پاراققا جەرلەنگەن پىراقتىڭ كٶز جاسى

ايت-ماننىڭ قوسباساردان قوسارقاعا اۋىسار سەتٸنە وراي بٸر ەمەۋرٸن

اي مەرت بولدى قاناتىن قۋداي قاعىپ,

ەندٸ مۇنداي اي قايتىپ تۋمايدى انىق.

تاڭعى ەلەمگە جايمەنەن تاراپ جاتتى,

شىقپەن بٸرگە سەۋلەلەر بۋعا اينالىپ.

وسى جولداردىڭ اۆتورى, ەركٸم تاريح ساحناسىنا ٶز ەلٸنشە كەلەدٸ, كەتەدٸ. ال, كٷللٸ ادامزاتتىڭ اقىل-ويىن جاسىل مٷك باسىپ كەتۋدەن قوعايتىن جاڭعىرىققا قالاي جولىعاتىنىن ەشكٸم ويلاپ جەتپەگەن دٷنيە.

جۇمەكەن اقىننىڭ «جاڭعىرىق» اتاپ وتىرعانى, ول ساناعا سٸلٸنٸس تۋدىراتىن بٸر كٷشتٸڭ بار ەكەنٸن تەك يشارالاي كەلە, وقىرمانعا ٶزٸڭ تاۋىپ الارسىڭ تاقىلەتتەس وي قالدىرعانى ەمبەگە ايان.

جوقشىلار جوعىن تاپقان جوق. بٸر ادامنىڭ مىناۋ ەكەن دەپ ۇرتىن بۇلتىڭداتىپ, كٶپٸرٸپ كٶبٸك شاشقانىن ەلٸگە كٶرە المادىق. تۋرا وسى «جاڭعىرىق» سان  عاسىر بويى وقتىن-وقتىن عانا تٷس بەرٸپ, عايىپقا اينالىپ وتىرادى. ەندەشە, ول جۇمباق اقىن مەن بازعالام اراسىنداعى كەرٸ اعىس دەسەك قاتەلەسكەن بولار ەدٸك. «ٶمٸرمەن بەتپە-بەت» دەپ كەز كەلگەن قىزىل اۋىز ايتا سالۋى بەك مٷمكٸن. وعان دا بٸزدٸڭ ار سوتىمىز شٷبە كەلتٸرەرٸ انىق.  ال, تٶرەلٸك سٸزدەن...

تەگٸڭدٸ سەنٸڭ تاراتىپ ايتا  الامىن با? –

رۋىڭ جوق-دٷر تٷرٸكتٸڭ تايپالارىندا.

ەكٸ جولعا ٷڭٸلسەك, الاشتىڭ تۇرقىنا تٶركٸن, تٷركٸگە سەرپٸن بەرگەن ەۋليە ياسساۋي مەن فارابيلەردٸڭ قۇتحاناسىنان تاراعان شٷلەن شۇعىلانىڭ سەۋلەسٸ بولماسا, وسى ساعاتقا دەيٸن, ٷستٸ–باسىن تٷك باسقان قىزىلكٶز بانان جەگٸشتٸ «اتا» كٶرٸپ كەلگەن بولار ەدٸك. جار ٶزٸ ساقتادى. ال بٸز قاشان اقتايمىز?

«جاڭعىرىق پەن ار رۋحتىڭ» ماعىناسى ەكٸ. سٸزبەن بٸز وسى ورتادا قاڭعىرىپ جٷرسەك ەشقانداي باقىت تاپپاسىمىز انىق. تىلسىم ايات اتالاتىن ۇلى كٸتاپتاعى ماعىناعا قاۋىشۋ تەك ەۋليەلەرگە عانا بۇيىرعان قاسيەت. ال, وڭگەمٸزدٸك  مٷمٸندٸك باق-تالايمەن عانا شەكتەلەتٸن كٷن كەشۋ. عالامعا قۇبىلىس بولىپ كەتەتٸن ەشنەرسە قالدى ما, بارلىعى دەرلٸك شەشٸلگەن. كٶبٸنٸڭ سىرى اشىلعان. ال, اقىن جانىن اشىپ ونى ماتەماتيكالىق ٶرنەككە يە بولماسا حيمييالىق ەلەمەنتكە, ساعاتتىق جىلدامدىققا ٷدەلەستٸرگەن جان جوق. بولمايدى دا. ول تەك جاراتۋشىنىڭ ٶزٸنە عانا ايان. سوندىقتان ٶلەڭ ەشبٸر فورمۋلامەن ٶلشەپ, پٸشٸلمەيدٸ. ول ٶزٸنٸڭ تىلىسىمى ارقىلى شىمىرلاپ بويعا قۇيىلىپ, قاعازعا قاز تۇرادى. وسى ارادا دا بٸر عاسىرلىق ۋھلەۋ تاعى بار.

مەن كەشكەن عاجاپ عۇمىر وسى-اي, جالعان!

باقىتتان بۇل بٸر دەۋرەن باس اينالعان.

جىر ەمەس, كٶمەيٸمنەن نۇر تامادى,

جۇلدىزدار سيقىرىنا ماسايعاننان.

لاپىلداپ تامىرىمدا ۇشقالاق قان,

سەۋلەگە ٸلەسەردەي تۇستان اققان...

سۋسىلداپ ەستٸلەردەي,

                                      پەرٸشتەنٸڭ

دىبىسى قاناتىنىڭ قىسقا قاققان.

بۇل ەكٸ شۋماقتا, ٶسكەلەڭ رۋحتىڭ جەز بۇيداسى ادامزاتتىق عۇرىپتىڭ كٶشٸنە جالعانىپ جاتقانداي ەسەر قالدىرادى. اقىننىڭ «مەن كەشكەن عاجاپ عۇمىر» دەپ اتاۋىنىڭ ٶزٸ توقسان توعىز نارعا جٷك بولاتىن ويدىڭ بٸر كٷلتەسٸ عانا.

اجداھالاردىڭ تٸلٸنٸڭ استىنان بٸر كٷندە عانا گەيزەر سۋىنداي بۇرقىلداپ, جانارتاۋداي  اتىلىپ شىعا كەلگەن جوقپىز. ارقامىزدى ىڭرشاق, مويىنىمىزدى قامىت قاجاپ سٷيەككە سارى تاڭبا سالا بەرگەن دە, بٸر ادۋىن كٷش جاڭعىرتتى بٸزدٸ. ول - قاستەرلٸ رۋحانييات بولاتىن. رۋحانييات - رۋح پەن نيەتتٸڭ قوسىندىسىنان شىققان سٶز. ورتاداعى «ا» قارپٸ - ول جاساعان يەڭنٸڭ اتى. انانىڭ ەسٸمٸ, ەلٸپپەڭنٸڭ باستاۋى, اردىڭ العاشقى ەرٸبٸ بولىپ كەلەدٸ. سانا سٸلكٸنٸسٸ وسىلاردىڭ تەرەڭ ويلاعان دا عانا پايدا بولاتىنىن دەلەلدەگەن جەرشارىن مەكەن ەتكەن تۇرعىنداردان كٷللٸ تٷركٸ جۇرتى عانا دەسەك اسىلىق بولماس. سەبەبٸ سٶز باسىنا كٶك تۇر, ول كٶكتەمنٸڭ, ادامزات كٶكتەمٸنٸڭ, رۋح پاتشالىعىنىڭ تٷلەجٸۋٸن كٶرسەتەدٸ. بٸز سٶزگە ارقاۋ ەتكەلٸ وتىرعان داڭعايىردىڭ مىنا ٶلەڭ جولى سٶزٸمٸزدٸ نىقتاپ, ٸرگەسٸن بەكٸتەرٸ سٶزسٸز:

جەر ۇعىسىپ جانىممەن,

                                           كٶك تٸلدەسٸپ,

جاسىل دارييا ٷستٸنەن ٶتتٸم كٶشٸپ.

سانسىز سۋرەت,

قيساپسىز قيقۋلى ەنگە

كٶز تالدىرىپ,

داۋسىمدى كەتتٸم قوسىپ.

مٸنە,  قاراڭىز, بۇل شۋماققا بٸزدٸك ويدىڭ تٸمٸسكٸلەپ جانۇشىرا ٸزدەگەن دٷنيەسٸ سىيىپ تۇر. ونى بٸرەۋ باۋدان, بٸرەۋ تاۋدان ٸزدەپ اقتابان بولماي-اق قويسىن!..

ٶكتەمدەر سالتانات قۇرىپ تۇرعاندا  دٸلٸمٸزدٸ ۋعا, كەڭسٸرٸگٸمزدٸ سارى جالقىن سۋعا تولتىردى. تولتىرىپ قانا قويعان جوق, ومىرتقامىزدان بٸر بۋىندى وپىردى...

ونىڭ جٷرەگٸ كٸتاپتاعى قىلۋەتكە جاسىرىنىپ  قالعانى قاشان?

دالانىڭ تٸرٸ بولسا تٶبەلەرٸ,

ۇمتىلار قاناتىنان دەمەگەلٸ.

عاسىرلاپ اڭساپ جەتكەن بەيگٸسٸنەن

دەل بٷگٸن – نە ٶلەدٸ,

نە كەلەدٸ!..

پىراقتىڭ تۇياعىنان ٷن شىعىپ بٸر

كەتكەندە,

قالدى نەگە كٷرسٸنٸپ قىر?..

بەۋ, تۇلپار –

قىرشىن-ارمان ساپارىندا

كٷيبەڭٸن تەۋٸپ كەتتٸ-اۋ تٸرشٸلٸكتٸڭ!..

وسى ەكٸ شۋماقتا شۋلاعان تاعدىرلاردىڭ كٶزٸ تۇرعانداي. سودان دا بولار, ەۋليەلەردٸڭ قاسيەتتٸ توپىراعىن دا قىرقىندا مٸنگەن «تۇلپارىنان» اۋىپ قالماۋعا قام جاساپ جاتىر. وي, اللا-اي! «شىنجىر بالاق, شۇبار تٶس» دەگەن سٶزدٸ شيراتايىقشى. بالالىعى قالعان شىنجىردا, كٸندٸگٸنەن ارقاندالىپ, كٶكجيەك بيٸگٸنەن ۇلى دالاعا ىدىرستانا قاراپ بٸر مٷمٸن جاتىر.

اقىن اجالدان قاشپايدى, ول سوعان دايىن بولۋعا ەزٸرلەنەدٸ. ول مۇسىلماندىقتىڭ ەيدٸك بەينەسٸ.

باق جيمادىم, بال جيدىم – دٸلگە سوردىم,

دٸلسٸز, نۇرسىز مەن قالاي كٷن كەشەرمٸن?!

تاستاعاسىن جٷرەككە ٸز سٷلدە سولعىن,

قاۋىزىندا جۇلدىزدىڭ تٷندە سٶندٸم...

فازىلى كەڭ بار ۋە بٸرگە سەندٸم,

ونسىز جٸبٸن تٸرلٸكتٸڭ كٷرمەسەر كٸم?! –

...ەزٸرەيٸل كەلگەن كٷن ٶكٸنبەي-اق

اعاش اتقا ەركٸممەن مٸنگەسەرمٸن.

بٸز اقىن شىعارماسىنا شٸلدەسۋ تٸلەگەننەن اۋلاقپىز, تەكتٸ بەكزادا بولمىسىن قۇراتپاي بولاشاق بەكەتٸندە سوعىلارمەن تٸلدەسۋ ٷشٸن وقىرمانىن كٷتٸپ كٶكٸرەك كٷيمەسٸن دە وتىرا بەرگەنٸن تٸلەيمٸز. اللاعا شىنايى يتاعات ەتٸپ, كٷنەدان بويىن اۋلاق الىپ قاشقان اقىننىڭ عازيز جٷرەگٸ تەك نۇرعا قانىق.

شىنجىرعا حات 

اق كەپتەر ۇشتى كەۋدەمنەن, 
ايشىلىق جولعا ارتىنىپ. 
جٷرەكتە ويلار سٶنگەنمەن, 
قايىشىلىق قالدى ارتىلىپ. 

ٷش بەلەڭ ەكەن باسپالداق, 
تٷسپەگەن ەكەن قاسقالداق. 
كەۋدەمدٸ مەنٸڭ كەلمەپتٸ, 
ابجىلان تاعدىر بوسقا ارباپ. 

ۇيىقتاسام بولدى, سول جىلان, 
ويانىپ كەتسەم سول جىلان. 
اعاتاي ميزام سٶنگەن دە, 
بٶرٸدەي جورتىپ بولدىرام. 

كەۋدەمدٸ تىرناپ سول بٸر ەن, 
شايقالىپ كەتتٸ سارى قۇمان. 
رەلس ەكەن قوس ٸشەك, 
قۇبا دٶڭ بولدى دومبىرام. 

تازالىق, اقىل, ارىمدا, 
ويىمدى بەرمەس قارىنعا. 
ماحامبەت مەنٸ تارتادى, 
تٷسٸمدە ىلعىي نارىنعا. 

ٷش بەلەڭ ورتا جولىمدا, 
اللانىڭ سٶزٸ قولىمدا. 
تٷنەيتٸن بولدىم قورىمعا, 
بٸلمەيمٸن باق پا, سورىم با. 

سانامنىڭ سىرلى ساعاتى, 
الاكەۋٸمدە وياتتى. 
تاۋسىلىپ سابىر تاعاتى, 
سامايدى نۇرلار بوياپتى.

كٶگەداي شەمەرحان