بورانباي بارون - تەرIس اعاش
ەڭگٸمە
بiز ەڭگiمە ەتiپ وتىرعان بورانباي بارون ٶزٸنٸڭ بۇل پەنيدەگi ەڭ العاشقى الىس ساپارىن اۋىلداعى سەگiز جىلدىق مەكتەپتi ٶلدiم-تالدىم دەپ جٷرiپ بiتiرiپ شىققان جىلى باستاعان ەكەن. يە, ايتپاقشى, ونىڭ ٶلدiم-تالدىم دەيتiن سەبەبi, بەسiنشi سىنىپقا دەيiن ٶزگە بالالار سەكiلدi بiرسىدىرعى تەپ-تەۋiر وقىپ كەلە جاتقان دا, التىنشىعا جەتە بەرە اياق استىنان نiلدەي بۇزىلعان. ال ەندٸ, نiلدەي بۇزىلعاندىعىنىڭ سەبەبi – سوناۋ بٸر كەزدiڭ ٶزiندە-اق بۇيرا شاش, بادىراق كٶز قارا بالا بورانبايدىڭ بويىنان باسقالاردا جوق بiر قىزىق قاسيەتتەر بايقالا باستاعان.
سونان كەيiن-اق ونىڭ وقۋى وڭباپتى. ٶيتكەنi مەكتەپ دەگەن نەرسەنi مٷلدە ۇمىتىپ, اپتالاپ-ايلاپ ات iزiن سالماي كەتەتiن بولعان. قازىعۇرت تاۋىنداعى جىلقىشىلارعا, قۇمسايداعى قويشىلارعا, شوشقابۇلاقتاعى تاۋىقشىلارعا كەتiپ قالا بەرەتiن ەدەت تاپقان.
قىسقاسى, بورانباي بالا قىپ-قىزىل قاڭعىباس بولدى دا شىقتى. ەرينە, تاۋداعى جىلقىشىعا دا, شٶلدەگi قويشىعا دا, ساسىق بۇلاقتىڭ باسىندا وتىراتىن تاۋىقشىلارعا دا قاي كەزدە بولماسىن كٶمەكشi اۋاداي قاجەت-اق. ەسiرەسە شاش-ەتەك شارۋا جاعادان الىپ, مويىن بۇرۋعا شاماڭ كەلمەي قاربالاسىپ جاتقان شاقتا, قۇدايدىڭ ٶزi جەردەمگە جiبەرە سالعانداي قىر جاقتان سالپاقتاپ كەلە قالاتىن قولقانات بالاعا ولار قۋانباسا, رەنجي قويمايدى. شالا-شارپى شاي دەمدەپ بەرiپ, اۋىل-ايماقتىڭ جاڭالىعىن اسىعىپ-اپتىعىپ جٷرiپ سۇراپ العاننان كەيٸن ونىڭ شاماسىنا شاقتاپ شارۋا تاپسىرا سالادى. بۇل جاققا نەعىپ كەلدiڭ, مەكتەپتەرiڭ جابىلىپ قالعان جوق پا, ساباعىڭنان قالىپ قويمايسىڭ با دەپ ونى ەشكiم دە تەرگەپ جاتپايدى. جول-جٶنەكەي كەزٸككەن كٶلiككە جارماسىپ, ارا-اراسىندا بiراز جەر جاياۋ جٷرiپ, ەجەپتەۋiر ماشاقات كٶرiپ جەتكەن بورانبايعا دا كەرەگi سول – سۇراماعانى عوي. تiپتi ودان بiرەۋ سونىڭ بەرٸن تەپتiشتەپ سۇراي قالعان كٷننiڭ ٶزiندە دە تابان استىنان بەرە قويار جاۋابى دا جوق. ٶيتكەنi بۇل جاققا نەعىپ كەلگەنiن, قانداي قۇدiرەت ايداپ ەكەلگەنiن بٸز تٷگٸلٸ, ونىڭ ٶزi دە بiلمەيدٸ. ەيتەۋiر, وسىلاي قاراي كٶڭiلi تارتتى دا تۇردى, بار بولعانى سول عانا...
ونىڭ ەسەسiنە بورانباي قوناق ەكەنمiن عوي دەپ كٷي تاڭداپ جاتاتىن كiسi ەمەس, قولدى-اياققا تۇرماي كەز كەلگەن iستiڭ بiر ۇشىنا جارماسا كەتەتiن ەلگەزەك بالا. ال اۋىلدا اپاسى: “جٷگiرمەكتiڭ ەكەسi دە تاپ وسىنداي جۇرتتان ٶتكەن قاڭعىباس ەدi. مەن العاش كەلiن بوپ تٷسكەن جىلى اياق استىنان ەكi اي جوعالىپ كەتiپ, ەزەر تاۋىپ العانبىز. بۇل دا قانىنا تارتايىن دەگەن ەكەن!” – دەپ كٷيiپ-پiسiپ وتىرادى.
كەيiنگi بiر جىلدارى استىق تاسىمالداۋ پۋنكتiنە ەسەپشiلiك جۇمىسقا اۋىسىپ كەتكەن سىنىپ جەتەكشiسi باعىسباي اعاي دا: “ەي, وسى كٶرەسiنi ەلتاەۆتان-اق كٶردiم-اۋ!” دەپ جٷرەدٸ شىج-بىج بولىپ.
ەرينە, مەكتەپتەگiلەردiڭ ساباقتان كٶپ قالعان بالانىڭ باسىنان سيپاي قويمايتىنى بەسەنەدەن بەلگiلi ەمەس پە. بورانباي ەلتاەۆ تا التىنشى كلاستا بiر جىل, جەتiنشi كلاستا ەكi جىل قالىپ قويىپ, قايتا-قايتا وقىپ سەگiزiنشiگە ەرەڭ ٶتتi. ال سوڭعى جىلى ودان مۇعالiمدەردiڭ ٶزدەرi-اق قۇتىلۋعا اسىققان بولار, ەيتەۋiر كٶپ بٶگەۋگە تىرىسپاپتى. دەگەنمەن, پiكiر پليۋراليزمi دەگەنiڭiز مەكتەپتە دە جوق ەمەس, قۇدايعا شٷكiر, بارشىلىق. سوندىقتان ولاردىڭ iشiندە دە: “جالپى, ەلتاەۆ جامان بالا ەمەس. مىسالى, ەدەبيەتكە بەيiمi بار...” دەۋشiلەر تابىلعان كٶرٸنەدٸ.
بiراق بورانبايدىڭ ٶزi دە بۇدان ارى قاراي باس قاتىرىپ وقىپ جاتۋدى مٷلدە قاجەتسiز, قول ارباعا قوسىمشا دوڭعالاق ورناتقانداي ارتىق تەش-پٸش دەپ ەسەپتەدٸ. نەسi بار! سەگiز جىلدىق بiلiم دە قادiرiنە جەتە بiلگەن كiسiگە از دٷنيە ەمەس. جەنە وعان كلاستان-كلاسقا كٶشە الماي قالىپ قويىپ, قايتا-قايتا قايتالاپ وقىعان قوسىمشا وقۋدى قوسىڭىز!.. جالپى, وسى دا جەتەدi. سەگٸز جىلدىق بiلiممەن-اق ەلi تالاي-تالاي سەرگەلدەڭٸ مول سەرiلiك دەۋرەندi باستان ٶتكiزۋگە شاما كەلەدi.
بورانباي بالا سەگiزiنشi سىنىپتى بiتiرگەن جىلى جازدا بiزدiڭ اۋىلدىڭ شەتiنە تسىگاندار تابورى كەلiپ قوندى. ٷستiنە شاتىر تiككەن ات-اربالارىن كiشi كەلەس ٶزەنiنiڭ جاعاسىنا قاز-قاتار تiزiپ قويىپ, تٷنiمەن وت جاعىپ, ەن سالىپ, بي بيلەدi. بەرگi بەتتەگi قازاق اۋلىنىڭ ۇيقىسى بۇزىلىپ, تاڭ اتقانشا وقتىن-وقتىن جاستىقتان باستارىن كٶتەرiپ قاراپ, ەر تٷرلi ويعا شومىپ جاتتى. كٶپ ەتەكتi قىزىل-جاسىل كٶيلەك كيگەن تسىگان قىزدارى قانداي سۇلۋ, قانداي ەركە, قانداي ەركiن دەسەڭiزشi...
تابوردى كٶرگەن بويدا قاڭعىباس بورانباي, ٶز ٷيiرiن تاپقان قۇس سيياقتى, بەرگi جاعادا تىپىرشىپ وتىرا المادى. تۇپ-تۇنىق سۋى توبىقتان عانا كەلiپ, سىلدىراي كٷلiپ اعىپ جاتقان كiشi كەلەس ٶزەنiن يت سيياقتى شالپىلداتىپ كەشiپ ٶتتٸ دە, تسىگانداردىڭ جانىنا جەتiپ باردى. تiمiسكiلەنiپ جٷرiپ ولارمەن نە دەپ تٷسٸنٸسكەنٸن كiم بiلسiن, ەيتەۋiر, قاس پەن كٶزدٸڭ اراسىندا تەز-اق تiل تابىسىپ كەتتi.
ال سول كٷننiڭ ەرتەڭiنە بiزدiڭ اۋىلدا بiر قوي, ەكi-ٷش كٷركە تاۋىق, بەس-التى جاي تاۋىق جەنە بورانباي بالا ۇشتى-كٷيلi جوق بولىپ شىقتى. كەشە كەشكiلiك كiشi كەلەستiڭ جاعاسىنا كەلiپ قونعان تسىگان تابورىنىڭ ورنىندا بٷگiن اربالاردىڭ ايقىش-ۇيقىش iزi مەن ەلi تولىق سٶنiپ بiتپەگەن قولامتا عانا بىقسىپ جاتتى...
سول كەتكەننەن بورانباي بالا مول كەتتi.
* * *
كەلەسi جىلى بiزدiڭ بەيعام اۋىلدى شىرت ۇيقىدا جاتقان جەرiنەن تٷن جامىلىپ كەلiپ توناپ كەتەتiن قاي-قايداعى بiر ۇرى-قارىلار پايدا بولا باستادى. العاشقى كەزدە ولار قازىعۇرتتاعى جىلقىشىلاردى, قۇمسايداعى قويشىلاردى قان قاقساتتى. سونان سوڭعى كەزەك بiزدiڭ اۋىلعا جەتتi.
ۇرلىقتىڭ “بiسمiللەسi” بايقازاقتىڭ ەرتەڭ شورا-بازارعا اپارىپ ساتايىن دەپ وتىرعان قىزىل تايىنشاسىنان باستالدى. شiركiن, بىلق-بىلق ەتكەن سەمٸز كٷيiندە بازارعا امان-ەسەن جەتكەنiندە, بەس جٷز مىڭ تەڭگەنi ويلانباي-اق ساناپ الۋعا بولاتىن بiتiمi بٶلەك مال ەدi. بۇيىرماعان ەكەن. بايقازاقتىڭ iشi ۋداي اشىپ, بارماعىن تiستەپ قالا بەردi. بiر-ەكi اپتاعا دەيiن بالا-شاعاسىنا ايقايلاپ, ەيەلiمەن شاڭقىلداسىپ ۇرسىپ, ٷي-iشiنiڭ بەرەكەسiن الىپ جٷردi.
قىزىل تايىنشانىڭ قولدى بولعانىنا كٷمەن جوق ەدi. ٶيتكەنi باس جiبiن بiرەۋ مۇقييات وراپ, ماڭدايشاعا iلiپ كەتiپتi. سوعان قاراعاندا, تiپتi ناعاشىسىنا جيەندiك جاساعانداي, اسىقپاي-اپتىقپاي جٷرiپ العانعا ۇقسايدى.
سودان كەيiن دە اۋىلدىڭ ەر تۇسىنان قورامىزعا تٷندە ۇرى تٷستi دەگەن ەڭگiمەلەر جيi-جيi ەستiلiپ قالىپ جاتتى. تiپتi بiرەۋدiڭ دالادا iلۋلi تۇرعان كٶيلەك-دامبالىنا شەيٸن سىپىرىپ الىپ كەتكەن كٶرiنەدi.
بۇدان سوڭ بiزدiڭ اۋىل دا قاشانعى بەيعام جاتا بەرسiن, تٷندە جاتاردا قورالارىنا قۇلىپ سالىپ, ەسiگiنiڭ الدىنا يتتەرiن بايلاپ قوياتىن بولدى. بiراق سوندا دا ۇرلىق توقتالمادى. ەڭ قىزىعى, ەلگi ۇرىلاردىڭ ەبدەن ەككiلەنiپ العانى سونشا, اۋىلدا ولاردى كٶرiپ قالدىم, بiلiپ قالدىم, تىم قۇرىسا سەزiپ قالدىم دەۋشiلەر دە جۋىق ارادا تابىلا قويمادى. تiپتi ولار قوراعا تٷسەتiن تٷنi اۋىل يتتەرiنٸڭ ٷرمەي قوياتىنىن قايتەرسiز...
بiر كٷنi اۋىلدا مىنانداي بiر قىزىق وقيعا بولدى. بورانبايدىڭ ٷيiمەن كٶرشi تۇراتىن بالىمشا جەڭگەي كەشكi اپاق-ساپاقتا مال جايعاپ جٷرiپ, قورانىڭ تٷكپiرiنەن ەلدەقانداي بiر تىقىردى ەستيدi. بۇل نە بولدى ەكەن دەپ ٷڭiلiپ قاراسا, بiرازدان بەرi بورداقىلاپ سەمiرتiپ وتىرعان قارا تۇساقتى بiرەۋ ارتقى اياعىنان ۇستاپ الىپ, دىرىلداتىپ سٷيرەپ شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن.
– كiمسiڭ-ەي? – دەپتi ساسىپ قالعان بالىمشا.
– ەسەنسiز بە, جەڭەشە! – دەيدi بiر تانىس داۋىس جايباراقات.
– قۇدايعا شٷكiر...
– ٷيدەگi iنiشەكتەر قالاي, شاۋىپ-شاپقىلاپ جٷر مە?
– راحمەت, قاينىم... جٷر عوي...
– ەبدiەكiم كٶكەم ٷيدە مە?
– كٶكەڭ مونشاعا كەتكەن...
– ە-ە, كەلiپ قالار. بىلاي تۇرىڭىزشى, ٶتiپ كەتەيiن.
ەلگi جەردە اڭقاۋ بالىمشا سەمiز تۇساقتى دىرىلداتىپ سٷيرەپ بارا جاتقان جiگiتتiڭ بەت-جٷزiن اپاق-ساپاقتا جٶندi بايقاي دا الماي, ەسiك اۋزىندا ىعىسىپ جول بەرiپ قالا بەرiپتi.
ول ەبدەن ۇزاپ كەتكەن سوڭ عانا iشi بiردەڭەنi سەزiپ:
– ەي, سەن ٶزi كiمسiڭ?! – دەپ داۋىستايدى.
بiراق وعان ەندi ەشكiم جاۋاپ قاتپايدى. سەلدەن سوڭ تەرلەپ-تەپشiپ مونشادان كەلگەن كٷيەۋiنە شاي قۇيىپ بەرiپ وتىرىپ بالىمشا ەلگi وقيعانى باستان-اياق جايىپ سالماي ما, سول كەزدە ەبدiەكiم كٶكەمiزدiڭ كٶزi الايىپ, تٷرi ٶزگەرiپ بارا جاتادى...
ەنە, ۇرلىق دەپ وسىنى ايت! كەيiن بالىمشا جەڭگەي قانشا ويلانسا دا, ەلگi تانىس داۋىستىڭ يەسi كiم ەكەنiن ەسiنە تٷسiرە الماي-اق قويدى. ياپىر-اي, قانداي تانىس, قانداي جاقىن داۋىس دەيدi. بiراق... ەرi ويلايدى, بەرi ويلايدى, بەرiبiر ەسiنە تٷسپەيدi.
* * *
وسى وقيعادان كەيiن بە ەكەن ەلدە ودان ەرتەرەك پە, بٸزدٸڭ بورانباي قالادا مۋحنيسا دەگەن بiر ەدەمi تسىگان قىزىمەن كٶڭiل قوسىپتى. ەگەر, ونىڭ ٶزi ايتقانداي, بۇل حيكايا اناۋ-مىناۋ ەمەس, ناعىز اقيىق اقىنداردىڭ قۇلاعىنا تيە قالسا, ۇرپاقتان ۇرپاققا مۇرا بوپ قالاتىن عاشىقتىق جايلى بٸر تاماشا قيسسا بولعالى-اق تۇر!
تەمiرجول بويىن جاعالاپ بiراز جٷرسەڭiز, ٷلكەن ستانتسييانىڭ ماڭىنداعى قوسىمشا جولداردا قاڭتارىلىپ تۇرعان ەسiك-تەرەزەسi اڭعال-ساڭعال ەسكi ۆاگونداردىڭ تالايىن بايقايسىز. ولار سiزگە ەۋەلدە كٶڭiلسiز ەرi سۋىق كٶرiنۋi مٷمكiن. مٷلدە iسكە جارامسىز بولىپ قالعان ەسكi نەرسەلەردi يiن تiرەستiرiپ نەگە قويادى ەكەن وسى? كiسi كٶزiنە تٷسپەيتiن اۋلاققا اپارىپ تاستاماي ما. نە بولماسا ەسكٸ مەتالل سىنىقتارىمەن قوسىپ زاۆودقا قايتا بالقىتۋعا ٶتكiزiپ جiبەرمەي مە دەپ ويلاۋىڭىز دا مٷمكiن.
وعان اسىقپاي-اق قويىڭىز. ەيتەۋiر, تٷبiندە بiر سول جاققا باراتىنى, تiپتi بولماسا, وسى تۇرعان ورىندارىندا-اق توزىپ, توت باسىپ شiرiپ بiتەتiنi انىق قوي. ونداي-ونداي ۇساق-تٷيەك شارۋانى بiزدiڭ زامانداستارىمىز بولماسا, كەلەر ۇرپاق اتقارا سالۋى ەبدەن مٷمكٸن.
بiزدiڭ اۋىلدىڭ بورانبايى مەن تسىگان قىزى مۋحنيسا سونداي ەسكi ۆاگونداردىڭ بiرiنiڭ iشiندە وڭاشا كەزدەسiپتi. اڭعال-ساڭعال تەرەزەلەردەن ەسكەن جازعى تٷننiڭ قوڭىر سالقىن سامالىنا جالاڭاش كەۋدەلەرiن توسىپ, تەمiرجول بويىنىڭ قارا ماي اڭقىعان تانىس يiسiن ەكەۋi قاتار جۇتىپ جاتىپتى.
ولار بiرەۋگە قىسقا, بiرەۋگە ۇزاق بولىپ كٶرiنەتiن ٶمiر جايلى, بiرەۋگە باياندى, بiرەۋگە بايانسىز بولىپ جولىعاتىن ماحاببات تۋرالى, جالپى جارىق دٷنيەدەگi تiرشiلiك حاقىندا بiر-بiرٸنە ۇزاق سىر شەرتiپتi.
تاڭعى ساعات توعىزدان قالماۋعا تىرىسىپ, اسىعىپ-اپتىعىپ جۇمىسقا بارىپ, كٷنi بويى كەڭسەدە وتىرىپ ٶزiنiڭ دە, ٶزگەنiڭ دە جٷيكەسiن قاجاپ, كەشكi ساعات التىنى ەرەڭ بولدىرىپ, اۆتوبۋسقا قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ مiنiپ ٷيiنە قايتاتىن, سونان جەتi-سەگiز ساعات ۇيقتاپ الىپ, تاعى دا تاڭعى توعىزدان قالىپ قويماۋعا تىرىسىپ, بۋديلنيكتiڭ شىرىلىنان وۇنىپ جاتاتىن ادامدار جايلى دا تولعانىپتى. ولاردى ٶزدەرiمەن سالىستىرىپ كٷلiپتi, ولاردى ٶزدەرiمەن سالىستىرىپ جىلاپتى دا...
سونىڭ بەرiن-بەرiن تاۋىسقان سوڭ مۋحنيسا:
– سەن بiزدiڭ بارونعا كٷننەن-كٷنگە ۇناپ كەلەسiڭ, – دەپتi قاسىندا جاتقان بورانبايعا.
– ەگەر ەكەۋمiز ٷيلەنەمiز دەسەك, ولار ەندi قارسى بولمايدى. كٶك جاسىل ورماننىڭ اراسىندا, كٷن سەۋلەسi قۇيىلىپ تۇراتىن اشىق الاڭقايدا تويىمىز ٶتەدi. تٷنiمەن وت جاعامىز, ەن سالامىز, بي بيلەيمiز...
– جوق, – دەيدi بورانباي. – تويدى بiزدiڭ اۋىلدا ٶتكiزەمiز.
– اۋىلى نەسi?.. ول قاي اۋىل ەدi? ەلگi ٶزiڭ توناپ جٷرگەن بە?
– ييا, سول اۋىل. بiراق مەن...
– قۇداي ساقتاي گٶر! ولار بiزدi تiرiدەي تٷتiپ جەيتiن شىعار.
– جوق. بiزگە ەشكiم دە تيiسپەيدi...
– قالايشا?! حا-حا-حا! سەن ولاردى تونايسىڭ, ال ولار سول ٷشiن توي جاساي ما? قىزىق حالىقسىڭدار قازاقتار! حا-حا-حا! ونىڭ بولا قويماس, بولاشاق بارون! توي ورمان iشiندەگi الاڭقايدا ٶتەدi.
مۋحنيسانىڭ قازاقتار جايىندا ايتىپ جاتىپ قارقىلداپ كٷلگەنi بورانبايدىڭ ىزاسىن كەلتiرەدi.
– توي اۋىلدا ٶتەتiن بولادى,– دەيدi ٷزiلدi-كەسiلدi.
– بiز ەركiندiكتi سٷيەمiز. اسقار تاۋدىڭ بيiگiن, كٶك جاسىل ورماننىڭ قالىڭىن ۇناتامىز.
– بiز دە ەركiندiكتi سٷيەمiز, – دەيدi بورانباي. – بiراق توي اۋىلدا ٶتەتiن بولادى!
– ەندەشە, ەكiرەڭدەمەي ٶز جٶنiڭدi تاپ! – دەپ تەز-تەز كيiنە باستايدى تسىگان قىز قاراڭعىدا اق تەنi جارقىراپ.
– تاپساڭ تاپ! – دەپ اتىپ تۇرىپتى بورانباي دا.
سول اشۋلانعان كٷيi ازانعى اۆتوبۋسقا مiنiپتi دە, اۋىل قايداسىڭ دەپ تارتىپ وتىرىپتى.
ول ەكەۋiنiڭ اراسىنداعى بۇل ەڭگiمەنi بٷگە-شiگەسiنە دەيiن قايدان بiلەسiڭ دەۋiڭiز مٷمكiن. سەل سابىر ەتiڭiز. كٷمەن كەتiرۋگە اسىقپاڭىز. باسقا ەمەس, بورانباي باروننىڭ ٶز اۋزىنان تالاي رەت تىڭدادىق. جالپى, جەتپiسiنشi جىلداردىڭ ورتا شەنiندە جاس شىبىقتى ات قىلىپ مiنiپ ويناپ جٷرگەن كەز كەلگەن بالانى كٶشەدە توقتاتىپ سۇراساڭىز, كٶزiن جۇمىپ, تاڭدايىن قاعىپ تۇرىپ ايتىپ بەرەر ەدi. ٶيتكەنi بورانباي بارون ٶزiنiڭ وسىنداي قىزىق ەڭگiمەلەرiمەن بiزدiڭ بالا قييالىمىزدى ەرتە بايىتىپ كەتكەن بولاتىن.
* * *
بiزدiڭ اۋىل قانشاما بەيعام, قانشاما اڭعال بولعانىمەن, اناۋ ايتقانداي اقىماق ەمەس. قاڭعىباس بورانباي قايتىپ كەلگەن كٷننiڭ ەرتەڭiنە-اق بارلىق بەلەنiڭ سودان بولىپ جٷرگەنiن ەركiمنiڭ-اق iشi سەزدi. بiراق ٶز قولدارىندا بۇلتارتپايتىن دەلەلدەرi بولماعاندىقتان, قۇر ەنشەيiن iشتەي ويلاپ قانا جٷرە بەردi. ەڭ ەۋەلi ونى بالىمشا جەڭگەي بiلدi. ول بورانبايدى كٶرە سالا:
– ٶلە, بiزدiڭ سەمiز تۇساقتى ۇرلاعان وسى ەكەن عوي! – دەدi جوعالعان قويى قايتا تابىلعانداي قۋانىپ. – بەسە, بۇل كiم ەدi دەپ جٷرسەم باسىم قاتىپ. داۋسى جٷدە تانىس-تۇعىن. ەي, قاڭعىباس قاينىم, سەمiز تۇساق قايدا?!
– قايداعى تۇساق? – دەيدi بورانباي تٷككە تٷسiنبەگەندەي كەيiپ تانىتىپ. – جەڭەشە-اۋ, نە ايتىپ تۇرسىز ٶزi?! مەن سiزدەردi كٶپتەن بەرi كٶرمەي, ساعىنىپ كەلسەم...
– و جٷگەرمەك! سٶزiن قارا مۇنىڭ. ساعىندىم دەيدi... سەمiز تۇساقتى بiزدi ساعىنعان سوڭ ەكەتiپ پە ەدiڭ?! سو كٷنگi داۋسىڭدى اينىتپاي تانىپ تۇرمىن.
– يە, بiزدiڭ قاتىن سەنiڭ داۋسىڭدى تانىپ تۇر! – دەيدi ەسٸگiنiڭ الدىندا كەتپەن شىڭداپ وتىرعان ەبدiەكiم كٶكەمiز دە باسىن كٶتەرiپ. – داۆاي, ەندi سەمiز تۇساقتى قايتار, ەيتپەسە سورىڭدى سورپاداي قايناتىپ سوتقا بەرەمiن, بiلدiڭ بە?
– نە دەپ بەرەسiز سوتقا?
– سەمiز تۇساقتى سىعاندارعا قوسىلىپ جٷرiپ ۇرلاعانىڭ ٷشiن!
– وعان دەلەلiڭiز بار ما?
– بار. بiزدiڭ قاتىن سەنiڭ داۋسىڭدى تانىپ تۇر عوي.
– كٶكە, ەسiڭiزدە بولسىن, داۋىس دوكازاتەلستۆو ەمەس!
– نە-مە-نە?! – دەيدi مۇنداي كٷتپەگەن جاۋاپقا قارسى دەلەلدi سٶز تابا الماي قالعان ەبدiەكiم كٶكەمiزدiڭ كٶزi شەكەسiنە شىعا جازداپ? – و سىعان... سىعان-ن..
– كٶكە, مەن جاي تسىگان ەمەسپiن, بiلدiڭiز بە? بارونمىن!!! – دەيدi بورانباي ونى ودان ەرمان تاڭ قالدىرا تٷسiپ. سوسىن كٶڭiلi كٷرت جابىرقاپ, داۋسى بەسەيiپ: – ەي, وسى سiزدەر دە... – دەيدi تۇنجىراپ. – الىستان اڭساپ, اۋىلدا مەنiڭ ەبدiەكiم كٶكەم, بالىمشا جەڭگەم بار عوي دەپ ساعىنىپ كەلگەندە... سونداعى ماعان ايتقان سٶزدەرiڭiز وسى ما?! اۋ, كٶكە-اۋ, وسى ما ەدi مەنiڭ سiزدەردەن كٷتكەنiم... مەن بايعۇس, ەكەمنەن قالعان جالعىز تۇياق بولعاندىقتان, قايدا جٷرسەم دە مىنا سiزدەردi ارقا تۇتامىن عوي. ەي, جەڭەشە, كٶڭiلiمدi بوساتتىڭىز-اۋ. Iشiم كٷيiپ بارادى تiپتi. سالقىن ايران قۇيىپ ەكەپ بەرiڭiزشi... ۋھ!
تابان استىندا ٶزگەرە قالعان بورانبايدىڭ بۇل قىلىعىنا تٷسiنە الماي, بالىمشا جەڭگەي بالپيىپ تۇرا بەرەدi.
– ەي, قاتىن, ايران ەكەپ بەر مىنا بالاعا,– دەيدi ەبدiەكiم كٶكەمiز كەتپەنiنiڭ سابىمەن كiمگە ەكەنiن نۇسقاپ كٶرسەتiپ. – ايران سۇراپ تۇر عوي. قىستالاق, نەعىپ سىرتتا تۇرسىڭ, iشكە كiرسەيشi. ەي, بالىمشا, ٷيدە ەلگi ۇزىن مويىن شيشادان قالىپ پا ەدi? بورانباي بالا اۋىلعا كەلiپ قالعان ەكەن, سونىڭ قۇرمەتiنە دەپ, كٶپ ەمەس, جٷز-جٷزدەن عانا... جٷرسەيشi, ۇيالما. ونىسى نەسi, قىز قۇساپ سىزىلىپ...
وسى وقيعادان كەيiن ول بورانباي بارون اتانىپ كەتتi. تاپ بiر ناعاشى جۇرتىندا جٷرگەندەي, ەر ٷيگە ەركەلەپ كiرiپ, بiراز كٷن الشاڭداي باسىپ قىدىردى. ال سودان كەيiن ونى اۋىلعا ٷستi جابىق ماشينامەن iزدەپ كەلگەن ەكi ميليتسيونەر اۋدان ورتالىعىنا الىپ كەتتi. كەيiن بiلدiك, ەسكەري بورىشىن ٶتەۋدەن قاشقانى ٷشiن بورانباي بارون ەكi جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, الىس سiبiرگە اعاش كەسۋگە جiبەرiلiپتi...
* * *
قاراشانىڭ جاڭبىرلى كٷندەرi باستالدى. اۋىل اراسىنداعى قارا جول اياق الىپ جٷرە الماستاي, مي باتپاعى شىعىپ ەزiلiپ جاتىر. كٷن دە سۋىتىپ كەتتi. اسپاننان جاڭبىر بiر تامسا, جاپىراعىن جەل توناعان سيدام تەرەكتەردiڭ بۇتاعىنان ەكi تامشىلايدى. اينالانىڭ بەرi دە كٶڭiلسiز. كٷز اسپانى قانىن iشiنە تارتىپ, سۇرلانا جىلايدى. كٶك كٷمبەزi ەندi قايتىپ جادىراپ اشىلمايتىنداي, بۇدان بىلاي كٷن دە جارقىراپ ەشقاشان شىقپايتىنداي كٶرiنەدi.
كٷز ايىنىڭ وسىنداي كٶڭiلسiز كٷندەرiندە ەلi وت جاعىلا قويماعان قوڭىر سالقىن ٷيدە بۇيىعىپ وتىرىپ; بايعۇس تسىگانداردىڭ كٷنi نە بولدى ەكەن? قايدا بارىپ پانا تاپتى? جالپى, ولار كٷز بەن قىستا قالاي تiرشiلiك ەتەدi دەپ ويلاۋىڭىز دا مٷمكiن. ەرينە, بiز بەن سiز سيياقتى قاراپايىم قازاقتارعا ونى بiلۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. ال ەگەر بورانباي بارون بولسا عوي, بەرiن دە تەپتiشتەپ ايتىپ, تٷسiندiرiپ بەرەر ەدi. بiراق ول قازiر اۋىلدا جوق. الىس سiبiردە اعاش كەسiپ جٷر...
اۋداننان كٷنiنە بiر رەت قاتىنايتىن پۇشىق اۆتوبۋستىڭ ەكi بٷيiرi ساتپاق-ساتپاق, ميى شىعىپ ەزiلiپ جاتقان قارا جولمەن قيقالاڭداپ ەرەڭ جەتتi. بٷگiن ازاندا بازارعا كەتكەن ازىن-اۋلاق ادام سٶمكەلەرiن, قاپشىقتارىن كٶتەرiپ تٷسiپ جاتىر. ولاردىڭ سوڭىنان شوفەرگە ەلدەنەلەردi اسىعىس ايتىپ, قىزىل قوڭىر پلاشش كيگەن قىز كٶرiندi. اۇق الىسى بiزدiڭ اۋىلدىڭ ارتىنىپ-تارتىنىپ سٶمكە كٶتەرگەن ادامدارىنداي ەمەس, تiپتi شيراق باسادى. تٶبەسiنە قىزىل الا قول شاتىر كٶتەرiپ العان.
ول ميى شىعىپ جاتقان لايساڭ جولدان سەكەكتەپ تەز-تەز سەكiرiپ ٶتتi دە, بورانباي باروننىڭ ٷيiنە قاراي جٷردi. باسىنا تارتقان جۇقا اق گٷلدi ورامالىنان قويۋ بۇيرا شاشى تولقىندانا شىعىپ تۇر. قول شاتىر كٶتەرگەن قولىنىڭ جiڭiشكە بiلەگi تولعان بiلەزiك. قاسى-كٶزi قالاممەن سىزعانداي ەدەمi تسىگان قىزى ەدi. بۇل بiزدiڭ بورانباي-باروندى قالادان ەدەيi iزدەپ كەلگەن مۋحنيسا بولاتىن.
ٷستiنە كٷيەۋiنەن قالعان ەسكi كٷپەيكەنi كيiپ الىپ, مال جايعاپ جٷرگەن مالدىقىز شەشەي وعان تاڭىرقاي قاراپ بiراز تۇردى. العاشىندا كٶرشiنiڭ قالادا وقيتىن قىزى ەكەن دەپ ويلاپ قالعان بولۋى كەرەك:
– ەي, ەنەفيياسىڭ با? قاشان كەلدiڭ? – دەپ سۇرادى.
– زدراستۆۋيتە!
– ا-ا?
– دوبرىي دەن, اپا!
– كٶتەك!
– كاك پوجيۆاەتە?
– ٷيباي, قازاق پا دەپ تۇرسام, ورىس پا ٶزi, نەمەنە?
– بۋرانباي دوما?
– ا-ا, بۇرىنعىداي ما دەي مە?..
– اپا, بۋرانباي بار? جوك?
– ە-ە, بورانباي ما? مەنiڭ بالام با سۇراپ تۇرعانىڭ. ول جوق. ول انا جاقتا! دەلەكە, تٷرمە پاپال!
– ۆ تيۋرمە?! كاك جە تاك?! – دەپ شوشىپ كەتتi مۋحنيسا. – وح, بەدنەنكيي! ۆسە-تاكي كاكوي جە ۆى جەستوكيي نارود! يز-زا كاكيح-تو باراشەك سۆوەگو چەلوۆەكا پوساديلي دا...
– يە, يە, – دەدi مالدىقىز شەشەي باسىن يزەپ, بەلگiسiز باعىتقا قاراي قولىن سەرمەپ. – سول جاقتا. سوندا... كەتتi...
مۋحنيسا ەكi قولىمەن بەتiن باسىپ كەرi بۇرىلدى دا, اياعىنداعى جەپ-جەڭiل ەدەمi تۋفليiمەن قارا جولدىڭ مي باتپاعىن توبىقتان كەشiپ جاياۋ كەتتi. بەلكiم, كٷز اسپانى سەكiلدi ەگiلiپ جىلاعان بولار تسىگان قىز...
* * *
بورانباي بارون ەكi جىلدان سوڭ اۋىلعا مٷلدە باسقا ادام بولىپ ورالدى. بۇرىنعى سەرiلiگiن سiبiردە اعاش كەسiپ جٷرگەندە ۇمىتىپ قالدىرىپ كەتكەندەي, موجانتومپاي, قاراپايىم قازاققا اينالدى. اۋىلدان ۇزاپ ەشقايدا شىقپاي, اۋلاسىنداعى اعاشتاردى جاس بالاداي مەپەلەپ, كٷتiپ-باپتاپ ٶسiرۋمەن بولدى.
نەگە ەكەنi, سiبiردەن كەلگەننەن كەيiن ونىڭ اعاشتارعا دەگەن ىقىلاس-پەيiلi ٶزگەشە ەدi. اۋلاسىندا جايقالتىپ باۋ ٶسiردi. مالدىقىز شەشەي ەندi كٷزدە سامساپ پiسكەن المالارىن جاڭابازارعا اپارىپ ساتاتىن بولدى. ەل قاتارلى كەلiن جۇمساپ, قولىمدى جىلى سۋعا مالىپ وتىرسام-اۋ دەگەن ارمان دا كٶكەيiنە ۇيالاي باستادى. ٷي تiرلiگiنە شىنداپ ارالاسقان سوڭ, ٶزiنە بiر اق جاۋلىقتى سەرiك كەرەك ەكەنiن بورانباي باروننىڭ ٶزi دە تٷسiنگەن بولۋى كەرەك. سٶيتiپ, قۇداي بiر سەتiن سالعان كٷنi ول سوزاق جاقتان مايعا پiسكەن توقاشتاي توپ-تومپاق سارى قىزدى الىپ قاشىپ كەلدi. كەدiمگi وسى زاماندىق وتىرىقشى قازاقتاردىڭ سالتى بويىنشا “پ” ەرپi سەكiلدi ٷستەل جاساپ, قالىڭدىق پەن كٷيەۋ جiگiتتiڭ تۇسىنا قولكiلەم iلiپ, وعان اق ماقتامەن “بورانباي–بالاعىز” دەپ جازىپ, اراق-شاراپتى ٷيiپ-تٶگiپ, تاڭ اتقانشا دٷرiلدەتiپ توي ٶتكiزدi. كەلiن تٷسiرگەن مالدىقىز شەشەيدiڭ تٶبەسi كٶككە جەتكەندەي قۋاندى. توي ٷستiندە ابىسىن-اجىندارىنىڭ اراسىندا شالقىپ وتىرىپ: “قۇداي-اۋ, ٶزiم جاستاي جەسiر قالىپ, ٶلدiم-تالدىم دەپ جٷرiپ ەرەڭ دەگەندە ەدiبۇلاققا جەتكiزگەن جالعىز ۇلىم قاڭعىباس بولىپ كەتە مە دەپ قورقۋشى ەم. ونىڭ دا ەل قاتارلى وتاۋ تiگەتiن كٷنi بار ەكەن. اللاعا مىڭ دا بiر شٷكiر, ول كٷنگە دە جەتتiم, ەندi ٶلiپ كەتسەم ارمانىم جوق” دەپ ايتىپ سالىپتى.
كەيدە وسىنداي كٶل-كٶسiر قۋانىش ٷستiندە وقىستا اۋىزدان شىعىپ كەتكەن مۇنداي تiلەكتەردiڭ نىساناعا دٶپ تيiپ, ارتىنشا-اق ورىندالىپ جاتاتىنى بار ەمەس پە. مالدىقىز شەشەي دە توي ٶتكەن سوڭ, بiر اپتادان كەيiن دٷنيە سالدى.
كٷن باتاردا كەلiنi دەمدەپ بەرگەن قويۋ شايدان بiر-ەكi ۇرتتاپتى دا: “بٷگiن باسىمنىڭ ساقيناسى ۇستاپ وتىر. سەل جاتىپ, مىزعىپ الايىنشى” دەپ جاستىققا باس قويعان ەكەن, سودان قايتىپ ويانباپتى. وسىلايشا ويدا-جوقتا, اۋىرماي-سىرقاماي, ٶزi دە قينالماي, ٶزگە جۇرتتى دا قيناماي, مەڭگiلiك ساپارىنا ٷن-تٷنسiز اتتانىپ كەتە بەرiپتi جازعان. ول كiسi قايتىس بولعان كٷن جۇما ەدi. مولدالاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جۇما كٷنi جاراتقان يەمiز تەك ٶزiنiڭ سٷيگەن قۇلدارىن عانا الىپ كەتەدi ەكەن...
مiنە, سiزدەرگە ايتقان ەڭگiمەمiز وسىمەن تەمام بولسا جارار ەدi. بiراق وعان قازاق بولىپ ٶمiر سٷرۋدiڭ ٶزi دە باسقالار ويلاعانداي وپ-وڭاي شارۋا ەمەس...
مايعا پiسكەن توقاشتاي بىلقىلداپ جٷرەتiن بالاعىز جەڭگەمiز بەن بورانباي باروننىڭ دەم-تۇزى جاراسىپ كەتە قويمادى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, تٷن جارىمى سەكiلدi بەيمەزگiل ۋاقىتتا دا ولاردىڭ ٷي جاعىنان ۇرىس-كەرiس, شاڭقىلداسقان داۋىستار ەستiلiپ قالىپ جاتاتىن. ونىڭ اقىرى نەمەن بiتكەنi بiزدiڭ اۋىلعا تەگiس ايان.
بiر كٷنi بورانباي بارون ەرتە ويانىپ:
– تۇر, بەيبiشە, كيiن جىلدام! – دەيدi ۇيىقتاپ جاتقان ەيەلiنە داۋىستاپ.
– قۇلقىن شەرiدەن قىلقىلداپ نە كٶرiندi, شورلى-اۋ, – دەيدi بالاعىز جەڭگەي جىلى تٶسەكتi قيماي تەرiس قاراپ اۋناپ تٷسiپ. ول كiسi ٷنەمi “س”-نىڭ ورنىنا “ش” دەپ سٶيلەيتiن-دi.
– مازا بەرشi كiشiگە...
– بول جىلدام, قايىن جۇرتقا بارامىز!
– قاي-دا?..
– سوزاققا.
– نە-مە-نە? شوجاققا ما?
– ەي, ىڭىرسىماي تۇر دەيمiن! سەنiڭ تٶركiنiڭە بارامىز.
– تٷش كٶردiڭ بە, شورلى-اۋ?!
– ەي, “شورلى-شورلى” دەپ شالجيىپ جاتا بەرەسiڭ بە?! بولسايشى, ازانعى اپتاۋىزدان قالاتىن بولدىق قوي!
سٶيتiپ, بورانباي بارون, قوياردا-قويماي جٷرiپ, سول كٷنi بالاعىز جەڭگەيدi ەرتiپ, تاڭەرتەڭگi اۆتوبۋسقا وتىرادى. ولار شىمكەنتكە كەلگەن سوڭ قىرعى بازارعا سوعادى. ونى-مۇنى ساۋدا-ساتتىق جاساپ, جەڭگەيدiڭ قولىنداعى قارا سٶمكەنiڭ قوس بٷيiرiن قامپايتىپ تولتىرادى. بازاردان شىعا بەرiستە توقتاپ, ٷش تيىندىق گازدى سۋ iشەدi. اۆتوستانتسيياعا كەلiپ, سوزاققا دەيiن ەكi بيلەت ساتىپ الادى.
تٶركiنiنە قارا سٶمكەنiڭ قوس بٷيiرiن قامپايتىپ بارا جاتقان بالاعىز جەڭگەيدiڭ كٶڭiلi توق بولسا كەرەك:
– بالمۇزداق الىپ جەيiكشi, – دەيدi كٷيەۋiنە ەركەلەپ.
ەنشەيiندە بۇرقىلداپ ۇرىسا جٶنەلەتiن بورانباي جٷگiرiپ بارىپ بالمۇزداق ساتىپ ەكەلەدi. سوسىن ەكەۋi گازەت ساتاتىن كيوسكiنiڭ جانىندا تۇرىپ جەيدi. بالاعىز جەڭگەيدiڭ قولىنداعى بالمۇزداعى ەرiپ كەتiپ, ٷستiندەگi جاسىل بارقىت كٶيلەگiن بىلعاپ الادى.
– سيىر سيياقتى جالايدى ەكەنسiڭ, – دەيدi وعان بارون.
– وي, شورلى, قاڭعىباش! – دەيدi تiلi اششى جەڭگەي اقىسىن جiبەرمەي.
سول كەزدە سوزاققا باراتىن اۆتوبۋس تا كەلە قالادى. بالاعىز جەڭگەيدi ورنىنا اپارىپ جايعاستىرعان سوڭ:
– مەن قازiر سۋ iشiپ كەلە قويايىن, – دەيدi بورانباي بارون. – بارام دا, كەلەم!
– مەن دە شٶلدەپ وتىرعان شيياقتىمىن, – دەيدi جەڭگەي.
– ەكەۋمiز قوسىلىپ سۋ iزدەپ جٷرگەندە, قارا سٶمكەدەن ايىرىلىپ قالارمىز. وتىر ورنىڭدا شوشاڭداماي!
– ويباي, قويدىم. قۇرىشىن iشپەيمiن!
– سٶيتiپ, بورانباي بارون اۆتوستانتسييادا ٶز ەيەلiن ٶزi الداپ سوعىپ, بەلگiسiز بiر جاققا قاراي تايىپ وتىرادى. ارتىنا قاراي-قاراي قاشادى. “ۋھ, قۇتىلدىم با, قۇتىلمادىم با?!” دەپ ويلايدى. شاماسى, قۇتىلعانى وسى بولار. سوڭىنان قۋىپ كەلە جاتقان ەشكiم كٶرiنبەيدi.
سوزاققا قاراي جٷرەتiن اۆتوبۋسقا مiنiپ العان بالاعىز جەڭگەي كٷيەۋiن ارى كٷتiپ, بەرi كٷتiپ, اقىرى كەلمەگەن سوڭ بۇرقىلداپ ۇرسىپ, قارعاپ-سiلەپ كەتە بەرەدi.
سوسىن ەكەۋi قايتىپ قوسىلعان جوق...
* * *
مiنە, سودان بەرi دە تالاي جىل زىمىراپ ٶتە شىقتى. جەتپiسiنشi جىلداردىڭ ورتا شەنiندە جاس شىبىقتى ات قىپ مiنiپ جٷرگەن بالالار – بiز دە ەر جەتتiك. بiردە قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا, ال ەندi بiردە تاۋسىلماستاي ۇزاق كٶرiنەتiن مىناۋ ٶمiردە ەرقايسىمىز قال-قادەرiمiز جەتكەنشە ٶز ورنىمىزدى تاۋىپ, تiرشiلiك كٶشiن العا قاراي سٷيرەپ كەلەمiز. باۇعى بiزدiڭ بالالىق قيۇلىمىزدى بايىتقان قاڭعىباس بورانباي بارون بۇل جارىق دٷنيەدە ەلۋ توعىز جىل جاساپ, ٶتكەن كٷزدە كەنەتتەن دٷنيە سالدى. ول دا جۇما كٷنi, اياق استىنان اۋىرماي-سىرقاماي جٷرiپ-اق مەڭگiلiك ساپارعا اتتانىپ كەتتi. مولدالاردىڭ ايتۋىنشا, جۇما كٷنi... يە ايتپاقشى, ونى ٶزدەرiڭiز دە بiلەدi ەكەنسiزدەر عوي.
سوڭىنان iز قالمادى باروننىڭ. ٶمiردەن ۇرپاقسىز ٶتتi. ودان تۋعان بالا, ەرينە, باسقالارعا قاراعاندا ٶزگەشەلەۋ بولار ەدi. ەركiندiكتi ەس-تٷسسiز قۇلاي سٷيەتiن ەسiل ەر بولار ەدi... ٶكiنiشتi-اق. بورانباي باروننىڭ iزiن جالعاستىراتىن ونداي بالانىڭ ٶز كiندiگiنەن دٷنيەگە كەلمەي ٶتكەنi ٶكiنiشتi-اق. بٷتiندەي بiر شاڭىراقتىڭ تٷتiنi سٶندi, بەلگiسi قالمادى...
يە, ايتقانداي, بورانباي باروننان قالعان بiر بەلگi بار سەكiلدi. ول بiزدiڭ اۋىلدىڭ شەتiندەگi توعايدا ٶسiپ تۇرعان تەرiس اعاش. جۇرت ونى كٶپتەن بەرi سولاي اتايدى. سىرتتاي قاراعاندا اينالاسىنداعى باسقا اعاشتان ەشقانداي ايىرماشىلىعى جوق. بiراق سiز ونىڭ تاريحىن بiلiپ العان سوڭ بارىپ باجايلاپ قاراساڭىز, بiراز ٶزگەشەلiگi بارىن بايقار ەدiڭiز.
ول وقيعا, قىسقاشا ايتقاندا, بىلاي بولىپ ەدi. بiر كٷنi ەركەباي كٶكەمنiڭ بiزدەن بiر-ەكi جاس كiشi بالاسى – ٷرپەك سارى ەنتاي سولقىلداق جاس شىبىقتى ات قىپ مiنiپ, توعايعا قاراي “قۇيىنداتىپ” كەلە جاتىپ بورانباي بارونعا قارسى كەزدەسiپ قالادى. بارون ونى ساۋساعىمەن ىمداپ ٶزiنە قاراي شاقىرادى دا, تاپىراقتاپ جەتiپ بارعان “باتىردىڭ” بۇتىنىڭ اراسىنداعى “اتىن” جۇلىپ الادى.
– ەي, اقىماق, – دەيدi ەنتايعا قاراپ. – وبال ەمەس پە?! بۇل دا ٶزiڭدەي بالا عوي...
سوسىن ول سازداۋ جەرگە ەلگi شىبىقتى تiك شانشىپ قويا سالادى. ەنتاي قۋ ونىڭ شىبىقتى ۇش جاعىنان تەرiس قاداعانىن بايقاپ قالىپ:
– بارون كٶكە, بۇل بەرiبiر ٶسپەيدi, – دەيدi. – ٶيتكەنi سiز ونى دۇرىس شانشىعان جوقسىز!
بورانباي بارون ارتىنا بۇرىلىپ قاراسا, شىنىندا دا, جاس شىبىقتى تەرiس قاداپ قويعان ەكەن. بiراق ول ٶزiن مازاق ەتكiسi كەلiپ كٶزدەرi ۇشقىن اتىپ تۇرعان ٷرپەك سارى بالاعا قاراپ:
– ٶسە-دi! – دەيدi داۋسىن سوزىپ. – بارون قاداعان شىبىق ٶسپەۋi مٷمكiن ەمەس!
راسىندا دا, سول شىبىق كەيiن جەتiلiپ, ٶسiپ كەتتi. باسقا اعاشتارعا قاراعاندا باس جاعى جۋانداۋ, بيiك قارا اعاش بولدى. سول قارا اعاش قازiر جاپىراق جايعان كەزدە توعاي جاقتان كەلە جاتقان بورانباي باروننىڭ بۇيرا شاشىنداي دٶڭگەلەنiپ كٶرiنiپ تۇرادى. جول جيەگiندە ٶسكەندiكتەن, وتىن كەسۋگە بارعاندار وعان اتىن, ەسەگiن بايلاپ كەتەدi. بالالار دا ونىڭ بۇتاعىنا ٶرمەلەپ شىعىپ جٷرەدi. ٶيتكەنi سول بiر قارا اعاشقا قۇستار كٶپ ۇيا سالادى.
مٷمكiن, بورانباي باروننان قالعان بٸر بەلگi سول شىعار...
ۇقساس جازبالار:
