فوتو: اقوردا
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ فرانتسۋزدىق FIGAROVOX گازەتٸ ٷشٸن ماقالا جارييالاپ, وندا ەلدٸڭ جاھاندىق سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى ۇستانىمىن جەنە فرانتسييامەن ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالارىن تٷسٸندٸردٸ. توقاەۆ بٸرقاتار تاقىرىپتاردى, سونىڭ ٸشٸندە گەوساياسي قايتا باعالاۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸنەن باستاپ, قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ناقتى قادامدارىنا دەيٸن قوزعاعانىن Ult.kz حابارلادى.
ەرتەڭ, 5 قاراشادا پاريجگە مەملەكەتتٸك ساپارى باستالاتىن ەل پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعاننان كەيٸن قازاقستان فرانتسۋز اتوم يندۋستريياسىن قولداۋى مٷمكٸن دەپ مەلٸمدەدٸ.
"قازٸر ەلەمدە بۇرىن-سوڭدى بولماعان گەوساياسي تۋربۋلەنتتٸلٸك پەن پولياريزاتسييا جاعدايىندا بولجام جاساۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ايتا كەتۋ كەرەك. جاعدايدى ەكٸ ٷلكەن پلانەتالىق سىن-قاتەر قيىنداتادى: ٷدەمەلٸ جاھاندىق جىلىنۋ جەنە جاپپاي كٶشٸ-قون. بۇل فاكتورلار بٸر-بٸرٸن كٷشەيتە وتىرىپ, بٷكٸل ەلەم بويىنشا ميلليونداعان ادامدارعا ەسەر ەتەتٸن جويقىن سالدارعا ەكەلەدٸ. الايدا, قازٸرگٸ باسقارۋ جٷيەلەرٸ مەن حالىقارالىق دەن قويۋ تەتٸكتەرٸ مۇنداي داعدارىستار جاعدايىندا جەتكٸلٸكتٸ نەتيجەلٸ ەمەس. ەسٸرەسە, كٶپجاقتى ينستيتۋتتاردىڭ دا جيٸ تىعىرىققا تٸرەلۋٸ الاڭداتادى. بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مىسالى بۇل داعدارىستى ايقىن كٶرسەتەدٸ. جاھاندىق ىنتىماقتاستىقتىڭ سيمۆولى رەتٸندە قىزمەت ەتۋگە ارنالعان بۇل تاپتىرماس جەنە بالاماسىز ۇيىم بٷگٸندە ٷلكەن قيىندىقتارمەن بەتپە بەت كەلٸپ وتىر. باستاپقىدا دٷنيەجٷزٸلٸك ىنتىماقتاستىقتىڭ سيمۆولى رەتٸندە قۇرىلعان بۇل ۇيىم بٷگٸندە تاپتىرماس بولىپ قالا بەرەدٸ جەنە كٷردەلٸ قيىندىقتارعا تاپ بولۋدا", - دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
ايتۋىنشا, دەستٷرلٸ الپاۋىت دەرجاۆالار, ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ماستودوندار كٷن تەرتٸبٸندەگٸ نەگٸزگٸ مەسەلەلەر بويىنشا جيٸ الشاقتايدى. بۇل كەلٸسپەۋشٸلٸكتەردٸڭ سالدارى ەسٸرەسە قاقتىعىستار ۇزاققا سوزىلاتىن ايماقتاردا قاتتى سەزٸلەدٸ, ال بۇل كەلٸسپەۋشٸلٸكتەردٸ شەشۋ ٷشٸن قۇرىلعان قۇرىلىمدار, ەڭ الدىمەن بۇۇ, قاۋقارسىز قالىپ وتىر. وسىلايشا, بٸز «گەوساياسي كوورديناتتار جٷيەسٸ» بٸرشاما ٶزگەرٸستەرگە ۇشىراتىنىن قابىلداپ, مۋلتيلاتەراليزمدٸ قايتا قاراستىرۋىمىز كەرەك.
"جاڭا شىندىقتىڭ نەگٸزگٸ اسپەكتٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ - ورتا دەرجاۆالار توبىنىڭ ٶسٸپ كەلە جاتقان رٶلٸن مويىنداۋ. بۇل ەلدەردٸڭ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ. ولاردىڭ سالماقتى جەنە سىندارلى ۇستانىمى جاھاندىق بەلگٸسٸزدٸك جاعدايىندا ارتىقشىلىققا اينالادى. ٸرٸ دەرجاۆالار كونسەنسۋسقا قول جەتكٸزە المايتىندىقتان, بۇل ديالوگ مٷمكٸندٸكتەرٸن قولداي وتىرىپ جەنە جاھاندىق ىنتىماقتاستىققا دەگەن ادالدىقتى ساقتاي وتىرىپ, ورتا دەرجاۆالار دەلدال رٶلٸن ٶزٸنە جيٸرەك الىپ جاتىر. كٶپتەگەن جىل بويى قازاقستان تەڭدەستٸرٸلگەن سىرتقى ساياساتتى بەلسەندٸ جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ جەنە بٷكٸل ەلەم بويىنشا ديپلوماتييالىق باستامالاردى ٸلگەرٸلەتۋگە قاتىسادى. ورتا دەرجاۆانىڭ جاڭا مەرتەبەسٸ بٸزدٸڭ ەلٸمٸزگە وسى ماڭىزدى ميسسييانى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيدٸ", - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونىمەن قاتار اعىمداعى سىن-قاتەرلەر مەن قاقتىعىس تەۋەكەلدەرٸنٸڭ ٶسۋٸ جاعدايىندا قازاقستان بٸتٸمگەرشٸلٸك پروتسەستەر مەن ٶركەنيەتارالىق ديالوگتى سٷيەمەلدەيدٸ دەپ وتىر.
"ەزەربايجان مەن ارمەنيياعا بەيبٸتشٸلٸك شارتى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋ ٷشٸن الاڭ بەرە وتىرىپ, بٸز ەكٸ ەلدٸڭ قارىم-قاتىناستارىندا جاڭا پاراق اشۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن جان-جاقتى قولدايمىز. بۇعان دەيٸن استانا سيرييا پروبلەماسى بويىنشا كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸپ, يران يادرولىق باعدارلاماسىنا قاتىستى كٶپجاقتى كەلٸسسٶزدەر الاڭىن ۇسىنعان بولاتىن. قازاقستان سونداي-اق كونفەسسيياارالىق ديالوگتى ٸلگەرٸلەتۋ ٷشٸن بٸرەگەي تۇعىرناما رەتٸندە قىزمەت ەتەتٸن ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزدەرٸن ۇدايى ٶتكٸزٸپ تۇرادى. بۇل كٷش — جٸگەر ىنتىماقتاستىقتىڭ, تەڭدٸك پەن بەيبٸتشٸلٸكتٸڭ ورتاق قۇندىلىقتارىن, ياعني قازاقستان مەن فرانتسيياعا دا تەن ورتاق قاعيداتتارىن كٶرسەتەدٸ. ۇلتتىق جوسپاردا بٸز ٸشكٸ ساياساتتا بەرٸك دەموكراتييالىق باسقارۋ جٷيەسٸن قۇردىق جەنە «جاسىل» ەنەرگەتيكا, تسيفرلىق تەحنولوگييالار جەنە لوگيستيكا سيياقتى بولاشاق سالالاردى, سونىڭ ٸشٸندە فرانتسۋز كومپانييالارىمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ جاتىرمىز", - دەدٸ پرەزيدەنت.
سونداي-اق قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىندا بٸز جاھاندىق كليماتتىق كٷن تەرتٸبٸن بەرٸك ۇستانامىز جەنە پلانەتا مەن بولاشاق ۇرپاق الدىنداعى مٸندەتتەمەلەرٸمٸزدٸ راستاي وتىرىپ, پاريج كليماتتىق كەلٸسٸمٸن جان-جاقتى قولدايمىز دەپ وتىر.
"2060 جىلعا قاراي كٶمٸرتەكتٸ بەيتاراپتىققا قول جەتكٸزۋدٸڭ بٸز مەلٸمدەگەن ماقساتى - قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىن دەيەكتٸ ٸسكە اسىرۋىنىڭ تاعى بٸر دەلەلٸ. بٸز پرەزيدەنت ەممانيۋەل ماكرونمەن بٸرلەسٸپ, وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا سۋ رەسۋرستارىنا قاتىستى بارلىق سىن-قاتەرلەر بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋ ماقساتىندا جەنە بۇۇ-نىڭ ورنىقتى دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ماقساتىنا: «بارلىعىنا تازا سۋ جەنە سانيتاريياعا» قول جەتكٸزۋ جولىندا One Water Summit باستاماسىن ٶتكٸزۋگە قۋانىشتىمىز. قازاقستاننىڭ تاتۋ كٶرشٸلٸك قاعيداتىنا بەرٸك مٸندەتتەمەسٸ «ورتا دەلٸز» – قازاقستان مەن كاسپيي تەڭٸزٸ ارقىلى ازييا مەن ەۋروپانى بايلانىستىراتىن ستراتەگييالىق باعىت سىندى جوبالار ارقىلى ٶڭٸرارالىق ينتەگراتسييانى بەلسەندٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل تەك ساۋدا جولدارىن كەڭەيتۋ تۋرالى ەمەس; ەر تٷرلٸ ايماقتار اراسىنداعى ٶزارا تيٸمدٸ ەكونوميكالىق بايلانىستارعا ىقپال ەتەتٸن ىنتىماقتاستىق رۋحىن نىعايتۋ جٶنٸندە ايتامىز. مۇنداي كٷش-جٸگەر ەۋروپا مەن فرانتسييانىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ماڭىزدى, بۇل بٸزدٸڭ ەكٸجاقتى قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ماڭىزدى اسپەكتٸسٸ. تابيعي ۋران ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان فرانتسۋز اتوم ٶنەركەسٸبٸنٸڭ سەنٸمدٸ سەرٸكتەسٸ مەرتەبەسٸن ساقتاپ قالۋعا ٷمٸتتەنەدٸ", - دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ايتۋىنشا, پرەزيدەنت ە.ماكروننىڭ ٶتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا استاناعا ساپارى بارىسىندا بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸز سيرەك جەر مەتالدارى, جاڭارتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸ جەنە ازاماتتىق اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى دامىتۋعا ٶزارا قىزىعۋشىلىق تانىتتى, بۇل بٸزدٸڭ ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸگٸمٸزدٸ كەڭەيتۋ ٷشٸن جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشادى. جاقىندا تەۋەلسٸز قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمنىڭ وڭ نەتيجەلەرٸ بولاشاقتا ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىق ٷشٸن بەرٸك نەگٸز قالايدى. ەرينە, بۇل جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەدٸ.
"بۇل ەلەمدەگٸ قازٸرگٸ تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان قازاقستان سيياقتى ورتا دەرجاۆالاردىڭ كٶپجاقتى ديالوگتى ٸلگەرٸلەتۋ جەنە جاھاندىق ەرٸ ٶڭٸرلٸك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن ٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن پايدالانۋى قاجەت. قازاقستان ەردايىم بەلسەندٸ, پراگماتيكالىق جەنە تەڭگەرٸمدٸ سىرتقى ساياساتتى جٷرگٸزەدٸ, بارلىق مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا وتىرىپ, وسى پروتسەسكە ودان ەرٸ بەلسەندٸ تٷردە جەردەمدەسۋگە نيەتتٸ. بٸز حالىقارالىق ارەنادا سٶزسٸز بەدەلگە يە جەنە ٷلكەن ديپلوماتييالىق تەجٸريبەسٸ بار فرانتسييامەن جۇمىس ٸستەۋگە سەنەمٸز. بٸز بٸرگە تۇراقتى جەنە گٷلدەنگەن ەلەم قۇرۋعا, قاۋٸپسٸز قاتار ٶمٸر سٷرۋدٸ, ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى جەنە جالپىعا ورتاق پروگرەستٸ قامتاماسىز ەتۋگە ٶز ٷلەسٸمٸزدٸ قوسا الامىز. دەل وسى كٶزقاراسپەن فرانتسۋز رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ شاقىرۋىمەن مەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ تاريحىنداعى العاشقى پاريجگە مەملەكەتتٸك ساپارىمدى جاسايمىن", - دەپ تٷيٸندەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ايتا كەتەيٸك, پرەزيدەنت فرانتسيياعا مەملەكەتتٸك ساپارمەن باردى.
