Foto: Aqorda
Prezident Qasym-Jomart Toqaev frantsýzdyq FIGAROVOX gazeti úshin maqala jariialap, onda eldiń jahandyq syn-qaterlerge qatysty ustanymyn jáne Frantsiiamen yntymaqtastyqtyń perspektivalaryn túsindirdi. Toqaev birqatar taqyryptardy, sonyń ishinde geosaiasi qaita baǵalaýdyń qajettiliginen bastap, Qazaqstannyń halyqaralyq kún tártibindegi naqty qadamdaryna deiin qozǵaǵanyn Ult.kz habarlady.
Erteń, 5 qarashada Parijge memlekettik sapary bastalatyn el prezidenti Qasym-Jomart Toqaev alǵashqy atom elektr stantsiiasyn salý týraly sheshim qabyldanǵannan keiin Qazaqstan frantsýz atom indýstriiasyn qoldaýy múmkin dep málimdedi.
"Qazir álemde buryn-sońdy bolmaǵan geosaiasi týrbýlenttilik pen poliarizatsiia jaǵdaiynda boljam jasaý múmkin emestigin aita ketý kerek. Jaǵdaidy eki úlken planetalyq syn-qater qiyndatady: údemeli jahandyq jylyný jáne jappai kóshi-qon. Bul faktorlar bir-birin kúsheite otyryp, búkil álem boiynsha milliondaǵan adamdarǵa áser etetin joiqyn saldarǵa ákeledi. Alaida, qazirgi basqarý júieleri men halyqaralyq den qoiý tetikteri mundai daǵdarystar jaǵdaiynda jetkilikti nátijeli emes. Ásirese, kópjaqty institýttardyń da jii tyǵyryqqa tirelýi alańdatady. Birikken Ulttar Uiymynyń mysaly bul daǵdarysty aiqyn kórsetedi. Jahandyq yntymaqtastyqtyń simvoly retinde qyzmet etýge arnalǵan bul taptyrmas jáne balamasyz uiym búginde úlken qiyndyqtarmen betpe bet kelip otyr. Bastapqyda Dúniejúzilik yntymaqtastyqtyń simvoly retinde qurylǵan bul uiym búginde taptyrmas bolyp qala beredi jáne kúrdeli qiyndyqtarǵa tap bolýda", - dep atap ótti Memleket basshysy.
Aitýynsha, dástúrli alpaýyt derjavalar, ekonomikalyq jáne saiasi mastodondar kún tártibindegi negizgi máseleler boiynsha jii alshaqtaidy. Bul kelispeýshilikterdiń saldary ásirese qaqtyǵystar uzaqqa sozylatyn aimaqtarda qatty seziledi, al bul kelispeýshilikterdi sheshý úshin qurylǵan qurylymdar, eń aldymen BUU, qaýqarsyz qalyp otyr. Osylaisha, biz «geosaiasi koordinattar júiesi» birshama ózgeristerge ushyratynyn qabyldap, mýltilateralizmdi qaita qarastyrýymyz kerek.
"Jańa shyndyqtyń negizgi aspektileriniń biri - orta derjavalar tobynyń ósip kele jatqan rólin moiyndaý. Bul elderdiń ekonomikalyq jáne saiasi mańyzy artyp keledi. Olardyń salmaqty jáne syndarly ustanymy jahandyq belgisizdik jaǵdaiynda artyqshylyqqa ainalady. Iri derjavalar konsensýsqa qol jetkize almaityndyqtan, bul dialog múmkindikterin qoldai otyryp jáne jahandyq yntymaqtastyqqa degen adaldyqty saqtai otyryp, orta derjavalar deldal rólin ózine jiirek alyp jatyr. Kóptegen jyl boiy Qazaqstan teńdestirilgen syrtqy saiasatty belsendi júrgizip keledi jáne búkil álem boiynsha diplomatiialyq bastamalardy ilgeriletýge qatysady. Orta derjavanyń jańa mártebesi bizdiń elimizge osy mańyzdy missiiany júzege asyrý úshin úlken jaýapkershilik júkteidi", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar aǵymdaǵy syn-qaterler men qaqtyǵys táýekelderiniń ósýi jaǵdaiynda Qazaqstan bitimgershilik protsester men órkenietaralyq dialogty súiemeldeidi dep otyr.
"Ázerbaijan men Armeniiaǵa beibitshilik sharty boiynsha kelissózder júrgizý úshin alań bere otyryp, biz eki eldiń qarym-qatynastarynda jańa paraq ashýǵa degen umtylysyn jan-jaqty qoldaimyz. Buǵan deiin Astana Siriia problemasy boiynsha kelissózder júrgizip, Iran iadrolyq baǵdarlamasyna qatysty kópjaqty kelissózder alańyn usynǵan bolatyn. Qazaqstan sondai-aq konfessiiaaralyq dialogty ilgeriletý úshin biregei tuǵyrnama retinde qyzmet etetin álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezderin udaiy ótkizip turady. Bul kúsh — jiger yntymaqtastyqtyń, teńdik pen beibitshiliktiń ortaq qundylyqtaryn, iaǵni Qazaqstan men Frantsiiaǵa da tán ortaq qaǵidattaryn kórsetedi. Ulttyq josparda biz ishki saiasatta berik demokratiialyq basqarý júiesin qurdyq jáne «jasyl» energetika, tsifrlyq tehnologiialar jáne logistika siiaqty bolashaq salalardy, sonyń ishinde frantsýz kompaniialarymen tyǵyz qarym-qatynasta belsendi túrde damytyp jatyrmyz", - dedi Prezident.
Sondai-aq qorshaǵan ortany qorǵaý salasynda biz jahandyq klimattyq kún tártibin berik ustanamyz jáne planeta men bolashaq urpaq aldyndaǵy mindettemelerimizdi rastai otyryp, Parij klimattyq kelisimin jan-jaqty qoldaimyz dep otyr.
"2060 jylǵa qarai kómirtekti beitaraptyqqa qol jetkizýdiń biz málimdegen maqsaty - Qazaqstannyń ornyqty damý maqsattaryn dáiekti iske asyrýynyń taǵy bir dáleli. Biz prezident Emmaniýel Makronmen birlesip, osy jyldyń jeltoqsan aiynda sý resýrstaryna qatysty barlyq syn-qaterler boiynsha yntymaqtastyqty kúsheitý maqsatynda jáne BUU-nyń ornyqty damýynyń eń mańyzdy maqsatyna: «barlyǵyna taza sý jáne sanitariiaǵa» qol jetkizý jolynda One Water Summit bastamasyn ótkizýge qýanyshtymyz. Qazaqstannyń tatý kórshilik qaǵidatyna berik mindettemesi «Orta dáliz» – Qazaqstan men Kaspii teńizi arqyly Aziia men Eýropany bailanystyratyn strategiialyq baǵyt syndy jobalar arqyly óńiraralyq integratsiiany belsendi damytýǵa múmkindik beredi. Bul tek saýda joldaryn keńeitý týraly emes; ár túrli aimaqtar arasyndaǵy ózara tiimdi ekonomikalyq bailanystarǵa yqpal etetin yntymaqtastyq rýhyn nyǵaitý jóninde aitamyz. Mundai kúsh-jiger Eýropa men Frantsiianyń energetikalyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin mańyzdy, bul bizdiń ekijaqty qarym-qatynasymyzdyń mańyzdy aspektisi. Tabiǵi ýran óndirisi boiynsha álemdik kóshbasshy bolyp tabylatyn Qazaqstan frantsýz atom ónerkásibiniń senimdi seriktesi mártebesin saqtap qalýǵa úmittenedi", - dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Aitýynsha, prezident E.Makronnyń ótken jyldyń qarasha aiynda Astanaǵa sapary barysynda bizdiń elderimiz sirek jer metaldary, jańartylatyn energiia kózderi jáne azamattyq atom energetikasy salasyndaǵy ózara is-qimyldy damytýǵa ózara qyzyǵýshylyq tanytty, bul bizdiń strategiialyq áriptestigimizdi keńeitý úshin jańa perspektivalar ashady. Jaqynda táýelsiz Qazaqstandaǵy alǵashqy atom elektr stantsiiasynyń qurylysy týraly jalpyulttyq referendýmnyń oń nátijeleri bolashaqta ózara tiimdi yntymaqtastyq úshin berik negiz qalaidy. Árine, bul jahandyq energetikalyq qaýipsizdikti nyǵaitýǵa yqpal etedi.
"Bul álemdegi qazirgi turaqsyzdyq jaǵdaiynda óte mańyzdy. Sondyqtan Qazaqstan siiaqty orta derjavalardyń kópjaqty dialogty ilgeriletý jáne jahandyq ári óńirlik turaqtylyqty qamtamasyz etý úshin óz múmkindikterin paidalanýy qajet. Qazaqstan árdaiym belsendi, pragmatikalyq jáne teńgerimdi syrtqy saiasatty júrgizedi, barlyq memlekettermen yntymaqtastyqty nyǵaita otyryp, osy protseske odan ári belsendi túrde járdemdesýge nietti. Biz halyqaralyq arenada sózsiz bedelge ie jáne úlken diplomatiialyq tájiribesi bar Frantsiiamen jumys isteýge senemiz. Biz birge turaqty jáne gúldengen álem qurýǵa, qaýipsiz qatar ómir súrýdi, ózara tiimdi yntymaqtastyqty jáne jalpyǵa ortaq progresti qamtamasyz etýge óz úlesimizdi qosa alamyz. Dál osy kózqaraspen Frantsýz Respýblikasy Prezidentiniń shaqyrýymen men qarym-qatynasymyzdyń tarihyndaǵy alǵashqy Parijge memlekettik saparymdy jasaimyn", - dep túiindedi Memleket basshysy.
Aita keteiik, Prezident Frantsiiaǵa memlekettik saparmen bardy.
