دٸننٸڭ (دٸني يدەولوگييالاردىڭ) ادام پسيحيكاسىنداعى ورنىن بٸلۋ – تەرٸس اعىمنان زارداپ شەككەندەردٸ وڭالتۋدىڭ باستى قاعيداسى. كەز كەلگەن دٸن – ونى ۇستانۋشىلار ٷشٸن ابسوليۋتتٸ اقيقات. ولاي بولماسا, دٸنداردىڭ دٸندارلىعى كٷمەندٸ كٷيٸندە قالادى. سوندىقتان دٸنگە نەمەسە دٸني اعىمدارعا كٸرگەن ادامنىڭ باستى كٶزدەگەنٸ ابسوليۋتتٸ اقيقاتتى ٸزدەۋ ەكەندٸگٸندە كٷمەن جوق. تٸپتٸ, راديكاليزمدە شەكتەن شىققان حالىقارالىق تەرروريستٸك اكتٸلەرگە قاتىسۋشىلاردىڭ دا العاشقى قادامى اقيقاتتى ٸزدەۋدەن باستالادى. لاڭكەستٸك توپتاردى قۇرۋشىلاردىڭ تٷپكٸ ماقساتى ەرتٷرلٸ ساياسي مٷددەلەرگە نەگٸزدەلگەنٸمەن, ولاردىڭ قاتارىن تولىقتىرۋشى, قاراپايىم ازاماتتار – دٸننەن اقيقات ٸزدەيمٸن دەپ جازا باسقاندار.
ادام پسيحولوگيياسىنىڭ سان الۋان قىرى بار. سەنٸم, دٸن, يلانۋ سيياقتى ۇعىمدار – ادامنىڭ جان-دٷنيەسٸنٸڭ تەرەڭٸنەن ورىن الاتىن تٷسٸنٸكتەر. كەزٸندە كەيبٸر ەلەۋمەتتانۋشىلار جاساعان «سەكۋلياريزم دامىعان سايىن ساكراليزمگە ورىن قالمايدى» دەگەن تۇجىرىم بٷگٸندە راستالعان جوق. ادامزات ححٸ عاسىردىڭ العاشقى شيرەگٸن باعىندىرۋعا جاقىن قالسا دا, دٸننٸڭ قوعامداعى رٶلٸ مەن ورنى ەلسٸرەگەن ەمەس. بۇدان شىعاتىن قورىتىندى: «ادامنىڭ بٸلٸم دەڭگەيٸ, ەلەۋمەتتٸك ستاتۋسى, جاسى قانداي بولسا دا, دٸنگە دەگەن قاجەتتٸلٸكتٸ سەزٸنە بەرمەك». ونىڭ ٷستٸنە, سەنٸمنٸڭ تاعى بٸر قىرى عىلىمي دەيەكتەلمەسە دە, پايدا-زييانى ايقىندالماسا دا قورشاعان ورتانىڭ ىقپالىمەن نەمەسە جەكە پايىمنىڭ نەتيجەسٸندە ادام جٷرەگٸنە ورنىعادى.
تٸپتٸ, تەرٸس كٶزقاراستاردىڭ باستاپقىدا ٸشتەي قارسىلىق تۋىنداتقانىمەن, ۋاقىت ٶتە كەلە ادامنىڭ كٶكٸرەگٸندە ورنىعىپ, ٶزدەرٸنٸڭ پايىمدارى مەن سەنٸم قاناعاتتارى ٷشٸن جانقييارلىق دەرەجەدە كٷرەسۋگە دەيٸن اپاراتىندىعى تالاي مەرتە دەلەلدەنگەن. ەندەشە, بەلگٸلٸ بٸر سەنٸم ورنىقپاي تۇرىپ جەكە تۇلعامەن ەرتٷرلٸ باعىتتا جۇمىس ٸستەۋگە بولاتىن بولسا, بەلگٸلٸ بٸر سەنٸم كٶكەيٸنە ورنىققاننان كەيٸن جەنە ول ۇزاق ۋاقىت قولدانىس تاپقاننان سوڭ ادامدى رايىنان قايتارۋ بارىنشا كٷردەلٸ پروتسەسكە اينالادى.
«مەنٸڭ پٸكٸرٸم عانا دۇرىس» دەگەن قاعيدا – ادام بالاسىنىڭ كٶبٸنە تەن ەرەكشەلٸك. بۇل دٸني اعىمدار مەن كٶزقاراستاردا ٶزٸن تٸپتٸ انىق بايقاتادى. ەشقاشان جولى تٷيٸسپەگەن اداممەن ٶز كٶزقاراسىنا ساي كەلمەيتٸن ۇستانىمدا, جولدا بولعانى ٷشٸن جاۋلاسۋ – كٶزقاراستىڭ ەڭ ٷلكەن قاسٸرەتٸ. ادامدار اراسىنداعى قايشىلىقتارعا اپاراتىن بۇل تٷسٸنٸكتٸ جۇمسارتۋ اسا قيىنعا تٷسپەيدٸ. ەربٸر دٸن, دٸني اعىم ٶزدەرٸنٸڭ قاتارىن تولىقتىرۋ ٷشٸن ۇستانعان باعىتتارىنىڭ «جالعىز عانا اقيقات» ەكەندٸگٸن ۋاعىزداۋى – زاڭدىلىق. الايدا, دٸندٸ نەمەسە دٸني اعىمدى ۇستانۋشى جەكە تۇلعا اينالاسىنداعى ادامدارمەن تٷسٸنٸستٸكتە ٶمٸر سٷرۋ ٷشٸن «مەنٸڭ پٸكٸرٸم دۇرىس» دەپ ايتۋعا قۇقىلى بولعانىمەن, «مەنٸكٸ عانا دۇرىس» دەۋٸ ورىنسىز. سوندىقتان ٶزگەلەردٸڭ نانىم-سەنٸمدەرٸنە, كٶزقاراستارىنا دەگەن العاشقى قۇرمەت, تٶزٸمدٸلٸك سەزٸمٸ ورنىعا باستاعان سەتتەن باستاپ راديكاليزم, ەكسترەميزم بەلگٸلەرٸنەن ايىعا باستايدى. تٸپتٸ, مۇنى جاراتۋشىنىڭ تاعىدىرى رەتٸندە دە باعالاۋىنا كەدەرگٸ قالمايدى.
مەنٸڭ جولىم, ۇستانىمىم, باعىتىم, دٸنٸم عانا دۇرىس دەگەنگە ەبدەن سەنگەن ادام (بۇل – ارنايى ساناعا سٸڭٸرٸلەتٸن يدەيا) ٶزٸنٸڭ ساناسىنداعى ويلاردا قايشىلىققا جولىعۋدان بارىنشا قاشقاقتايدى. ات كٶزٸلدٸرٸگٸ كەيپٸندەگٸ بۇل ۇستانىم ورنىققان ادامنىڭ ەرتٷرلٸ سىني پٸكٸرلەرگە تٶزۋٸ, التەرنيتيۆتٸ كٸتاپتاردى وقۋى, اقپاراتتارعا قۇلاق اسۋى قيىندايدى. تۇراقتى تٷردە «بٸز» جەنە «باسقالار» دەگەن شابلون نەگٸزٸندە اگرەسسييالىق ۇستانىمدا بولادى. قوعامنان, ەلەۋمەتتٸك ورتادان ٶزٸنە لايىقتى ورىن تابا الماعاندىقتان, ٶز توبىندا تۇيىقتالۋدى ەڭ دۇرىس, لايىقتى ٶمٸر دەپ سانايدى. ەگەر بۇل ۇستانىمىنا دٸني سيپات بەرەتٸن بولسا تٸپتەن كٷردەلٸ. سوندىقتان ونداي اعىم ٶكٸلدەرٸمەن جۇمىس ٸستەۋدەگٸ باستى كەدەرگٸ – ساناداعى قالىپتاسقان شابلوندى بۇزۋ. بۇل وڭايعا تٷسە بەرمەيدٸ. دەگەنمەن, ادامي قاتىناستار ارقىلى بٸرتٸندەپ قاتىپ قالعان قاعيداعا سىزات تٷسٸرۋگە بولادى.
مۇندا دا اگرەسسييالىق, كەمسٸتۋشٸلٸك جولدارمەن ەمەس, تەڭ دەرەجەدەگٸ سۇحباتتار نەتيجەسٸندە قول جەتكٸزۋگە بولادى. كەز كەلگەن كٶزقاراس, ۇستانىم دٸنمەن, دٸني قاعيدالارمەن استاسىپ قابىلدانعان كەزدە «قاسيەتتٸلٸككە» يە بولادى. ادام ٶزٸنٸڭ جٷرەگٸندەگٸ قاسيەتتٸ ساناعان پٸكٸرٸن بارىنشا قورلاتپاۋعا تىرىسادى. سول سەبەپتەن, ٶزٸنٸڭ سەنٸمٸن قورعاۋ ٷشٸن ٶلٸمگە دە باس تٸگۋٸ عاجاپ ەمەس. وسىنى نازارعا الا وتىرىپ تۇلعانى قوعامدىق قاتىناستارعا قالايدا بەيٸمدەۋ ٷشٸن تۇيىقتالۋ سەبەپتەرٸن اشا وتىرىپ, ونىمەن اشىق سۇحباتقا كٶشۋ, اشىقتىقتى (تٸپتٸ, وعان اقىل سالا وتىرىپ, «ەمپاتييالىق ەدٸس»[1]) قامتاماسىز ەتۋ تەرٸس اعىم ٶكٸلدەرٸمەن جۇمىس جاساۋشى مامانداردىڭ كەسٸبي شەبەرلٸكتەرٸنە بايلانىستى.
قورىتا كەلگەندە ايتارىم, ادام – ەلەۋمەتتٸك جانۋار. ونىڭ قوعامنان الاستاۋى – ول ٷشٸن ەڭ ٷلكەن جازا. سوندىقتان تەرٸس اعىمعا كٸرگەندٸگٸ ايقىندالعان ازاماتتاردى قوعامنان تىسقا تەبۋ, ولاردى ٶز حالٸندە قالدىرۋ, بايلانىستى ٷزۋ ەرتەڭگٸ راديكالدى كٶزقاراستارى مەن ەرەكەتتەرٸنٸڭ تۋىنداۋىنا الىپ كەلەدٸ. قازٸردە كٶپ مەكەمەلەردە تەرٸس اعىم ٶكٸلدەرٸن ەرتٷرلٸ ساياسي, قوعامدىق مەسەلەلەردەن قاشۋ ٷشٸن جۇمىستان, وقۋدان, مەكتەپتەن شىعارۋ ٷردٸسٸنە بەيٸمدٸلٸك بار. ال قوعامدىق, ەلەۋمەتتٸك ورتادا قانداي دا بٸر بايلانىسى بار ازاماتتار ەلٸ دە جۇمىس ٸستەۋگە, رايىنان قايتارۋعا بولاتىن اشىق ادامدار بولىپ سانالادى. سوندىقتان ولاردىڭ كٶزقاراسىن وڭ باعىتتا قالىپتاستىرۋعا اتسالىسۋ, ۋاقىتىلى ەر قىرىنان كٶمەك قولىن سوزۋ ونى تەرٸس اعىم تىرناعىنان قۇتقارۋ ەكەندٸگٸن ەستەن شىعارماعان ابزال.
كەڭشٸلٸك تىشحان, دٸنتانۋشى
[1] ەمپاتييا - سٶيلەۋشٸنٸڭ جان دٷنيەسٸن تىڭداۋشىسى ٶز باسىنان كەشٸرگەندەي كٷي كەشٸپ, وعان جاناشىرلىق پيعىل بٸلدٸرٸپ, ونداي اۋىر كٷيدەن شىعۋدىڭ جولىن ايتادى, نە شينەلەنٸستٸ مەسەلەنٸڭ شەشۋ جولىن بٸرلەسە وتىرىپ قاراستىرۋ.
