتتەرٸن جينايدى, ەر سالاعا بٶلەدٸ, ارالاستىرادى, ارى-بەرٸ قۋادى, سٶيتٸپ ٶزٸندٸك بٸر حيمييالىق قوسىندىلار مەن ەرٸتٸندٸلەر دايىنداۋمەن اينالىسادى.
دوستوەۆسكييدٸڭ كٶركەمدٸك باقىلاۋ ٷدەرٸسٸن تاڭعاجايىپتىقتىڭ اياسىنان بٶلٸپ الا المايسىز. ەگەر دە جوعارىداعىلار ٷشٸن ٶنەر دەگەنٸمٸز – عىلىم بولسا, دوستوەۆسكيي ٷشٸن ول - قارا ماگييا. ول ەكسپەرميەنتالدى حيمييامەن اينالىسپايدى, ول شىندىقتىڭ الحيميياسىمەن اينالىسادى, استرونومييامەن ەمەس, جاندٷنيەنٸڭ استرولوگيياسىمەن اينالىسادى. ول سالقىنقاندى زەرتتەۋشٸ ەمەس. ٶزٸنٸڭ قۇشتار گالليۋتسيناتسيياسىمەن ول دەموننىڭ قورقىنىشتى تٷسٸن كٶرٸپ تۇرعانداي كەيٸپتە ٶمٸردٸڭ تەرەڭٸنە كٶز الماستان ٷڭٸلە قارايدى. سودان دا بولار باسقالاردىڭ بەلگٸلٸ بٸر تەرتٸپپەن كٶرگەنٸنەن دە, ونىڭ تارعىل-تارعىل كەيٸپتە كٶرۋٸ ەلدەقايدا تولىققاندى بولىپ تۇرادى. ول دەرەكتەر جينامايدى, بٸراق وندا بەرٸ دە بار. ول ەشتەڭەنٸ ەسەپتەمەيدٸ, بٸراق ونىڭ ٶلشەمدەرٸ دەل شىعادى. ونىڭ دياگنوزدارى, كٶرٸپكەلدٸكتٸڭ جەمٸستەرٸندەي, قان تامىرىنىڭ سوعىسىن ۇستاپ كٶرمەي-اق ول قۇبىلىستىڭ شىعۋ تەگٸنٸڭ قۇپيياسىن دەل انىقتاي الادى. ونىڭ بٸلٸمٸندە تٷس جورىعىشتىق قاسيەت, ال ٶنەرٸندە ماگييالىق كٷش بار. ول سىيقىرشى سىندى ٶمٸردٸڭ تٷبٸرٸنە ەنٸپ كەتەدٸ دە, ونىڭ مول دا تەتتٸ شىرىنىن سورىپ الادى. ونىڭ كٶزقاراسى قاشان دا ٶز بولمىسىنىڭ تەرەڭدٸگٸنەن, دەموندىق بولمىسىنىڭ جٷيكەسٸ مەن نەرۆتەرٸنەن شىعىپ, شىندىقتى ايتا الۋ تۇرعىسىنان, شىنايىلعى تۇرعىسىنان بارلىق رەاليستەردەن اسىپ تٷسٸپ جاتادى. ول بارلىعىن دا ٸشكٸ جاعىنان تانيدى. ونىڭ كٷللٸ عالامدى ۋىسىندا ۇستاپ قالۋى ٷشٸن كٸشكەنە عانا يشارا بولسا, جەتٸپ جاتىر. بار عالام ونىڭ كەيٸپكەرٸنە اينالۋى ٷشٸن, سول عالامعا ول بٸر-اق رەت قاراسا جەتٸپ جاتىر. وعان كٶپ سۋرەتتەپ وتىرۋدىڭ دا قاجەتٸ جوق, ەجٸكتەپ, سوزىپ تا وتىرمايدى. ول ەرەكشە بٸر سىيقىرمەن سۋرەتتەيدٸ. بۇل رەاليستٸڭ ۇلى وبرازدارىن ەسكە تٷسٸرەيٸكشٸ - راسكولنيكوۆتىڭ, الەشا مەن فەدور كارامازوۆتاردىڭ, مىشكيننٸڭ وبرازدارى. بٸزدٸڭ سانامىزدا ولار ەلٸ كٷنگە دەيٸن سونشالىقتى ايقىن قالپىندا ٶمٸر سٷرٸپ كەلەدٸ. ول بۇلاردى قايدان الادى? ەكٸ-ٷش جولعا عانا سىيعىزىپ, اسىعىس جازا سالعانداي ەتٸپ كەسكٸندەي قويادى. رەپليكا تاستاعانداي ەتٸپ ولاردىڭ بەت ەلپەتتەرٸن تٶرت, بەس فرازامەن سيپاتتاپ ٶتەدٸ, سونىمەن بٸتەدٸ. ادامدى سيپاتتاۋ ٷشٸن قاجەت بولاتىن ەڭ قاجەتتٸ دەرەكتەر رەتٸندەگٸ سول ادامنىڭ جاسى, كەسٸبٸ, اتاعى, كيٸمٸ, شاشىنىڭ تٷسٸ, ميميكاسى ستەنوگرافييالىق قىسقالىقپەن بەرٸلە سالادى. سوعان قاراماستان وسى وبرازداردىڭ ەرقايسىسى بٸزدٸڭ قانىمىزدا جارقىراي جانىپ تۇر. ماگييالىق وسى رەاليزمدٸ ناقپا ناق جٷرەتٸن ناتۋراليستٸڭ دەل سۋرەتتەمەسٸمەن سالىستىرايىق. زوليا جۇمىسىن باستاماس بۇرىن ٶز كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ ناقتى كاتالوگىن جاساپ الادى, ولاردىڭ سىرتقى بەلگٸلەرٸنٸڭ فورمالىق سيپاتتاماسىن ويلاپ تابادى (بۇل قۇجاتتاردى قازٸر دە كٶرۋٸمٸزگە بولادى), روماننىڭ تابالدىرىعىن اتتايتىنداردىڭ ەرقايسىسىنا پاسپورت جاسايدى. ول كەيٸپكەرٸنٸڭ بويىنىڭ ۇزىندىعىن دا سوڭعى سانتيمەترٸنە دەيٸن ٶلشەپ, جازىپ قويادى, تٸپتٸ كەيٸپكەرٸنٸڭ نەشە تٸسٸ جوعىنا دەيٸن بٸلٸپ, بەتٸندەگٸ سٷيەلدەرٸن دە ساناپ شىعادى, ساقالىنىڭ قاتتى, جۇمساق ەكەندٸگٸن بٸلۋ ٷشٸن ونى دا سيپاپ كٶرەدٸ, بەت تەرٸسٸندەگٸ بەزەۋلەرٸن دە ايتىپ ٷلگٸرەدٸ, تىرناعان ۇستاپ كٶرەدٸ, ٶز كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ داۋىسىن دا, تىنىس الىسىن دا بٸلەدٸ, ولارعا مۇراعا نە قالعانىن دا تەكسەرەدٸ, كٸرٸستەرٸن بٸلۋ ٷشٸن بانكتەگٸ ەسەپ شوتتارىن دا اشىپ كٶرەدٸ. ول ٶلشەۋگە بولاتىن نەرسەنٸڭ بەرٸن دە ٶلشەپ الادى. الايدا وسى وبرازدار قوزعالىسقا تٷسە باستاعان سەتٸندە-اق, ولاردىڭ تۇتاستىعى جوق بولادى دا كەتەدٸ, جاساندى موزايكا سىنىق-سىنىق بولىپ مىڭداعان بٶلشەكتەرگە شاشىراپ تٷسەدٸ. ولاردىڭ ورىنىندا تٸرٸ ادام ەمەس, بۇلىڭعىر بٸرنەرسەلەر عانا قالادى.
ولاردىڭ ٶنەرلەرٸنٸڭ قاتەلٸگٸ دە وسىندا: فرانتسۋز ناتۋراليستەرٸ رومانداردان باستاپ ادامنىڭ تىپ-تىنىش قالپىنداعى كٷيٸنٸڭ دەلمە دەل كەسكٸنٸن سالىپ بەرەدٸ, تٸپتٸ ولار ەلدەقانداي بٸر رۋحاني ۇيقىعا كەتكەندەي ەسەر قالدىرادى, سوندىقتان دا بۇل وبرازداردىڭ بەت ەلپەتٸ ٶلگەن ادامنىڭ بەت-ەلپەتٸن اينىتپاي جاساپ قويعان ماسكالار تەرٸزدٸ بولىپ تۇرادى. بۇلاردانٶلٸ فيگۋرانى كٶرەسٸڭ, ودان تٸرشٸلٸكتٸڭ نىشانى دا بٸلٸنبەيدٸ. مٸنە, وسى ناتۋراليزم اياقتالاتىن جەردەن ٶزٸنٸڭ اۋقىمدىلىعىمەن-اق ٷرەي شاقىراتىن دوستوەۆسكيي ناتۋراليزمٸ باستالادى. ونىڭ ادامدارى بارىنشا ارقاسى قوزىپ, كٶڭٸل كٷيدٸڭ ايلاپات جاعدايىندا تۇرعاندا عانا يكەمدٸ بولا الادى. ناتۋراليستەر جاندٷنيەنٸ ادامنىڭ دەنەسٸ ارقىلى كەسكٸندەۋگە تىرىسسا, دوستوەۆسكيي ادامنىڭ دەنەسٸن ونىڭ جاندٷنيەسٸ ارقىلى جەتكٸزەدٸ: ايلاپات كٶڭٸل كٷي ادامنىڭ كەسكٸنٸن ٶزگەرتٸپ جٸبەرەدٸ, كٶزدەرٸ جاندٷنيە ازابىن جەتكٸزٸپ جاسقا تولىپ تۇرادى, بۋرجۋازييالىق بەيجايلىق ماسكاسى سىپىرىلىپ تٷسكەندە عانا, جاندٷنيە تۇتقىننان ارىلعاندا عانا ونىڭ وبرازدارى شىن مەنٸسٸندە بەينەلٸ بولىپ شىعادى. وسىنداي سەتتە ونىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بۋىن-بۋىنى بوساپ, بالقيدى دا, جاندٷنيەتانۋشى دوستوەۆسكيي ولاردى وبرازدار رەتٸندە سومداي باستايدى. سٶيتٸپ, دوستوەۆسكييدٸڭ بارلىق كەيٸپكەرلەرٸ كەزدەيسوق ەمەس, ەدەيٸ بۇلىڭعىرلانىپ, تٷسٸنٸكسٸز سيپاتتا پايدا بولا باستايدى. ونىڭ روماندارىنا قاراڭعى بٶلمەگە كٸرگەندەي كٸرەسٸڭ. كٶزگە تەك قاراڭداعان نەرسەلەر عانا كٶرٸنەدٸ, داۋىستار دا انىق ەستٸلمەي تۇرادى جەنە ونى كٸم ايتىپ جاتقانىن دا بٸلمەيسٸڭ. تەك بٸرازدان كەيٸن بارىپ كٶز ٷيرەنٸپ, اينالا ايقىندالا باستايدى, تەك سوندا عانا رەمبراندتىڭ كارتينالارىنداعىداي, قاراڭعى تٷكپٸرلەردەن جاندٷنيەنٸڭ جٸڭٸشكە عانا بەلگٸلەرٸ قۇيىلىپ, كٶزگە شالىنا باستايدى. كٷڭگٸرت كەڭٸستٸكتەن ايلاپات سەزٸمدەر قۇشاعىنداعى ادامدار شىعا باستايدى. دوستوەۆسكييدٸڭ سۋرەتتەۋٸنشە, ادامدار كٶزگە كٶرٸنۋ ٷشٸن, ولار ەرٸپ, بالقىپ, جۇمس اق ماسساعا اينالۋى كەرەك, ال ونىڭ جٷيكەسٸ كەدٸمگٸدەي ٷن شىعارۋ ٷشٸن, شەگٸنە جەتە سىمداي تارتىلۋى كەرەك. ونىڭ دەنەسٸ جاندٷنيەسٸنٸڭ تٶڭٸرەگٸندە جاساقتالادى, ال وبراز تەك قانا ايلاپات سەزٸمنٸڭ اينالاسىندا سومدالادى. تەك ەندٸ عانا, ياعني, وسى بٸر ادام تاڭقالارلىقتاي بولىپ ٶرتەنٸپ تۇرعان شاقتارىندا (دوستوەۆسكييدٸڭ بارلىق كەيٸپكەرلەرٸ ايلاپات ٸشكٸ ٶرتتٸ كەيٸپتەۋشٸلەر عوي) ونىڭ دەموندىق رەاليزمٸ ساحناعا شىعادى, ەندٸ ول كەيٸپكەرٸنٸڭ ەر قيمىلىن اڭدىپ, ونىڭ ەربٸر جىميعان سەتٸن تاپ باسىپ, بٸرٸمەن بٸرٸ شىم-شىتىرىق بولىپ جاتقان سەزٸمدەردٸڭ ٸنٸنە كٸرٸپ, كەيٸپكەرٸنٸڭ ساناسىنداعى ويلارىنىڭ ٸزٸنە تٷسٸپ, بەيسانانىڭ نۇرلى پاتشالىعىنا دەيٸن جەتە الادى. ەربٸر قيمىل يكەمدٸلٸگٸمەن ەرەكشەلەنٸپ, ەربٸر ويى مٶپ-مٶلدٸر قالىپقا كەلٸپ, تىعىرىققا تٸرەلگەن جاندٷنيە تراگيزمنٸڭ شىرماۋىعىنا شىرماتىلعان سايىن, ٸشكٸ ٶرتتٸڭ جالىنى ونى سول عۇرلىم ايقىن كٶرسەتٸپ, ٸشكٸ مەن جارقىراي تٷسەدٸ. ەڭ بٸر قولعا ۇستاۋعا كەلمەيتٸن, بۇل دٷنيەنٸڭ ارعى بەتٸندەگٸدەي بولىپ كٶرٸنەتٸن, ەڭ بٸر جاندى اۋىرتار, سىيقىرلى دا جانتالاسقان ەپيلەپتيكالىق جان ازابى دوستوەۆسكييدە كلينيكالىق دياگنوز قويىلعانداي دەلدٸكپەن, گەومتەرييالىق فيگۋرالاردىڭ دەلمە-دەل سىزىقتارىنداي ٷيلەسٸمدٸلٸكپەن بەينەلەنەدٸ. قاس-قاعىم سەتتٸك بٸر دە بٸر كٶرٸنٸس تە, كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بٸلٸنەر-بٸلٸنبەس سەل-پەل قيمىلىنىڭ ٶزٸ دە ونىڭ شيرىققان سەزٸمٸنەن تاسا بولا المايدى: باسقا سۋرەتكەرلەر ٷنسٸز عانا ٶتٸپ كەتەتٸن تۇستاردان, كٶز قارىقتىرار جارىققا قاراي الماي, بۇرىلىپ كەتەتٸن تۇستاردان دوستوەۆسكييدٸڭ رەاليزمٸ ەرەكشە ايقىندىقپەن كٶزگە تٷسەدٸ. ادامنىڭ ٶز مٷمكٸندٸگٸنٸڭ شەگٸنە جەتٸپ, ال العان بٸلٸمٸ اقىل ازابىنا اينالىپ, قۇشتارلىعى قىلمىس سيياقتى كٶرٸنگەن وسىنداي شاقتارى - ونىڭ روماندارىنداعى ەستەن كەتپەس كٶرٸنٸستەر بولىپ تابىلادى.
راسكولنيكوۆتىڭ وبرازىن ەسكە تٷسٸرٸپ كٶرەلٸك: بٸز ونى كٶشە كەزٸپ جٷرگەن نەمەسە بٶلمە ٸشٸندە سەندەلٸپ جٷرگەن, ٶزٸندٸك بٸر سىرتقى ەرەكشەلٸكتەرٸدە بار جيىرما بەس جاستاعى ستۋدەنت-مەديك كەيپٸندە كٶرمەيمٸز, قولدارى دٸرٸلدەپ, ماڭدايىنان سۋىق تەر شىعىپ, كٶرمەيتٸن كٶزدەرٸمەن ٶزٸ ەلگٸندە عانا ٶلتٸرٸپ كەتكەن ادامنىڭ ٷيٸنٸڭ باسپالداعىمەن كٶتەرٸلٸپ كەلٸپ, قۇپييا بٸر ترانس قۇشاعىندا ونىڭ ەسٸگٸن قاعىپ تۇرعانىن كٶرٸپ, ونىڭ ٶز ازابىنىڭ راحاتىنا تاعى دا بٸر شومعىسى كەلٸپ تۇرعانىن سەزٸنگەنٸمٸزدە, بٸزدٸڭ كٶز الدىمىزعا ونىڭ اداسىپ كەتكەن قۇشتارلىعىنىڭ درامالىق كەسكٸنٸ كەلەدٸ. بٸز دميتريي كارامازوۆتى جاۋاپ الۋ كەزٸندە ٷستەلدٸ جۇدىرىقپەن ۇرعىلاپ, جاندٷنيەسٸندەگٸ الاپات سەزٸم مەن ىزادان جارىلايىن دەپ تۇرعان كەيٸپتە كٶرەمٸز. دوستوەۆسكييدە ادامدار جاندٷنيەنٸڭ تەك وسىنداي ەرەكشە جاعدايعا جەتكەن, سەزٸم بيٸگٸنٸڭ ەڭ ۇشار باسىنا جەتكەن كەزٸندە عانا كٶركەم وبرازعا اينالادى. لەوناردو ٶزٸنٸڭ كەرەمەت كاريكاتۋرالارىندا ادام دەنەسٸنٸڭ كٷلكٸلٸ دە ٷرەيلٸ, تٸپتٸ جارىم جاندىقتىڭ دا شەكاراسىنان شىعىپ كەتەتٸن كەسكٸندەرٸن بەرەتٸندٸگٸ سيياقتى, دوستوەۆسكيي دە ادامنىڭ جاندٷنيەسٸن شەگٸنە جەتكەن, تٸپتٸ ايلاپات سەزٸمنٸڭ ادامي مٷمكٸندٸكتٸڭ شەگٸنەن اسىپ تٷسۋگە شاق قالىپ تۇرعان سەتٸن دەل تاۋىپ بەينەلەيدٸ. ادامنىڭ ورتاشا كٶڭٸل كٷيدەگٸ قالپىن ول جەك كٶرەدٸ, مۇنداي تاقتايداي ٷلەسٸمدٸلٸك وعان ۇنامايدى: ونىڭ كٶركەمدٸككە دەگەن ۇمتىلىسىن تەك ەرەكشە, جارتىلاي جاسىرىن تۇرعان, دەموندىق جاعدايداعى كٶڭٸل كٷي عانا قاناعاتتاندىرىپ, رەاليزمنٸڭ شىڭىنا جەتكٸزە الادى. ول كٶڭٸل كٷيدٸڭ ەرەكشە جاعدايلارىن كەسكٸندەۋدٸڭ تەڭدەسٸ جوق شەبەرٸ, ٸشكٸ ەلەمٸنٸڭ ازابىنا تٷسٸپ, ٶزٸمەن ٶزٸ الىسقان جاندٷنيەنٸ سۋرەتتەۋدٸڭ بۇرىن-سوڭدى ٶنەر عالامى ەستٸپ-بٸلمەگەن ۇلى اناتومى.
دوستوەۆسكييدٸڭ ادام بولمىسىنىڭ تەرەڭدٸگٸنە بويلاپ كەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قۇپييا قۇرالى - سٶز. گەتە بارلىعىن دا كٶزدەن كٶرٸپ تۇرعانداي سۋرەتتەيدٸ. ول ٶزٸنٸڭ بۇل ەرەكشەلٸگٸن باسقالاردان ەلدەقايدا ۇتىمدى تٷردە ايقىنداپ بەردٸ; ۆاگنەر - كٶزبەن كٶرۋدٸڭ ادامى; دوستوەۆسكيي - قۇلاقپەن ەستۋدٸڭ ادامى. ول ٶزٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ سٶزٸن جۇرتتىڭ بەرٸنەن بۇرىن ەستۋٸ كەرەك جەنە وقىرماننىڭ بەرٸن دە كٶزبەن كٶرٸپ وتىرعانداي ەسەردە بولۋى ٷشٸن اۆتور ولاردى سٶيلەۋگە مەجبٷرلەي الادى; تولستويدىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ داۋىسىن بٸز ەستي الامىز, ٶيتكەنٸ ولاردى كٶرٸپ وتىرامىز, ال دوستوەۆسكييدە بٸز ولاردى كٶرٸپ تۇرامىز, ٶيتكەنٸ داۋىستارى ەستٸلٸپ تۇرادى. ونىڭ ادامدارى ٷنسٸز قالىپتا تۇرعاندا كٶلەڭكە سيياقتى, ەلەس كٷيٸندە تۇرادى. ال سٶز - ولارعا جان بٸتٸرەتٸن تاڭعى شىق: تەك سٶز عانا ولاردىڭ قۇپييا قۇلىپتارىن اشىپ بەرەدٸ, تەك سٶز ارقىلى ولار بەينە بٸر قييال-عاجايىپ گٷلدەردەي ٶزدەرٸنٸڭ بار بوياۋلارىن, تۇقىم شاشار قاسيەتتەرٸن كٶرسەتەدٸ. بٸر-بٸرٸمەن سٶز تالاستىرعان شاقتا ولار قىزا-قىزا جاندٷنيەنٸڭ قالعىپ-مٷلگٸگەن قالپىن سەرپٸپ تاستايدى, ال دوستوەۆسكييدٸڭ كٶركەمدٸككە دەگەن قۇشتارلىعى دا وسىنداي سەرگەك تە سەزٸمتال ادامدارعا باعىتتالعان. ول سٶزدٸ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ جاندٷنيەسٸنەن سۋىرىپ الادى, ونداعى ماقساتى - جاندٷنيەنٸڭ ٶزٸن ۇستاپ الۋ. دوستوەۆسكييدٸڭ پسيحولوگييالىق جاعىنان ادام سەنگٸسٸز كٶرگٸشتٸگٸ – ادام سەنگٸسٸز ەستۋ قابٸلەتٸنٸڭ سيپاتىنداي. ەلەم ەدەبيەتٸ دوستوەۆسكيي كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ عاجايىپ ورالىمدى سٶزدەرٸنەن اسىپ تٷسەتٸندەي دٷنيەنٸ بۇرىن-سوڭدى كٶرگەن جوق. سٶزدەردٸڭ ورنالاسۋ تەرتٸبٸ ٶزٸندٸك سيمۆولعا اينالعان, سٶيلەم قۇرىلىسى دا ٶزٸندٸك مٸنەزگە يە, كەزدەيسوق ەشتەڭە جوق: ەربٸر بۋىن دا, ەربٸر دىبىس تا دەل سول تۇس ٷشٸن اسقان قاجەتتٸلٸك بولىپ تۇرادى, ەربٸر پاۋزا, ەربٸر سٶز قايتالاۋ, ەربٸر دەم, ەربٸر كٷبٸر-سىبىر اسا ماڭىزدى; ايتىلعان سٶزدٸڭ سوڭىن الا ەلسٸز بٸر جاڭعىرىق ەستٸلٸپ تۇرادى, - بۇل ٸشكٸ ەلەمدەگٸ كٶزگە كٶرٸنبەس قۇيىلىستاردىڭ تولقىندانۋىنىڭ دىبىسى.
دوستوەۆسكيي كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ سٶزٸنەن سٸز ولاردىڭ نەنٸ ايتقانىن عانا ەمەس, نەنٸ ايتقىسى كەلگەندٸگٸن عانا ەمەس, نەنٸ ايتقىسى كەلمەگەندٸگٸن دە بٸلە الاسىز. سەزٸمتال جاندٷنيەنٸڭ وسىنداي ۇلى رەاليزمٸ سٶزدٸڭ كٷللٸ قۇپييا جولدارىندا - ماس ادامنىڭ جەلٸمدەي جابىسقاق, بىلعانىش ساندىراعىندا دا, قويانشىعى ۇستاعان شاقتاعى ٶزٸنەن ٶزٸ قاناتتانىپ, ەنتٸگە ايتقان سٶزدەرٸندە دە, ٶتٸرٸك ايتۋدىڭ مي-باتپاعىندا دا بٸرگە جٷرٸپ وتىرادى. قايناپ جاتقان سٶزدٸڭ بۋىنان جاندٷنيە ٶمٸرگە كەلٸپ, سول جاندٷنيەدەن بٸرتە-بٸرتە مٶلدٸرەپ دەنە پايدا بولا باستايدى. دوستوەۆسكيي روماندارىندا بۋالدىر سٶزدەر اراسىنان, تٷتٸندەگەن سٶيلەمدەردٸڭ باس اينالدىرار ەسەرٸنٸڭ اراسىنان سٶيلەپ تۇرعان ادامنىڭ دەنە بٸتٸمٸ كٶرٸنە باستايدى. باسقالار وبرازدى موزايكامەن, بوياۋمەن, سۋرەتپەن كەسكٸندەيدٸ, ال ونىڭ وبرازدارى - قويۋلانعان سٶزدەر. دوستوەۆسكيي ادامدارىنىڭ سٶزٸن تىڭداساڭ, ولاردىڭ كٶرٸپكەلدٸگٸ تۋرالى قييالعا بەرٸلەسٸڭ. دوستوەۆسكيي ولاردى گرافيكامەن كەسكٸندەۋدٸ قاجەت ەتپەيدٸ: سٶزدٸڭ سيقىرىمەن بٸز ٶزٸمٸز جاندٷنيەتانۋشىعا اينالامىز. مىسالى كەلتٸرەيٸن. «ناقۇرىستا» تۋمىسىنان ٶتٸرٸكشٸ قارت گەنەرال كنياز مىشكينمەن قاتار كەلە جاتادى جەنە وعان ٶزٸنٸڭ ەستەلٸكتەرٸن ايتىپ, پٸكٸر الىسىپ كەلە جاتادى. ول ٶزٸنٸڭ ٶتٸرٸگٸن باستايدى, تەرەڭدەي-تەرەڭدەي اقىرى ٶز ٶتٸرٸگٸنە ٶزٸ شىرماتىلادى. سوندا دا توقتاماستان ايتا بەرەدٸ, ايتا بەرەدٸ, ايتا بەرەدٸ. ونىڭ ٶتٸرٸگٸ پاراق-پاراق بولىپ جازىلا بەرەدٸ. دوستوەۆسكيي تەك گەنەرالدىڭ عانا سٶزٸن كەلتٸرٸپ وتىرعان, بٸراق ونىڭ سٶيلەۋ مەنەرٸ, سٶز اراسىنداعى تىنىسى, سٶيلەگەن كەزدەگٸ بەي-بەرەكەت اسىعىستىعى جالپى كٶرٸنٸستٸ تولىمدى ەتٸپ شىعارادى: مەن ونىڭ مىشكينمەن قالاي قاتارلاسىپ كەلە جاتقاندىعىن, ٶتٸرٸك سٶزدەرٸن ٷيلەستٸرە الماي قالاي شاتاسقانىن, ٶزٸنٸڭ سٶزٸنە كنيازدىڭ سەنگەن-سەنبەگەندٸگٸن بايقاۋ ٷشٸن كٶزٸنٸڭ قيىعىمەن وعان قالاي كٶز تاستاپ قوياتىندىعىن, كنياز ٶزٸنٸڭ سٶزٸن بٶلٸپ جٸبەرسە ەكەن دەگەن ٷمٸتپەن قالاي كٸدٸرٸستەگەندٸگٸن كٶرٸپ تۇرمىن; مەن ونىڭ ماڭدايىنان شىپ-شىپ تەر شىققانىن دا, ەڭگٸمەسٸنٸڭ باسىن سونداي بٸر شابىتپەن باستاپ, ەندٸ ٶز ٶتٸرٸگٸن ٶزٸ تٷيٸندەي الماي ٷرەيدەن تٷسٸ بۇزىلىپ كەتكەندٸگٸن دە كٶرٸپ تۇرمىن; مەن ونىڭ اۋىر سوققى كٷتكەن يت سيياقتى قالاي بٷكتەتٸلە باستاعانىن دا جەنە گەنەرالدىڭ بۇل جاعدايىنىڭ ەسەرٸنەن ٶزٸن دە ەلدەقانداي بٸر اۋىرلىق باسقانىن سەزٸنگەن كنيازدىڭ ونى باسىپ تاستاۋعا تىرىسقانىن دا كٶرٸپ تۇرمىن.
ول ٶزٸنٸڭ قام كٶڭٸلٸ قانداي قوس قىرلى بولسا, بٸزدٸڭ راحات ٶمٸرٸمٸزدٸڭ دە سونداي قوس قىرلى بولعانىن قالايدى; ول بۇل مەسەلەدە دە ٷيلەسٸمدٸلٸك پەن تاقتايداي جىلماعايلىقتى كٶرگٸسٸ كەلمەيدٸ. ونىڭ بارلىق شىعارمالارىندا دا وسى ٶتكٸر قوس قىرلىلىق بار: ٶز تالداۋىنىڭ تاڭعاجايىپ دەلدٸگٸمەن ول ەڭ بٸر اسقاق سەتتەردٸ بەينەلەيدٸ, سول ارقىلى ٶمٸردٸڭ ەڭ قاسيەتتٸ جاقتارىن ٸش پىستىرارلىق تٸرلٸك رەتٸندە كٶرسەتەدٸ. كونتراستتىڭ وسى سەتٸن كەسكٸندەۋ ٷشٸن مەن «ناقۇرىستىڭ» ەڭ بٸر قاسٸرەتتٸ تۇستارىن ەستەرٸڭٸزگە سالايىن. ناستاسيا فيليپپوۆنانى ٶلتٸرگەن سوڭ روگوجين ٶز ٸنٸسٸ مىشكيندٸ ٸزدەي باستايدى. ول ونى كٶشەجە كەزدەستٸرەدٸ دە ونى شىنتاعىنان تٷرتەدٸ. ولاردىڭ بۇل جٶنٸندە بٸر-بٸرٸمەن تٸل قاتىسۋىنىڭ قاجەتٸ شامالى, ٶيتكەنٸ ايتسا سەنگٸسٸز سۇمدىق بٸر سەزٸمتالدىقپەن ولار بٸر-بٸرٸنٸڭ نە ايتپاق بولعاندارىن الدىن الا سەزٸپ وتىرادى. ەكەۋٸ كٶشەنٸڭ ەكٸ جاعىمەن ٶلٸك جاتقان ٷيگە قاراي كەلە جاتادى. ولار كٶڭٸلدەرٸن بيلەگەن شەكسٸزدٸك پەن سالتاناتتىلىققا ەمٸنە تٷسٸپ, اينالادان ەلدەقانداي بٸر ەۋەندٸ دە ەستٸگەندەي. ٶمٸردە بٸر-بٸرٸنە جاۋ, ال سەزٸمتالدىق جاعىنان بٸر-بٸرٸنە ەتەنە جاقىن ەكەۋٸ ٶلٸك جاتقان بٶلمەگە كٸرەدٸ. ناستاسيا فيليپپوۆنا ٶٸل جاتىر. بۇلار ٶلگەن ەيەلدٸڭ قاسىندا تۇرعان دەل وسى سەتتەرٸندە عانا بٸر-بٸرٸنە بەرٸن دە اقتارىپ ايتا الاتىنداي. مٸنە, ەڭگٸمە دە باستالدى - وسى بٸر تىر جالاڭاش, دٶرەكٸ, ٶرتەنٸپ تۇرعان جاندٷنيە ماتەريياسى كٶكتٸڭ ٶزٸن كٷيدٸرٸپ جٸبەرەردەي. ولاردىڭ بار ەڭگٸمەسٸ ٶلٸكتٸڭ يٸسٸ شىعىپ تۇرا ما دەگەن مەسەلە عانا. روگوجين «ٶلٸكتٸ امەريكادا جاسالعان جاقسى كلەەنكامەن» جاپقاندىعىن جەنە قاسىنا «تٶرت قۇتى جدانوۆ سۇيىقتىعىن» قويعاندىعىن ەرەكشە بٸر ٸس تىندىرعانداي باياندايدى. بۇل تۇستا دوستوەۆسكيي ەلەمٸن ەسكە تٷسٸرۋٸمٸز قاجەت. ول, ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدان العاندا, - جاداۋ-جىرتىق ٶمٸردٸڭ كٷل-قوقىسىنىڭ ماڭىنان ۇزاي الماعان, كەدەيلٸك پەن قىرسىق تٸرلٸكتٸڭ شىرماۋىنداعى ادام. دوستوەۆسكيي (انتيسەنتيمەنتالدى عانا ەمەس, ول - انتيرومانتيك) ٶز شىعارمالارىنداعى وقيعالاردى سانالى تٷردە وسىنداي سٷرەڭسٸز ورتاعا الىپ بارادى. لاس پودۆالدار, سىرا مەن اراق ساسىعان, قاپىرىق تا تابىتتاي تار, اعاش كەدەرگٸلەرمەن بٶلٸنگەن بٶلمەلەر; ول ەشقاشان سالوندار مەن وتەلدەر, سالتاناتتى سارايلار مەن كەڭسەلەر تۋرالى ايتپايدى. جەنە ونىڭ كەيٸپكەرلەرٸ دە سىرتتاي قاراعاندا تارتىمسىز: چاحوتكامەن اۋىراتىن ەيەلدەر, كەدەي ستۋدەنتتەر, جۇمىسسىزدار, ارامتاماقتار, ياعني, ەلەۋمەتتٸك ورتادا قانداي دا بٸر مەن-ماڭىزعا يە بولا الماعاندار. مٸنە, ونىڭ دەۋٸر تۋرالى تراگەديياسى وسىنداي ورتادا سۋرەتتەلەدٸ. تٷككە العىسىز بٸرنەرسەلەردەن اسقاق دٷنيە ٶمٸرگە كەلەدٸ. ونىڭ شىعارمالارىندا وسىنداي سىرتقى تۇرپايىلىق پەن ٸشكٸ ماساڭ جاندٷنيە, جوقشىلىق پەن دالباسالاعان جان-جٷرەكتٸڭ اق پەن قاراداي قاراما-قارسىلىعى اسقان شەبەرلٸكپەن سۋرەتتەلەدٸ. تراكتيردەگٸ ماس ادامدار ٷشٸنشٸ پاتشالىقتىڭ باستالعاندىعى تۋرالى ايتىپ جاتادى, قاسيەتتٸ - الەشا - ٶزٸنٸڭ تٸزەسٸندە وتىرعان جەڭٸل جٷرٸستٸ ەيەلدٸڭ تەرەڭ مەنگە يە اڭىزىن تىڭدايدى, ويىنحانالار مەن كٶپشٸلٸك باراتىن ٷيلەردە اپوستولدىق قايىرىمدىلىق ٸستەرٸ جٷرٸپ جاتادى, سونداي-اق «قىلمىس پەن جازانىڭ» ەڭ بٸر ەسەرلٸ تۇسى - كٸسٸ ٶلتٸرۋشٸنٸڭ ادامزاتتىڭ قاسٸرەتٸ الدىنا كەلٸپ ماڭدايىن جەرگە سوعىپ قۇلايتىن تۇسى, تۇتۇقپا تٸگٸنشٸ كاپەرناۋموۆتىڭ ٷيٸندە جەزٶكشەلەر ويىنى كٶرسەتٸلەتٸن تۇسى جٷرٸپ جاتادى.
ونىڭ الاپات سەزٸمٸ توقتاۋى جوق ىستىق, كەيدە مۇزداي سۋىق, بٸراق, ەيتەۋٸر, جىلى دەۋگە كەلمەيتٸن اپوكاليپسيس رۋحىنداعى تاسقىن تەرٸزدٸ, سول تاسقىن ٶمٸردٸڭ بەتٸنە قان جٷگٸرتٸپ تۇرعانداي. اقىن اسقاقتىق پەن بولبىر تٸرلٸكتٸ بەتپە بەت كەلتٸرٸپ, لاپىلداپ تۇرعان سەزٸمدٸ بٸر تولعانىستان ەكٸنشٸ تولعانىسقا لاقتىرادى. سوندىقتان دا دوستوەۆسكييدٸڭ روماندارىن وقىپ وتىرىپ تىنىشتىق تاپپايسىڭ, جانعا جايلى ەۋەن ىرعاعىن دا تاپپايسىڭ, روماندى وقىپ وتىرعان سەنٸڭ بٸر قالىپتى تىنىس الىپ, بەي-جاي وتىرۋىڭا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ - وقىپ وتىرىپ, ەلەكتر قۋاتىنىڭ ٷستٸندە وتىرعانداي ولاي-بۇلاي قوزعالاقتاۋمەن بولاسىڭ, كٷيٸپ بارا جاتقانداي مازاڭ كەتٸپ, بۇدان ارعىسىن تەزٸرەك بٸلگٸڭ كەلٸپ, ۇمسىنا تٷسەسٸڭ. ونىڭ پوەتيكالىق قۋاتىنىڭ ىقپالىندا وتىرعان كەزدە بٸزدٸڭ ٶزٸمٸز دە وعان ۇقساپ كەتەمٸز. ٶزٸمەن ٶزٸ قاشان دا قايشىلىقتا جٷرەتٸن, بەي-بەرەكەتتٸك كرەسٸنە شەگەلەنگەن ٶزٸنٸڭ دە, ٶزٸنٸڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ دە, وقىرماندارىنىڭ دا سەزٸمدەرٸندەگٸ بەلگٸلٸ بٸر جٷيەلٸلٸكتٸ تاس-تالقان ەتەدٸ. بۇل ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ مەڭگٸلٸك ەرەكشەلٸگٸ بولىپ قالدى, مۇنى, بٸراق, ونىڭ ٶزٸندٸك «تەحنيكاسى» دەپ ايتۋعا دا كەلمەيدٸ, ٶيتكەنٸ بۇل ٶنەر دوستوەۆسكييدٸڭ تۇلعالىعىنان, ونىڭ ٶرتتەي لاۋلاعان سەزٸمدەرٸنٸڭ بەي-بەرەكەتتٸگٸنەن باستاۋ الىپ جاتىر. ونىڭ ەلەمٸ – حاس شىندىقتىڭ ٶزٸ جەنە قۇپييانىڭ قۇپيياسى, كٶز الدىنداعى بولمىستىڭ كٶرٸپكەلٸ, ەرٸ عىلىم, ەرٸ ماگييا. تٷسٸنٸپ بولمايتىن نەرسەڭ تٷسٸنٸكتٸ بولىپ شىعا كەلەدٸ, سونداي-اق, ەڭ تٷسٸنٸكتٸ نەرسە جۇمباققا اينالىپ جٷرە بەرەدٸ; پروبلەمالار مٷمكٸندٸكتٸڭ شەگٸنەن اسىپ تٶگٸلٸپ جاتادى, بٸراق ەشقاشان ٶز قالىبىنان شىعىپ تا كەتپەيدٸ. قييال-عاجايىپ ەرٸ شىنايى دەتالدار ونىڭ وبرازدارىن بۇرىن-سوڭدى قۇلاق ەستٸمەگەن قۋاتپەن كەدٸمگٸ ادامدار ەتٸپ بەينەلەيدٸ, ولاردىڭ ەشقايسىسى دا ەلەس ەلەمٸنە اينالمايدى. دوستوەۆسكيي ٶز كەيٸپكەرٸنٸڭ مەنٸنٸڭ ەڭ نەزٸك جٷيكە تامىرىنىڭ ەڭ سوڭعى ٶرٸمدەرٸنە دەيٸن ەرەكشە بٸر كٶرٸپكەلدٸكپەن سەزٸنٸپ وتىرادى; ول كەيٸپكەرٸمەن بٸرگە ونىڭ قييال تەڭٸزٸنٸڭ تٷبٸنە دەيٸن تٷسٸپ كەتەدٸ, ونىڭ اسقان قۇشتارلىق سەزٸمٸنٸڭ جانتالاسىنا ەنٸپ, ماساڭ كٷيٸن دە باستان كەشٸرەدٸ; جاندٷنيە سۋبستانتسيياسى تەربەلٸسٸنٸڭ بٸر دە بٸرٸن ول قالت جٸبەرمەيدٸ. ول ٶنەرگە تۇتقىن بولعانداردى شىر اينالدىرا پسيحولوگييالىق شىنجىر قۇرىپ تاستايدى. ول پسيحولوگييالىق تۇرعىدان اداسىپ تا كەتپەگەن, قانداي دا بٸر كٶمەسكٸ تٷيٸن ونىڭ كٶرٸپكەل لوگيكاسىنىڭ الدىندا اپ-ايقىن بولىپ شىعا كەلەدٸ. ونىڭ ٸشكٸ شىندىعىندا بٸر دە بٸر قاتەلٸك تە, بٸر دە بٸر قايشىلىق تا جوق. ول اقىل-وي مەن كٶرٸپكەلدٸكتٸڭ زاڭعار دا مىزعىماس كٶركەم عيماراتىن تۇرعىزىپ بەرەدٸ. پورفيريي پەتروۆيچ پەن راسكولنيكوۆتٸڭ ديالەكتيكالىق جەكپە-جەگٸ, قىلمىس ارحيتەكتونيكاسى, كارامازوۆتاردىڭ لوگيكالىق شىرعالاڭى – مۇنىڭ بەرٸ كەرەمەت اقىل-وي ارحيتەكتونيكاسى, ماتەماتيكا سيياقتى دەلمە-دەل, كٶڭٸلدٸ ماس قىلاتىن ەۋەن. اقىل-ويدىڭ اسقاق قۋاتى مەن كٶڭٸل كٶزٸنٸڭ ٶتكٸرلٸگٸ دەل وسى جەردە جاڭا شىندىقتى, ادام رۋحى بۇرىن-سوڭدى كٶرٸپ-بٸلمەگەن تەرەڭدٸكتٸ ٶمٸرگە ەكەلەدٸ. دەسەك تە سۇراق جاۋاپتى تالاپ ەتەدٸ, ياعني, ٶمٸر شىندىعىنىڭ ەدەتتەگٸدەن تىس تولىققاندىلىعىنا قاراماستان, دوستوەۆسكييدٸڭ ٶتە قاراپايىم شىعارماشىلىعى بٸزگە بٸزدٸڭ ەلەمٸمٸز ەمەس سيياقتانىپ, بٸراق, ەيتەۋٸر, سول ەلەمٸمٸزبەن قاتار نەمەسە ونىڭ ٷستٸندە ورنالاسقانداي بٸرتٷرلٸ ەسەر ەتەتٸندٸگٸنٸڭ سەبەبٸ نەدە? بٸز ونى جاندٷنيەمٸزبەن سەزٸنسەك تە, وعان جات سيياقتى بولىپ تۇراتىندىعىمىز نەلٸكتەن? نەلٸكتەن ونىڭ بارلىق روماندارىندا ەلدەقانداي بٸر جاساندى جارىق جانىپ تۇرعانداي جەنە سول جارىقتىڭ كەڭٸستٸگٸ, ياعني, ەلەس سيياقتى كەڭٸستٸگٸ كٶرٸنٸپ تۇرعانداي ەسەر بەرەدٸ? بۇل شەكتەن شىعىپ كەتكەن رەاليست بٸزگە شىندىقتى بەينەلەۋشٸ ەمەس, سومنامبۋلا (ايكەزبەمەن اۋىراتىن ادام (لۋناتيك) سيياقتى كٶرٸنەتٸنٸ نەسٸ? ٶرتتەي بوپ الاۋلاپ تۇراتىندىعىنا قاراماستان نەگە بٸز ودان كٷن قىزۋىنداي جىلىلىقتى ەمەس, قانتالاپ كەتكەن ەرٸ كٶز قارىقتىرىپ, جاندى اۋىرتار سولتٷستٸك شۇعىلاسىن سەزٸنگەندەي بولامىز? ٶمٸردٸڭ وسىنداي شەكسٸز شىندىعىن بٸز ٶمٸردٸڭ ٶزٸ رەتٸندە, ٶزٸمٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸز رەتٸندە قابىلداي المايتىندىعىمىز نەلٸكتەن? مەن بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋگە تىرىسايىن. دوستوەۆسكيي ەڭ ٷلكەن ٶلشەمگە لايىق جەنە ونىڭ تۋىندىلارىن ەلەمدٸك ەدەبيەتتٸڭ سالىستىرمالى تٷردەگٸ ەڭ اسقاق, ەڭ ٶمٸرشەڭ تۋىندىلارى دەپ باعالاۋعا بولادى. مەن ٷشٸن كارامازوۆتار تراگەديياسى ورەستەي شىرعالاڭىنان, گومەردٸڭ ەپوسىنان, گەتەنٸڭ ٶر سيپاتتى شىعارمالارىنان بٸر دە بٸر كەم ەمەس. بۇل شىعارمالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ەلدەقايدا قاراپايىم, اڭعال, تٸپتٸ دوستوەۆسكيي شىعارمالارىنداي ٶمٸرشەڭ دە ەمەس. بٸراق بۇلار جۇمساقتاۋ, جانعا جايلى, سەزٸم ەركٸندٸگٸنە جول اشادى, ال دوستوەۆسكيي تەك تانىمدىق تۇرعىدان كەلەدٸ. مەنٸڭشە: ولار وسىنداي سەزٸم ەركٸندٸگٸنە ونىڭ ٶتە اداميلىعى ٷشٸن ەمەس, جاي عانا اداميلىعى ٷشٸن قارىزدار. ولار نۇرلى اسپاننىڭ, كەڭ دٷنيەنٸڭ, كٶكوراي شالعىن مەن كەڭ دالانىڭ قاربالاس تٸرلٸكتەن بوي تاسالاپ, شارشاعان سەزٸمدەرٸنە دەمالىس بەرۋگە بولاتىن عاجايىپ قۇشاعىندا. گومەردٸڭ سوعىس پەن قاندى قىرعىنىنىڭ اراسىنان تەڭٸزدەن ەسكەن اشقىلتىم لەپتٸ سەزٸنەسٸڭ, ەللادانىڭ قاندى مەكەن ٷستٸندەگٸ كٷمٸس سەۋلەسٸنٸڭ شۇعىلاسىن كٶرەسٸڭ, سونى كٶرٸپ, زاتتاردىڭ مەڭگٸلٸك مەنٸمەن سالىستىرعاندا ادامدار كٷرەسٸنٸڭ مٶلدٸر ەكەندٸگٸن تانىپ, جۇبانىش سەزٸمٸنە بٶلەنەسٸڭ. سٶيتٸپ ادامزات قاسٸرەتٸنٸڭ شەشٸمٸن تاپقانداي بولىپ, تەرەڭ تىنىس الاسىڭ. تابيعاتپەن بەتپە بەت كەلگەندە, ەرەكشە ەسەرمەن عالامدىق كٶكتەمگە ۇمتىلعاندا ونىڭ جان ازابى تارقايتىن جارقىن جەكسەنبٸ فاۋستتا دا بار. بۇل شىعارمالاردىڭ بارلىعىندا دا تابيعات ادامدى ادامي ەلەمنەن اجىراتىپ الادى. ال دوستوەۆسكييدە لاندشافت تا, ارنايى ٶلشەم دە جوق. ونىڭ عالامشارى - ەلەم ەمەس, تەك ادام عانا. ول ەۋەنگە ساڭىراۋ, سۋرەتكە سوقىر, لاندشافتارعا سەلسوق: ونىڭ ادامدى تانۋىنىڭ تەڭدەسٸ جوق شەكسٸزدٸگٸ – تابيعاتقا دەگەن, ٶنەرگە دەگەن ٶلشەۋسٸز سەلقوستىعىنىڭ قايتارىمىنداي. زييانكەستٸك پەن تولىمسىزدىق تەك ادامعا عانا تەن. ونىڭ قۇدايى زاتتاردا ەمەس, تەك قانا جاندٷنيەسٸندە; وندا نەمٸس جەنە ەللادا شىعارمالارىنا جۇباتقىش جەنە ماقۇلداعىش قابٸلەتتٸ جەتكٸزٸپ وتىراتىن پانتەيزمنٸڭ اسا قىمبات باعالى تۇقىمى جوق.
دوستوەۆسكييدە وقيعانىڭ بەرٸ اۋاسى تار بٶلمەلەردە, لاس كٶشەلەردە, اپ-اۋىر ادامي, تٸپتٸ ٶتە اداميلانىپ كەتكەن, تٷتٸنگە تۇنشىققان كاباكتاردا ٶتٸپ جاتادى; ونىڭ شىعارمالارىندا جان سەرگٸتەر سامال جەل دە, اۋىسىپ وتىراتىن جىل مەزگٸلدەرٸ دە جوق. ەسٸڭٸزگە تٷسٸرٸڭٸزشٸ: ونىڭ ٸرٸ شىعارمالارىندا - «قىلمىس پەن جازادا», «ناقۇرىستا», «كارامازوۆتاردا», «جاسٶسپٸرٸمدە» وقيعا جىلدىڭ قاي مەزگٸلٸندە جەنە قاي جەردە ٶتەدٸ? جازدا ما, كٷزدە مە, ەلدە كٶكتەمدە مە? بەلكٸم, بۇل تۋرالى ولاردىڭ بٸر جەرٸندە ايتىلعان بولار? جوق, سٸز وندايدى سەزٸنگەن جوقسىز. يٸسٸن دە بايقاي المايسىز, كٶزبەن كٶرە دە المايسىز, تٷيسٸنە دە المايسىز, ول تۋرالى تولعانا دا المايسىز. ونىڭ وقيعالارى جٷرەكتٸڭ ەلدەقانداي بٸر بۇلىڭعىر تۇسىندا, تانىمنىڭ اۋىق-اۋىق جارق ەتە قالاتىن نايزاعايلارىندا, ميدىڭ جۇلدىزدارى دا جوق, گٷلدەرٸ دە جوق اۋاسىز كەڭٸستٸگٸندە, تىم-تىرىس تىنىشتىق پەن ٷنسٸزدٸكتە ٶتٸپ جاتادى. ٷلكەن قالانىڭ كٶك تٷتٸنٸ ولاردىڭ جاندٷنيەلەرٸنٸڭ اسپانىن تۇمشالاپ الادى. ولاردىڭ اداميلىقتان ارىلۋى ٷشٸن تٸرەك نٷكتەسٸ قاجەت; ولار ٶز نازارىن ٶزٸنەن جەنە ٶزٸنٸڭ كەشٸپ جٷرگەن بەينەتتەرٸنەن سەزٸمسٸز دە ەنجار ەلەمگە اۋدارعاندا ادامعا ەڭ قۇندى بولىپ سانالاتىن عاجايىپ قۋات كٷشٸنە يە بولا المايدى. بۇل - ونىڭ كٸتاپتارىنداعى كٶلەڭكە: ول ٶز وبرازدارىن جوقشىلىق پەن تٷنەكتٸڭ سۇپ-سۇر قابىرعاسىنان ويىپ الاتىنداي, وعان ەركٸندٸك پەن ۇعىنىقتىلىق جات, ولار شىنايى ٶمٸردٸڭ دٶڭگەلەگٸندە ەمەس, شەكسٸز سەزٸمنٸڭ جەتەگٸندە شىر اينالىپ كەتٸپ بارا جاتقانداي. ونىڭ اياسى - تابيعات ەمەس, ونىڭ اياسى - جاندٷنيە ەلەمٸ, ونىڭ ەلەمٸ - تەك قانا ادامزات. بٸراق ونىڭ ادامزاتى دا - ەر ادامى قانشالىقتى شىنشىل بولعانىمەن, لوگيكالىق ورگانيزمٸ قانشالىقتى قاتەسٸز بولعانىمەن - تۇتاستاي العاندا, تابيعي ەمەستٸگٸ ٶزٸنەن ٶزٸ بەلگٸلٸ: ونىڭ وبرازدارىنا ەلدەقانداي بٸر مٶلدٸرلٸك تەن, ولاردىڭ ەربٸر قادامى كٶلەڭكەلەردٸڭ قادامدارى سەكٸلدەنٸپ, كەڭٸستٸكتەن تىس جاتادى. بٸراق بۇل ولاردى شىندىققا جاناسپايدى دەگەن سٶزٸم ەمەس. دوستوەۆسكييدٸڭ پسيحولوگيياسىندا مٸن جوق, بٸراق ونىڭ ادامدارى ورالىمدى ەمەس, ٶيتكەنٸ ولار كٶڭٸلدٸڭ شابىتتى شاعىندا زەرتتەلگەن جەنە سەزٸنٸلگەن: ولار جاندٷنيەدەن عانا تۇرادى, ولاردا دەنە جوق. دوستوەۆسكييدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸن بەلگٸلٸ بٸر كٷيگە اۋىسا باستاعان نەمەسە اۋىسقان سەزٸم رەتٸندە عانا بٸلەمٸز; بۇلار - جٷيكە مەن جاندٷنيەدەن عانا تۇراتىن ەلدەنەلەر, وقىپ وتىرىپ, ولاردىڭ دا ٶن بويىندا قان اينالىسى بار ەكەندٸگٸن, ولاردىڭ دا بويلارىندا جىلۋ بار ەكەندٸگٸن ۇمىتىپ كەتەسٸڭ.
ونىڭ جيىرما مىڭ بەتتٸك شىعارمالارىنىڭ ەڭ بولماسا بٸر جەرٸندە قاندايدا بٸر كەيٸپكەرٸنٸڭ قالاي وتىرعاندىعى, قالاي تاماق شٸپ-جەيتٸندٸگٸ تۋرالى بٸر اۋىز سٶز ايتىلماعان: ولار تەك قانا سەزٸنە الادى, سٶيلەيدٸ جەنە تىنىمسىز كٷرەس ٷستٸندە. ولار ۇيىقتامايدى دا (تەك كەيدە كٶرٸپكەلدٸك جەتەگٸندە وتىرىپ, قييالعا بەرٸلەدٸ), دەمالىپ تا وتىرمايدى, ولار قاشان كٶرسەڭ دە جانتالاسىپ, ەلدە نە تۋرالى باسى قاتىپ ويلانىپ جٷرەدٸ. ولار ٶسٸمدٸكتەر سيياقتى, اڭدار سيياقتى ەشقاشان قالعىمايدى دا, - ولار ٷنەمٸ قوزعالىس ٷستٸندە, قاشان دا ەرەكشە شابىت قۇشاعىندا, جٷيكەلەرٸ قاشان دا سىمداي تارتىلعان جەنە قاشان دا وياۋ. تٸپتٸ وياۋدان دا وياۋ: ولار قاشان دا ٶز بولمىسىنىڭ ەڭ اسقاق شاقتارىندا جٷرەدٸ, ولاردىڭ بەرٸ دە دوستوەۆسكيي جاندٷنيەسٸنٸڭ الىستان كٶرگٸشتٸك قاسيەتٸنە يە بولعان, ولاردىڭ بەرٸ دە كٶرٸپكەل, ويىڭدى دا وقىپ قويادى, جاندٷنيەتانۋشىلار, بەرٸ دە - پيفيكالىق ادامدار جەنە بەرٸ دە بولمىستىڭ ەڭ تەرەڭدەگٸ ەڭ سوڭعى نٷكتەسٸنە دەيٸنگٸنٸ بٸلٸپ وتىراتىنداي پسيحولوگييالىق بٸلٸمگە قانىققان. كەدٸمگٸ, قاراپايىم ٶمٸردە ادامداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ - مۇنى ەردايىم ەستە ساقتاۋ كەرەك, بٸر-بٸرٸمەن دە, ٶز تاعدىرىمەن دە داۋلاسادى دا جٷرەدٸ, ٶيتكەنٸ ولار بٸرٸن بٸرٸ تٷسٸنبەيدٸ, ٶيتكەنٸ ولار بەرٸن دە كٷيكٸ تٸرلٸكتٸڭ ٶلشەمٸمەن ٶلشەيدٸ. ادامزاتتىڭ تاعى بٸر دانىشپان پسيحولوگى شەكسپير ٶز تراگەدييالارىنىڭ جارتىسىن ادام مەن ادامنىڭ اراسىنداعى اسا قاۋٸپتٸ جاعداي بولىپ سانالاتىن وسىنداي تۋمىسىنان بٸر-بٸرٸن تٷسٸنبەۋشٸلٸك مەسەلەسٸنٸڭ تٶڭٸرەگٸنە, وسى بٸر قاراڭعىلىقتىڭ تاس تابانىنا قۇرادى. لير ٶزٸنٸڭ قىزىنا سەنبەيدٸ, ٶيتكەنٸ ونىڭ مەيٸرٸمدٸلٸگٸنە, ۇيالشاقتىعىنىڭ ارعى جاعىندا جاتقان زور ماحابباتىنا كٷمەن كەلتٸرمەيدٸ; وتەللو بولسا ياگونى تاڭدايدى; تسەزار ٶزٸن ٶلتٸرەتٸن برۋتتى سٷيەدٸ, بۇلاردىڭ بەرٸ دە ادام ەلەمٸنٸڭ ناعىز تابيعي قالپىنىڭ ىقپالىندا, ياعني, اداسىپ جٷرگەندەر. شەكسپير ٷشٸن, ٶزٸمٸز كٶرٸپ جٷرگەن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸدەي, تٷسٸنٸسپەۋشٸلٸك پەن تابيعيلىقتىڭ جەتٸلمەگەندٸگٸ ونىڭ تراگيزمٸنٸڭ ٶندٸرگٸش كٷشٸ, بارلىق قاقتىعىستارىنىڭ قاينار كٶزٸ بولىپ تابىلادى. بٸراق دوستوەۆسكييدٸڭ كەيٸپكەرلەرٸ - بەرٸن دە بٸلەتٸندەر, تٸپتٸ ادام ايتسا سەنگٸسٸز - ولاردا تٷسٸنبەي قالۋشىلىق دەگەن بولمايدى. ولاردىڭ ەربٸرەۋٸ ەكٸنشٸ بٸرەۋدٸڭ ٸشكٸ ەلەمٸن بٸلەتٸندٸگٸ سونشالىق, تەڭٸر دەرسٸڭ, ولاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن تٷسٸنٸسە قالاتىندىعىندا دا شەك جوق - بٸر-بٸرٸنٸڭ كٶڭٸل تٷكپٸرٸن كٶرٸپ وتىرادى, تٸپتٸ بٸر-بٸرٸنٸڭ ايتايىن دەپ وتىرعان سٶزٸن ول ايتپاي تۇرىپ-اق بٸلٸپ وتىرادى, ال نە ويلاپ وتىرعاندىعىن سەزٸمنٸڭ تۋا بٸتتٸ قۇدىرەتٸمەن بٸلٸپ وتىرادى. ولار بٸرٸن-بٸرٸ الىستان سەزٸنٸپ, بٸر-بٸرٸنٸڭ كٶڭٸلٸ نە قالايتىنىن الدىن الا بٸلٸپ وتىرادى, ولار ەشقاشان بٸر-بٸرٸنە رەنجٸپ تە قالمايدى, تٸپتٸ ولار ەشقاشان ەشنەرسەگە تاڭقالمايدى دا, ەرقايسىسى ەرەكشە بٸر قۇپييا سەزٸمتالدىقپەن ەكٸنشٸسٸنٸڭ جاندٷنيەسٸن قولىنا ۇستاپ وتىرعانداي تاپ باسىپ تانىپ وتىرادى. ولاردىڭ بەيساناسى (پودسوزنانيە) ايرىقشا دامىعان; ولاردىڭ بارلىعى دا پايعامبار تەرٸزدٸ, بەرٸ دە كٶرٸپكەل, بەرٸ دە جاندٷنيەتانۋشى.دوستوەۆسكيي ولاردىڭ بەرٸن دە ٶزٸنٸڭ بولمىس پەن تانىمدى ٸشتەن كٶرە الاتىن تاڭعاجايىپ ەرەكشەلٸگٸمەن جاساندىرعان. مۇنى تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن مىسال كەلتٸرەيٸن. روگوجين ٶلتٸرەدٸ. ناستاسيا فيليپپوۆنا ونى العاش كٶرگەن سەتتەن باستاپ-اق, وعان دەگەن شەكسٸز ماحابباتىن سەزٸنگەن ەربٸر سەتتٸڭ ٷستٸندە-اق ول ونىڭ ٶزٸن ٶلتٸرەتٸنٸن بٸلدٸ; ونىڭ ودان قاشقانىنىڭ سەبەبٸ دە وسى ەدٸ, ال قايتىپ ورالعاندىعى ٶز تاعدىرىنىڭ بەرٸبٸر دەل سولاي بولاتىندىعىن بٸلٸپ, ماڭدايعا جازىلعانعا ٶزٸ ۇمتىلۋى. ول تٸپتٸ ٶزٸنٸڭ كەۋدەسٸنە سۇعىلاتىن پىشاقتىڭ دا قانداي ەكەندٸگٸن بٸلٸپ جٷردٸ. ونى روگوجين دە بٸلدٸ, بۇل ونىڭ ٶزٸنە دە, مىشكينگە دە تانىس پىشاق ەدٸ. بٸردە مىشكيننٸڭ وسى پىشاقتى ولاي-بۇلاي لاقتىرىپ ويناپ وتىرعانىن كٶرگەندە ونىڭ قورىققاننان ەرٸنٸ دٸرٸلدەپ كەتتٸ. سونداي-اق فەدور كارامازوۆتى ٶلتٸرگەندە دە باسقالاردىڭ بٸلە المايتىندىعىن بۇلاردىڭ بەرٸ الدىن الا بٸلٸپ وتىردى. قارت تٸزەرلەپ قۇلايدى, ٶيتكەنٸ قىلمىس جاسالاتىنىن سەزٸپ قالدى; تٸپتٸ كٷلەگەش راكيتين دە مۇنداي بەلگٸلەرگە قاراپ بولاتىن وقيعانى الدىن الا سەزٸنە بٸلەدٸ. ەكەسٸمەن قوشتاسىپ تۇرىپ الەشا ونى يىعىنان سٷيەدٸ, ٶيتكەنٸ ونىڭ سەزٸمٸ ەكەسٸن ەندٸ قايتىپ كٶرمەيتٸندٸگٸ تۋرالى حابار جەتكٸزدٸ.ال يۆان قىلمىستىڭ كۋەگەرٸ بولۋدان قاشىپ چەرماشنيياعا كەتٸپ قالادى. ىلعي لاس جٷرەتٸن سمەردياكوۆ قىلمىس جاسالاتىندىعىن وعان قاراپ جاي جىميىپ قانا الدىن الا سەزدٸرگەن ەدٸ. بۇلاردىڭ بەرٸ دە پايعامبارداي سەزٸمتالدىقپەن, ٶزدەرٸنٸڭ تابيعي قالىپقا سىيمايتىن سان قىرلى قاسيەتتەرٸ ارقىلى قىلمىستىڭ قاي كٷنٸ, قاي ساعاتتا, تٸپتٸ قاي جەردە بولاتىندىعىن دا الدىن الا بٸلٸپ جٷردٸ. بۇلاردىڭ بارلىعى دا پايعامبارلار, بۇلاردىڭ بارلىعى دا بەرٸن دە الدىن الا بٸلٸپ جٷرەتٸندەر, كٶرەگەندەر. وسى تۇستا پسيحولوگييامىزداعى كەز كەلگەن شىندىقتىڭ سۋرەتكەر ٷشٸن ەكٸ جاقتى بولاتىندىعىنا تاعى دا كٶزٸمٸز جەتەدٸ. دوستوەۆسكييدٸڭ ادامنىڭ ٸشكٸ ەلەمٸن بٸلەتٸندٸگٸ وعان دەيٸنگٸلەردٸڭ بەرٸنەن دە اسىپ تٷسكەنٸمەن, شەكسپير ادامزاتتى بٸلەتٸندٸگٸ تۇرعىسىنان ودان دا اسىپ تٷسەدٸ. ول تۇرمىستىڭ بٸر تەكتٸ بولمايتىندىعىن بٸلدٸ, قاراپايىم, بٸر-بٸرٸنەن ايىرىمى جوق جاعدايلاردى ول ٶتە اۋقىمدى مەسەلەلەرمەن قاتار قويادى, ال دوستوەۆسكيي ەربٸر ادامنىڭ ٶزٸن شەكسٸزدٸكتٸڭ اۋقىمىندا كٶرسەتەدٸ. شەكسپير ەلەمدٸ قولعا ۇستاپ كٶرگەندەي كٶرەدٸ, ال دوستوەۆسكيي رۋح كەيپٸندە تانيدى. بەلكٸم, ونىڭ ەلەمٸ عالامنىڭ ناعىز گالليۋتسيناتسيياسى بولار, جاندٷنيە تۋرالى تەرەڭ دە ۇلى تٷس شىعار, بەلكٸم, شىندىقتان دا اسىپ تٷسەتٸن تٷس شىعار, - بۇل ٶزٸنٸڭ شەكاراسىنان شىعانداپ شىعىپ, قييال-عاجايىپتىققا جەتەتٸن رەاليزم. دوستوەۆسكيي - قانداي دا بٸر شەكتەۋلەردٸڭ بەرٸنەن دە اسىپ كەتكەن رەاليست: ول شىنايى كٶرٸنٸستٸ كەسكٸندەگەن جوق, ول ونى تٶبەسٸنە كٶتەردٸ. ونىڭ عالامدى كٶركەمدەپ كەسكٸندەۋٸ, ياعني, بۇل عالامنىڭ بٸر-بٸرٸمەن ٸشتەي بايلانىسۋى جەنە بۇل عالامنىڭ تاعى دا سول ٸشتەن تارقاتىلىپ, ٸشتەن شەشٸمٸن تابۋى تەك قانا جاندٷنيە ارقىلى كٶرسەتٸلەدٸ. ٶنەردٸڭ بۇل ەڭ تەرەڭ, ەڭ ادامي تٷرٸ رەسەيدٸڭ دە, ەلەمنٸڭ باسقا بٸر ەلٸنٸڭ دە ەدەبيەتٸندە بۇرىن-سوڭدى بولماعان. شىعارماشىلىقتىڭ بۇل تٷرٸ تەك قانا باياعىدا ٶتٸپ كەتكەن شاقتارمەن تۋىسقاندىق بايلانىستا. ونىڭ تالما اۋرۋدى جەنە باسقا تٷسكەن ازاپتى بەينەلەۋٸ كەيدە گرەك تراگيكتەرٸن, ياعني, ادامداردىڭ تاعدىر تاقسٸرەتٸمەن ازاپ شەگۋٸن ەسكە تٷسٸرەدٸ; ميستيكالىق, قارا تاستاي سالماق سالىپ, ارىلماي قوياتىن جان ازابى كەيدە ميكەلاندجەلونى ەسكە سالادى. بٸراق وعان ٶزٸنٸڭ تۋعان باۋىرىنداي بولىپ عاسىرلار قويناۋىنان رەمبراندت قول سوزادى. بۇلاردىڭ ەكەۋٸ - دە جايلىلىقتان جۇرداي, بەينەتٸ كٶپ, بوستاندىعى جوق, بٸرٸنەن بٸرٸ بەزگەن, بايلىقتىڭ قىزعانشاق قاراۋىلدارى ادام بولمىسىنىڭ ەڭ تەرەڭ شىڭىراۋىنا قۋىپ تىعاتىن شىنايى ٶمٸردەن كەلگەندەر. بۇلاردىڭ ەكەۋٸ دە قاراما-قارسىلىقتىڭ شىعارماشىلىقتاعى مەنٸن جاقسى بٸلەدٸ, قاراڭعى مەن جارىقتىڭ مەڭگٸلٸك بەسەكەلەستٸگٸن دە, قارابايىر تۇرمىستىڭ تٸرشٸلٸگٸنەن بيٸك تۇراتىن جاندٷنيەنٸڭ قاسيەتتٸ سۇلۋلىعىنان اسقان سۇلۋلىقتىڭ جوق ەكەنٸن دە بٸلەدٸ. ورىس شارۋالارى مەن ويىنقۇمارلارىنان, قىلمىسكەرلەردەن دوستوەۆسكيي قانداي قاسيەتتٸ كەيٸپكەرلەر جاساقتاسا, رەمبراندت ٶزٸنٸڭ بيبلييالىق كەيٸپكەرلەرٸن بۇرىش-بۇرىشتان تاۋىپ العان مودەلدەرٸنەن ٶز كەيٸپكەرلەرٸن كەسكٸندەپ شىعادى; بۇل ەكەۋٸ ٷشٸن ٶمٸردٸڭ ەڭ بٸر تٶمەنگٸ ساتىلارىندا ەلدەقانداي بٸر جۇمباق سۇلۋلىقتار جاتادى, ەكەۋٸ دە ٶز پايعامبارلارىن ٶمٸردٸڭ ەڭ الىس تٷكپٸرٸنەن تابادى. قارا جەردٸڭ بەتٸندەگٸ مەڭگٸلٸك كٷرەس تۋرالى, قارا كٷشٸ جاعىنان دا, رۋحاني كٷشٸ جاعىنان دا بٸر-بٸرٸمەن يت جىعىس بولىپ جاتاتىن جارىق پەن قاراڭعىلىق تۋرالى دا جاقسى بٸلەدٸ: ەكەۋٸندە دە ٶمٸردٸڭ ەڭ سوڭعى شالا-جانسار الا كٶلەڭكەسٸنەن جارق ەتكەن سەۋلە پايدا بولادى. ەگەر دە رەمبراندتىڭ سۋرەتتەرٸنە جەنە دوستوەۆسكييدٸڭ كٸتاپتارىنا تەرەڭٸرەك ٷڭٸلٸپ قارايتىن بولساق, ولاردان عالامدىق جەنە رۋحتىق فورمانىڭ ەڭ سوڭعى قۇپيياسى – كٷللٸ ادامزاتتىق قۇپييا اشىلادى. جاندٷنيە العاشىندا اپ-انىق فورمانى, كٷڭگٸرت شىنايى ٶمٸردٸ بايقايتىن بولسا, تەرەڭٸرەك ٷڭٸلە تٷسسە, جاپ-جارىق سەۋلەنٸ كٶرەر ەدٸ, ال بۇل - بولمىستىڭ ەڭ سوڭعى كەسكٸنٸن ازاپتىڭ شەڭبەرٸمەن وراپ الاتىن قاسيەتتٸ شۇعىلا.
