ٶزبەكستان ٷلكەن ساياسي ٶزگەرٸستٸڭ الدىندا تۇر. تامىزدىڭ 29-ى كٷنٸ ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸنٸڭ كەنجە قىزى لولا كاريموۆا Instagram-داعى پاراقشاسىندا 78 جاستاعى ەكەسٸ يسلام كاريموۆ ميىنا قان كەتٸپ, اۋرۋحاناعا تٷسكەنٸن حابارلادى.
كاريموۆ ينسۋلتتەن ولاي-بۇلاي بولىپ كەتسە نەمەسە بۇدان ەرٸ پرەزيدەنت مٸندەتٸن اتقارا الماي قالسا نە بولماق? 1991 جىلى سوۆەت وداعى تاراعالى ەلٸن ٷزدٸكسٸز باسقارعان پرەزيدەنتتٸڭ ورنىن كٸم باسۋى مٷمكٸن? بۇل سۇراقتار تەك ٶزبەكستان حالقىن عانا ەمەس, ورتالىق ازييا جۇرتشىلىعىن تولعاندىرىپ تۇر.
ٶزبەكستاننىڭ كونستيتۋتسيياسىنا سەيكەس پرەزيدەنت ٶز ٶكٸلەتٸن جٷزەگە اسىرا الماعان جاعدايدا پارلامەنتتٸڭ جوعارعى پالاتاسىنىڭ تٶراعاسى ٷش اي مەملەكەت باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارادى. بٷگٸندە بۇل قىزمەتتە كٶپشٸلٸككە ونشا بەلگٸسٸز نيگماتۋللا يۋلداشەۆ وتىر.
«ٶزبەكستاننىڭ كەلەسٸ پرەزيدەنتٸ كٸم بولۋى مٷمكٸن?» دەگەندە اتالاتىن كانديداتتار از, تٸزٸمدە - ٷش-اق ادام.
كٶپشٸلٸكتٸڭ پايىمداۋىنشا, 2003 جىلدان بەرٸ ٷكٸمەتتٸ باسقارىپ كەلە جاتقان 58 جاستاعى شاۆكات ميرزيياەۆ – پرەزيدەنتتٸككە باستى كانديدات. كاريموۆتىڭ تۋعان جەرٸ – سامارقانمەن ٸرگەلەس جىزاق ايماعىندا دٷنيەگە ميرزيياەۆتٸ ٶز جەرلەستەرٸمەن قوسا سامارقانداعى كلاندار دا قولداۋى مٷمكٸن. يسلام كاريموۆتىڭ اۋرۋحاناعا تٷسكەنٸن راستاعان اقپاراتتى ميرزيياەۆ باسقاراتىن مينيسترلەر كابينەتٸ تاراتقانىن دا ەسكەرگەن جٶن.
بيلٸك اۋىسۋ پروتسەسٸ كەزٸندە كلاندار ماڭىزدى رٶل اتقارماق. ەلدٸ قاتاڭ تەرتٸپپەن باسقارعان كاريموۆ تۇسىندا بٶتەن پٸكٸر ايتۋعا جول بەرٸلمەدٸ, ونىڭ ٷستٸنە ول ٶزبەكستانداعى كلانداردى بٸر-بٸرٸنە ايداپ سالىپ, سول ارقىلى جەڭٸسكە جەتۋدٸڭ شەبەرٸ بولدى.
كەي ساراپشىلار ميرزيياەۆتٸ اگرەسسيياعا جاقىن تۇراتىن ۇردا-جىق ادام دەپ سيپاتتايدى. 1996-2001 جىلدارى جىزاق وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بولعان تۇستا ول ايماقتاعى اۋىر جاعداي تۋرالى ايتىپ شاعىمدانعان بٸر فەرمەردٸ ۇرىپ تاستاعان دەگەن اقپارات تاراعان. ميرزيياەۆتٸڭ ٸزباسارى, ماڭايىنداعىلاردى ۇرىپ, جازالاۋشى وترياد قۇردى دەپ ايىپتالعان ۋبايدۋللا يامانكۋلوۆ كەزٸندە قولى كٸسەندەلٸپ, تٸكۇشاقپەن ەكەتٸلگەن. ميرزيياەۆ پەن يامانكۋلوۆ بٸر-بٸرٸنە جاقىن ادامدار بولعان.
ٶزبەكستان شەنەۋنٸكتەرٸ ميرزيياەۆتٸ ٷكٸمەتتٸڭ «اقىل-ويى» دەگەننەن گٶرٸ «جۇدىرىعى» دەپ ەسەپتەيدٸ. بٸراق بۇل ونىڭ پرەزيدەنتتٸككە ۇمتىلۋىنا كەدەرگٸ بولا قويمايدى. كەي ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ول قاتالدىعى ٷشٸن كٶپ سىنالعان كاريموۆتەن دە اسىپ تٷسەتٸن ديكتاتورعا اينالۋى مٷمكٸن.
ٶزبەكستاندا سوڭعى بەس جىلدا كونستيتۋتسييا كٶپ ٶزگەرتٸلدٸ. كەي ٶزگەرٸستەر پرەمەر-مينيستردٸڭ قۇزىرەتٸن قاعاز جٷزٸندە كەڭەيتتٸ. بۇل ٶزگەرٸستەر ميرزيياەۆتٸڭ كەلەسٸ پرەزيدەنت بولۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ەكەنٸن اڭعارتادى.
الايدا باسشىلارى يسمايل جۋرابەكوۆتىڭ كەسٸرٸنەن سامارقان كلانى 1990-جىلداردىڭ سوڭىنان بەرٸ كاريموۆتىڭ كەرٸنە ۇشىراعان. 1980-جىلدارى كاريموۆتىڭ كومپارتيياداعى بيلٸك باسپالداقتارىمەن ٶرلەۋٸنە سەپتٸگٸن تيگٸزگەن جۋرابەكوۆ تەۋەلسٸزدٸك العان سوڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە يە بولىپ, بيزنەسكە دە ارالاسقان. ونىڭ ىقپالى ٶتە كٷشتٸ ەدٸ, كەيٸن 1999 جىلعى اقپانداعى تاشكەنتتە بولعانجارىلىستى جۋرابەكوۆ ۇيىمداستىردى دەگەن دە داقپىرت تاراعان. كٶپ ۇزاماي جۋرابەكوۆ زەينەتتٸك دەمالىسقا شىعارىلىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ قىزمەتٸنەن بوساتىلدى.
بٸراز ۋاقىتتان سوڭ ٷكٸمەتكە قايتىپ ورالعان جۋرابەكوۆ 2004 جىلعا دەيٸن تٷرلٸ لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقاردى. دەگەنمەن كاريموۆ پەن سامارقان كلانىنىڭ اراسىنداعى بايلانىسقا سىزات تٷستٸ. جۋرابەكوۆتىڭ ٷلكەن ساياساتتان كەتكەنٸنە دە بٸراز بولدى, بٸراق پرەزيدەنت پەن سامارقان كلانىنىڭ اراسى جاقساردى ما, جوق پا - ول جاعى تٷسٸنٸكسٸز.
پرەزيدەنتتٸڭ ورنىن يەلەنۋدەن باستى ٷمٸتكەرلەردٸڭ بٸرٸ – 56 جاستاعى قارجى مينيسترٸ رۋستام ازيموۆ. ول - تاشكەنت وبلىسىندا تۋعان ەرٸ تاشكەنت كلانىنىڭ ٶكٸلٸ. ازيموۆ 1998 جىلدان بەرٸ قارجى سالاسىنا قاتىسى بار لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارىپ كەلەدٸ.
ٶزبەكستاننىڭ قارجى مينيسترٸ رۋستام ازيموۆ.
ازيموۆ - ميرزيياەۆقا قاراعاندا كٷردەلٸ ەرٸ سىرتقى ەلەممەن قارىم-قاتىناستا كٶبٸرەك تەجٸريبەسٸ بار ادام. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ العاشقى جىلدارى ٶزبەكستان ۇلتتىق بانكٸنٸڭ سىرتقى بايلانىس بٶلٸمٸن باسقارعان ول ەۋروپاداعى قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸمەن (EBRD) كەلٸسسٶزدەرگە جاۋاپ بەرگەن.
ەڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەن ٷمٸتٸ بار ٷشٸنشٸ كٸسٸ – ٶزبەكستان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ 72 جاستاعى باسشىسى رۋستام ينوياتوۆ. بۇل قىزمەتتٸ 1995 جىلدان بەرٸ اتقارىپ كەلە جاتقان ول تاشكەنت كلانىنىڭ ٶكٸلٸ سانالادى.
كاريموۆتىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرگەن سوڭعى جىلدارى ينوياتوۆ ساياساتقا كٶپ ىقپال ەتتٸ دەيدٸ ساراپشىلار. پرەزيدەنتتٸڭ ىقپالدى كەسٸپكەر ەرٸ ساياساتكەر قىزى گٷلنارانى «تۇقىرتقان» دا وسى كٸسٸ دەگەن بولجام بار. گٷلنارا كاريموۆاعا قاتىسى بار تەلەكوممۋنيكاتسييالىق كومپانييالارداعى جەمقورلىق تۋرالى داۋ-داماي شىققان 2014 جىلدان بەرٸ پرەزيدەنتتٸڭ ٷلكەن قىزى ەل الدىنا شىقپاي كەتتٸ. كەي دەرەكتەرگە قاراعاندا ول ٷيقاماقتا وتىر.
ينوياتوۆتىڭ 70-تەن اسقانىن ەسكەرسەك, ونىڭ پرەزيدەنت بولا قويۋى ەكٸتالاي, الايدا وعان ٶتپەلٸ تۇلعا رٶلٸ بەرٸلۋٸ دە مٷمكٸن.
ينوياتوۆ پاتشانىڭ تاساسىندا جٷرەتٸن ادامعا كٶبٸرەك ۇقسايدى. ونىڭ سوڭعى 10 جىلدا تٷسكەن جالعىز عانا فوتوسۋرەتٸ بار, وندا ينوياتوۆ قىتايدىڭ قاۋٸپسٸزدٸك سالاسى باسشىلارىمەن كەزدەسٸپ جاتىر. ول ەل نازارىنا تٷسكەندٸ ۇناتپايدى.
دەگەنمەن, ەشبٸر ٷمٸتكەر ونىڭ كٶمەگٸنسٸز ٶزبەكستاننىڭ كەلەسٸ پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلانىپ, ەلدٸ ەش كەدەرگٸسٸز باسقارىپ كەتە المايدى.
ٶزبەكستان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ باسشىسى رۋستام ينوياتوۆتىڭ (سول جاقتا) 2014 جىلى قىتايعا ساپارى كەزٸندە تٷسكەن سۋرەتٸ.
كەي ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنە قاراعاندا, ينوياتوۆتىڭ ميرزيياەۆپەن قارىم-قاتىناسى جاقسى, سوندىقتان ول قازٸرگٸ ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ كانديداتۋراسىن قولدايدى. ونىڭ ٷستٸنە جۋرابەكوۆ بيلٸكتەن كەتكەن سوڭ ينوياتوۆتىڭ ىقپالى كٷشەيە تٷسكەن, ەرٸ ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك قىزمەتٸنٸڭ باسشىسى رەتٸندە ول سامارقان كلانىنىڭ وسال تۇستارىن تاۋىپ, ولاردى تاققا جولاتپاۋى مٷمكٸن.
ەكەۋٸ دە تاشكەنت كلانىنىڭ ٶكٸلدەرٸ بولعاندىقتان, ينوياتوۆ ازيموۆقا قولداۋ بٸلدٸرسە, مۇنىسى قيسىنعا كەلەر ەدٸ. دەگەنمەن كلاندار اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋ ٶتە قيىن. وسىعان دەيٸن سامارقاندىق پرەزيدەنت تاشكەنت كلانىنىڭ ىقپال ەتۋٸنە جول بەرٸپ, تەڭگەرمە ساياسات جٷرگٸزٸپ كەلگەن. وسى «بەيبٸتشٸلٸكتٸ» ساقتاۋ ٷشٸن عانا ازيموۆتىڭ كانديداتۋراسى ٶتپەي قالۋى مٷمكٸن.
بريۋس پاننيەردٸڭ بلوگى اعىلشىن تٸلٸنەن اۋدارىلدى.
