پەتروپاۆلدا «سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ توپونيمدەرٸ» اتتى عىلىمي ەڭبەكتٸڭ تانىستىرىلىمى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ توپونيمدەرٸ» كٸتابى جيىرما جىلعا جۋىق ەڭبەكتٸڭ جەمٸسٸ. كٸتاپتىڭ اۆتورلارى - س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاتۋ پروفەسسورى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سەۋلە يمانبەرديەۆا, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سقۋ-دٸڭ عىلىمي زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەر, پروفەسسور زارقىن تايشىباي جەنە سولتٷستٸك قازاقستان مەملەكەتتٸك ارحيۆٸنٸڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى سەۋلە مەلٸكوۆا.
«ۇلان-بايتاق قازاق جەرٸنٸڭ ەر تٷكپٸرٸنٸڭ, ەر مىسقال جەرٸنٸڭ ٶز اتاۋى بار.
1865-66 جىلدارى رەسەي قازاق دالاسىن وتارلاۋدى اياقتاعان كەزدە, قۇجات شىعارىپ, قازاقتىڭ جەرٸ مەملەكەتتٸڭ جەرٸ دەپ سانادى. الايدا ەش قازاق ەشكٸمگە جەرٸن ساتپاعان. ونداي قاعاز جوق. تەك قاراعاندى وبلىسىندا كٶمٸرلٸ ايماقتاردا بٸر-ەكٸ جەر بار 150 رۋبلگە, 500 رۋبلگە ساتىلعان. سقو جەرٸنٸڭ ساتىلعاندىعى تۋرالى بٸردە-بٸر قاعاز جوق.
رەسەي يمپەريياسى ۇلان-بايتاق جەرٸمٸزدەن قازاقتارعا ٷلەس بەرٸپ, قالعانىن بوس جەر دەپ ەسەپتەپ, كەلٸمسەكتەردٸ قونىستاندىرعان. ولاردىڭ ورنالاسقان جەرٸنە ورىسشا ات قويعان.
توپونيميكا, جەر-سۋ اتاۋلارىن زەرتتەۋ – ەرٸككەننٸڭ ەرمەگٸ ەمەس, بۇل تاريحي قۇجات. بٸرنەشە جىل ەڭبەكتەنٸپ, سونى كٸتاپ قىلىپ شىعارۋ ٷشٸن تالاي رەت عىلىمي ەڭبەكتەرگە بەرٸلەتٸن گرانتتى الۋعا ۇسىندىق, ٶتپەدٸ. تٸلدەردٸ دامىتۋ باسقارماسىنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىقتى. بۇل كٸتاپ سقو – بٸزدٸڭ قازاقتىڭ جەرٸ ەكەندٸگٸنٸڭ تاڭباسى», - دەيدٸ كٸتاپ اۆتورلارىنىڭ بٸرٸ زارقىن تايشىباي.
قازاقستاندا تٸل ساياساتىن ٸسكە اسىرۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى اياسىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸ تٸل ساياساتى كوميتەتٸ «تاريحي-دياحرونييالىق ەدٸستٸ قولدانۋ ارقىلى ونوماستيكالىق اتاۋلاردى جٷيەلەندٸرۋ قىزمەتٸ» جوباسى قولعا الىندى. بۇل ەڭبەك – سونىڭ نەتيجەسٸ. عىلىمي ەڭبەكتە حV-حح عاسىرلاردا, كەڭەس ٷكٸمەتٸندە, تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸنەن باستاپ نەشە اتاۋ ٶزگەردٸ, اتاۋلار قالاي ٶزگەردٸ, ٶزگەرۋگە نە نەگٸز بولدى دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ تابۋعا بولادى.
«ٶزگە ۇلتتار كەلگەن بەتتە جەر سۋ اتاۋىن ٶزگەرتٸپ وتىرعان. كٷشپەن ٶزگەرتكەن. كەڭەس ٷكٸمەتٸنٸڭ تۇسىندا دا نەشە تٷرلٸ قىزىل تۋ, العاباس, ەكپٸن دەگەن سيياقتى اتاۋلاردى قويدى. ول دا حالىقتىڭ ساناسىن شاتاستىرۋدىڭ بٸر تٷرٸ. بۇل قازاقتىڭ جەرٸ ەمەسكە تٸرەۋ.
قازاق جەر-سۋ اتاۋلارىن تٶبەدەن الىپ قويا سالماعان. ولاردىڭ كەيبٸرٸ سول جەردٸڭ تٷسٸنە بايلانىستى, مەسەلەن اقكٶل, قاراسۋ سيياقتى, ەندٸ بٸرٸ سول جەردٸڭ پايدا-زييانىن بٸلدٸرٸپ, جاقسىكٶڭ, قىزىلبۇلاق دەپ اتالعان. قازاقتىڭ اتاۋلارى اتا-بابالارىمىزدىڭ جەر اتاۋلارى ارقىلى جازىپ كەتكەن تاريحي قۇجاتى, حاتى, ەسكەرتكٸشٸ دەۋگە بولادى», - دەيدٸ زارقىن تايشىباي.
سقو بويىنشا توپونيمدەر كٶل, ٶزەن, باتپاق, جول, ورمان, مولا, ەلدٸ مەكەن, تاۋ, قالا اتاۋلارىنىڭ شىعۋ تەگٸ عىلىمي تۇرعىدان سارالانعان.
«كٶپتەن جيناقتالعان ماتەريالدى بٸر جٷيەگە كەلتٸرٸپ, نەتيجەسٸندە سقو-نىڭ ەلدٸ مەكەن, جەر-سۋ اتاۋلارى العاش رەت باسىلىپ شىقتى.
وبلىس, رەسەي ارحيۆٸنەن الىنعان دەرەكتەردٸ قولدانىپ, اتاۋلاردىڭ نەگٸزٸن عىلىمي دەلەلدەپ, شىعارىپ وتىرمىز. بۇل ەڭبەك عالىمدارعا, توپونيمدەردٸ زەرتتەپ جٷرگەن جاستارعا, ستۋدەنتتەرگە ارنالادى. بولاشاقتا وسىنىڭ نەگٸزٸندە قالىڭ كٶپشٸلٸككە تٷسٸنٸكتٸ بولاتىنداي ەتٸپ شىعادى, كٸتاپتى دايىنداپ جاتىرمىز.
زەرتتەۋ بارىسىندا كٶپتەگەن قىزىقتى دەرەكتەر انىقتىلدى. مەسەلەن ايىرتاۋ اۋدانىنداعى بٷكٸل قازٸرگٸ ورىسشا اتاۋلاردىڭ بەرٸنٸڭ قازاقشا اتاۋى بولعان. سول جەرگە حٸح عاسىردىڭ 60 جىلدارىنان باستاپ قونىس اۋدارۋشىلار كەلە باستاپ, ولار بەرٸن ورىسشاعا اۋىستىرىپ جٸبەرگەن. بۇل ٶزگەرٸس كەڭەس ٷكٸمەتٸنەن بۇرىن بولعان. تاعى بٸر بايقاعانىمىز جەر-سۋ اتاۋلارى نەگٸزٸنەن جەردٸڭ بەدەرٸنە قاتىستى قويىلسا, ال ەلدٸ مەكەن اتاۋلارى سول ەلدٸڭ, رۋدىڭ بەدەلٸ ازاماتتارىنىڭ اتىمەن اتالعان», - دەيدٸ سولتٷستٸك قازاقستان مەملەكەتتٸك ارحيۆٸنٸڭ ديرەكتورى سەۋلە مەلٸكوۆا.
اۆتورلاردىڭ ايتۋىنشا, وسى تاقىرىپتا تاعى دا بٸر كٸتاپتى جارىققا شىعارۋعا ماتەريال دايىن. وعان قاراجات قولبايلاۋ.
ال «سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ توپونيمدەرٸ» ەزٸرگە 50 دانامەن عانا شىقتى.
