فوتو: اقوردا
مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىققا نيەت تانىتقانى ٷشٸن قحر تٶراعاسى سي تسزينپينگە العىس ايتتى. سونداي-اق سامميت جۇمىسىنا بەلسەنە اتسالىسىپ, ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىققا ۇدايى قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلە جاتقان باۋىرلاس مەملەكەتتەردٸڭ باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن جەتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
قاسىم-جومارت توقاەۆ كٶرشٸلەس قىتاي قازاقستاننىڭ مەڭگٸ ەرٸ ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸنە, ناعىز دوسىنا اينالعانىن, ورتالىق ازييا مەن قىتاي اراسىنداعى بايلانىستار جان-جاقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك دەڭگەيٸنە كٶتەرٸلگەنٸنە باسا نازار اۋداردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قولدا بار مٷمكٸندٸكتٸ بٸرٸكتٸرۋ قىتايمەن قارقىندى ەرٸ ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىققا تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ.
"ورتالىق ازييا مەملەكەتتەرٸنٸڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸنٸڭ كٶلەمٸ جارتى تريلليون دوللار مەجەسٸنە تاياپ قالدى. سوڭعى بەس جىلدا ٶڭٸردەگٸ ساۋدا اينالىمى ايتارلىقتاي ۇلعايىپ, 10 ميلليارد دوللاردان استى. ٶتكەن جىلى بٸزدٸڭ ايماقتىڭ قىتايمەن اراداعى سىرتقى ساۋداسى 40 پايىزعا جۋىقتاپ, 95 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. بۇل – رەكوردتىق مەجە. اتالعان كٶرسەتكٸشتٸڭ 46 پايىزى قازاقستانعا تيەسٸلٸ. ەلٸمٸزدٸڭ قىتايمەن تاۋار اينالىمى 44 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. قىتاي ينۆەستيتسيياسى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ٶسٸمٸنە ماڭىزدى ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. بٷگٸنگە دەيٸن كٶرشٸلەس ەل بٸزگە 26 ميلليارد دوللاردان استام قارجى قۇيدى. قازاقستاندا قىتاي كاپيتالىنىڭ ٷلەسٸ بار 5 مىڭعا جۋىق كەسٸپورىن جۇمىس ٸستەيدٸ", – دەدٸ پرەزيدەنت.
فوتو: اقوردا
مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ قىتايدان كەڭ كٶلەمدە ينۆەستيتسييا تارتۋعا باعىتتالعان ساياساتىنان اينىمايتىنىن راستادى.
"قازاقستاندا ەكونوميكالىق ٶسٸمگە سەرپٸن بەرەتٸن تىڭ مٷمكٸندٸكتەر قاراستىرىلىپ جاتىر. ەسٸرەسە, قىتايمەن بٸرلەسكەن جوبالاردى ٸسكە قوسۋعا, تاۋار نومەنكلاتۋراسىن كٶبەيتٸپ, كٶرشٸلەس ەل نارىعىندا سۇرانىسقا يە ٶنٸمدەر ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا ەرەكشە مەن بەرٸلەدٸ. ٶڭدەلۋ دەڭگەيٸ تٶرتٸنشٸ ساتىعا ساي, قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم شىعاراتىن تەحنولوگييالىق كەسٸپورىندار اشۋعا نيەتتٸمٸز. اۋىل شارۋاشىلىعى, سونىڭ ٸشٸندە وزىق اگروتەحنولوگييالار مەن تيٸمدٸ سۋ ٷنەمدەۋ ەزٸرلەمەلەرٸن قولدانىسقا ەنگٸزۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىق ٶتە ماڭىزدى. بۇل رەتتە قىتاي كومپانييالارى اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ ٶندٸرٸس ورىندارىن لوكاليزاتسييالاۋ ٸسٸنە اتسالىسادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. ەلدەرٸمٸز اراسىنداعى ەكونوميكالىق ىقپالداستىققا «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىق ورتالىعى تىڭ سەرپٸن بەرەدٸ", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت قازٸرگٸدەي گەوساياسي احۋال كٷردەلٸ كەزەڭدە جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ سەنٸمدٸ ەرٸ قاۋٸپسٸز باعىتتارىن قامتاماسىز ەتۋ بارلىق ەل ٷشٸن ستراتەگييالىق تۇرعىدان ٶزەكتٸ ەكەنٸن ايتتى.
"ەۋروپا مەن ازييانىڭ ٸرٸ ٶڭٸرلەرٸن جالعاۋدا ورتالىق ازييا باستى لوگيستيكالىق حابقا اينالىپ كەلەدٸ. بىلتىر قىتايدان ورتالىق ازييا ەلدەرٸ ارقىلى تاسىمالدانعان جٷك كٶلەمٸ 12 پايىزعا ارتىپ, 211 مىڭ كونتەينەردەن استى. قىتايدان ەۋروپاعا قۇرلىق جولدارىمەن جٶنەلتٸلەتٸن جٷكتٸڭ 85 پايىزى قازاقستانعا تيەسٸلٸ. بٸز قۇرلىقارالىق بايلانىستى كٷشەيتۋگە جەنە ورتالىق ازييا ايماعىنىڭ بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىعىن بارىنشا پايدالانۋعا ەرەكشە مەن بەرەمٸز. قازاقستان «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» مەگاجوباسىنىڭ العاشقى بۋىنى رەتٸندە بۇل باستامانى «باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا», ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸ جەنە «سولتٷستٸك – وڭتٷستٸك» سەكٸلدٸ ماڭىزدى ترانزيتتٸك باعىتتارمەن ۇشتاستىرۋدى كٶزدەيدٸ. ترانسكاسپيي باعىتىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ٷشٸن كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ ايلاقتاردى جاڭعىرتۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ, جٷك تەرمينالدارىن سالۋ, سونداي-اق جٷك كەمەلەرٸ ٶندٸرٸسٸن جولعا قويۋ بويىنشا جٷيەلٸ شارالار قابىلداپ جاتىرمىز. وسى ورايدا قىتاي تاراپىنا كاسپييدەگٸ «قۇرىق» پورتىندا جٷك تەرمينالىن بٸرٸگٸپ سالۋدى ۇسىنامىز", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىقپالداستىقتى ٶڭٸردٸڭ ورنىقتى دامۋىنا ەسەر ەتەتٸن ەڭ باستى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە اتادى.
"ەلەمدەگٸ ۋران قورىنىڭ 20 پايىزى, مۇنايدىڭ 17 پايىزدان استامى, تابيعي گازدىڭ 7 پايىزى, سونداي-اق سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالداردىڭ مول كەنٸ ورتالىق ازييادا شوعىرلانعان. ياعني بۇل سالاداعى ەلەۋەتٸمٸز وراسان زور. بٸز وزىق تەحنولوگييالار الماسۋعا جەنە ەنەرگەتيكا ينفراقۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋعا نيەتتٸمٸز. سونداي-اق ايماقتىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن نىعايتۋعا, تەحنولوگييالىق تۇرعىدان ٸلگەرٸلەۋگە جەنە قۋات كٶزدەرٸن ەرتاراپتاندىرۋعا مەن بەرگەن جٶن. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ يادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋداعى باي جەنە تابىستى تەجٸريبەسٸن ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان ستراتەگييالىق سالادا ورنىقتى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا مٷددەلٸمٸز. جۋىق ارادا كەلٸسٸمگە قول قويۋعا دايىندالامىز", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپيننٸڭ «تاعدىرى ورتاق كٶرشٸلەس ەلدەر قوعامداستىعىن» قۇرۋ باستاماسىنا جوعارى باعا بەردٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل تەڭقۇقىلى سەرٸكتەستٸك, ورتاق يگٸلٸك پەن ٶزارا قۇرمەت قاعيدالارىنا تولىق ساي كەلەدٸ. مەملەكەت باسشىسى اتالعان ۇستانىمدار بٷگٸنگٸ سامميت قورىتىندىسى بويىنشا قول قويىلاتىن «مەڭگٸ تاتۋ كٶرشٸلٸك, دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتا» كٶرٸنٸس تاباتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ورتالىق ازييانىڭ بەيبٸتشٸلٸك, ورنىقتى قاۋٸپسٸزدٸك پەن ٶنٸمدٸ ىقپالداستىق مەكەنٸ بولعانىن قالايدى. ەلٸمٸز دٸني ەكسترەميزممەن, تەرروريزممەن, سەپاراتيزممەن, ەسٸرتكٸ تاسىمالداۋمەن, زاڭسىز قارۋ-جاراق ساۋداسىمەن, رۇقساتسىز كٶشٸ-قونمەن جەنە ادام ساۋداسىمەن ىمىراسىز كٷرەستٸ جالعاستىرۋعا ەزٸر. حالىقارالىق كيبەرقىلمىستىڭ ٶرشۋٸ ايرىقشا نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدٸ. وسىعان وراي پرەزيدەنت سالالىق ۆەدومستۆو باسشىلارى اراسىندا تۇراقتى بايلانىس ورناتۋدى ۇسىندى.
مەملەكەت باسشىسى ورتالىق ازييا مەن قىتاي حالىقتارىنىڭ اراسىنداعى مەدەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى قارقىنىنا توقتالدى. مەدەني ورتالىقتاردىڭ اشىلۋى, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا جەنە تۋريزم سالالارىنىڭ دامۋى وسى باعىتتاعى باستى باسىمدىقتار رەتٸندە اتالدى.
"سيان قالاسىنان الماتى شاھارىنا قاتىنايتىن العاشقى تۋريستٸك پويىزدىڭ ٸسكە قوسىلۋىن قۇپتايمىز. «قازاقستانداعى قىتاي تۋريزمٸ جىلىنا» ورايلاستىرىلعان بۇل وقيعا عاسىرلار بويى ەۋرازييا اۋماعىندا تاۋارلار مەن يدەيالاردىڭ تولاسسىز الماسۋىنا دەنەكەر بولعان ۇلى جٸبەك جولىنىڭ رۋحىن جاڭعىرتادى", – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ الماتى مەن شانحاي قالالارى, سونداي-اق قازاقستان مەن قىتايدىڭ بٸرقاتار ٶڭٸرلەرٸ اراسىندا باۋىرلاستىق قارىم-قاتىناس ورناعانىن قۋاتتادى.
مەملەكەت باسشىسى قىتاي تاراپىنىڭ ورتالىق ازييامەن ىنتىماقتاستىققا ارنالعان اتاۋلى جىلدار ۇيىمداستىرۋ باستاماسىنا قولداۋ بٸلدٸرٸپ, كەلەسٸ جىلدى «بٸلٸم بەرۋ جەنە عىلىمي زەرتتەۋلەر جىلى» دەپ جارييالاۋدى ۇسىندى. بۇل قادام ەلدەرٸمٸزدٸڭ گۋمانيتارلىق ىقپالداستىعىن جانداندىرادى.
فورۋم قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتەر باسشىلارى ەكٸنشٸ «ورتالىق ازييا – قىتاي» سامميتٸنٸڭ استانا دەكلاراتسيياسىنا, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسى, قىرعىز رەسپۋبليكاسى, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى, تٷرٸكمەنستان رەسپۋبليكاسى, ٶزبەكستان رەسپۋبليكاسى جەنە قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى اراسىنداعى مەڭگٸ تاتۋ كٶرشٸلٸك, دوستىق پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويدى.
