نەزيپا قۇلجانوۆا حح-عاسىردىڭ باس كەزٸنەن باستاپ قازاقتىڭ بٸلٸم سالاسىنىڭ, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ, ەتنوگرافييا عىلىمىنىڭ, سونداي اق, مەدەنيەتٸ مەن ەدەبيەتٸنٸڭ دامۋىنا زور ٷلەس قوسقان قوعام قايراتكەرٸ. ن.قۇلجانوۆا سونىمەن بٸرگە الاش پارتيياسى مەن الاشوردا ٷكٸمەتٸنٸڭ قۇرىلۋى تۋرالى 1917-جىلى سەمەي قالاسىندا ٶتكەن سيەزگە قاتىسىپ, ونىڭ قىزمەتتەرٸنە بەلسەنە ارالاسقان, الاش وردا پارتيياسىنىڭ سەمەي قالاسىنداعى بٶلٸمشەسٸنٸڭ تٶرالقا مٷشەسٸ بولعان الاشتىڭ قايراتكەر قىزى.
نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ العاشقى تەگٸ - سەگٸزباەۆا. 1902 جىلى ول قوستاناي ورىس قازاق گيمنازيياسىن بٸتٸرٸپ, سول جىلى تورعايداعى ەكٸ جىلدىق ورىس قازاق ۋچيليششەسٸنٸڭ مۇعالٸمٸنٸڭ كٶمەكشٸسٸ قىزمەتٸن اتقارعان. ودان كەيٸن ورىنبوردىڭ ەكٸ جىلدىق مۇعالٸمدەر مەكتەبٸن اياقتاعان. وسى كەزدە نەزيپا ورىنبور مۇعالٸمدەر مەكتەبٸن بٸتٸرٸپ, قىزمەت ٸستەپ جٷرگەن جەرلەسٸ, اعايىنى نۇرعالي قۇلجانوۆقا كەزدەسەدٸ. ەكەۋٸنٸڭ كٶڭٸلدەرٸ جاراسىپ, قوسىلعاننان كەيٸن, ولار 1905 جىلى سەمەي قالاسىنا كەلٸپ, ەكەۋٸ دە وسى سەمەي قالاسىنداعى سەمينارييادا ساباق بەرٸپ, ۇستازدىق جاساعان.
ەكٸ جاس وسى كەزدە قازاقتىڭ سالت دەستٷرٸ, مەدەنيەتٸ تۋرالى ورىس گەوگرافييالىق قوعامىنىڭ ۆەستنيگٸنە ماقالالارىن جيٸ جازىپ تۇرعان. وسى ەڭبەكتەرٸ ٷشٸن نەزيپا قۇلجانوۆا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆ ورىس گەوگرافييالىق قوعامىنا مٷشە بولىپ قابىلدانعان. نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ تٷرلٸ مەدەني شارالار ۇيىمداستىرىپ, ەڭبەگٸمەن سەمەيدە اتاعى شىققانى وسى كەز. سەمەيدەگٸ وقىعان قازاق جاستارىنىڭ نەزيپا قۇلجانوۆادان تەلٸم الىپ, ونىڭ ماڭىنا ٷيٸرٸلە باستاعانى وسى كەز. 1910 جىلى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ «اباي قۇنانباەۆ قازاقتىڭ باس اقىنى»ماقالاسى شىققاننان كەيٸن, ابايدى قازاق وقي باستاعان ۋاقىت ەدٸ.
1914 جىلى اباي قۇنانباەۆتىڭ قايتىس بولعانىنىڭ ون جىلدىعىنا وراي, نەزيپا قۇلجانوۆا سەمەي قالاسىندا ٷلكەن مەدەني, ەدەبي كەش ٶتكٸزەدٸ. جاستار ابايدىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىپ, ەندەرٸن ورىنداعان. سودان كەيٸن نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن سول كەزدەگٸ ەڭ جاس جازۋشى مۇحتار ەۋەزوۆتىڭ «ەڭٸلٸك كەبەك» پەساسىن ساحنالاعان. ونداعى رٶلدەردٸ ويناۋعا م.ەۋەزوۆ, جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ, ق.سەتپاەۆ, جەنە باسقا دا سول سەمەيدەگٸ ٶنەرپاز جاستار قاتىسقان. ن.قۇلجانوۆانىڭ ٷلكەن ەنتۋازيزممەن ۇيىمداستىرعان ا.قۇنانباەۆقا ارناعان وسى مەدەني شاراسى وسى كٷنگە دەيٸن اڭىز بولىپ ايتىلادى. ن.قۇلجانوۆا 1915-1919 جىلدارى دا وسى سەمەي قالاسىندا اباي شىعارماشىلىعىنا ارناپ ەدەبي كەشتەر ٶتكٸزگەن. وسى كەزەڭدەردە سەمەيدە داڭقى شىعىپ تۇرعان ن.قۇلجانوۆاعا ا.بايتۇرسىنوۆ, س.تورايعىروۆ, س.سەيفۋللين ٶلەڭ ارناپ جازعان. سول كەزدەرٸ اتاعى شىعىپ جٷرگەن جاس اقىن سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ ن.قۇلجانوۆاعا ارناعان ٶلەڭٸندە:
«...نەشە كٷندە قىدىرساڭ دا تابا المايسىڭ,
سەمەيدە ودان ٶتەر ادال جانىن...» دەگەن جولدار بار ەدٸ. اقىن بۇل ٶلەڭٸندە ن.قۇلجانوۆانىڭ ادامي تۇلعاسىن بەينەلەگەنٸ كٶرٸنٸپ تۇر عوي.
ا.بايتۇرسىنوۆ 1910-جىلدارى جەرگٸلٸكتٸ ٶكٸمەت قۋدالاپ جٷرگەندە نەزيپا قارىنداسىنا ارناپ جازعان ٶلەڭٸندە:
«راحاتسىز ٶتسە دە ٶمٸر جاسىم,
بۇل جٶنٸمنەن قۇدايىم ايىرماسىن.
ۇزاق جولعا نيەت قىپ بٸر شىققاسىن,
جارىم جولدا قايتپاسپىن, قارىنداسىم!...» دەپ مۇڭىن شاققانى بار ەدٸ.
ن.قۇلجانوۆانىڭ دومبىرامەن ەن ايتاتىن ٶنەرٸ دە بولعان. ول سەمەيگە قازاق حالقىنىڭ ەندەرٸن جيناۋشى ا.زاتاەەۆيچ كەلگەندە وعان قازاقتىڭ «عايني-اۋ, سەۋلەم», «قادىر زارى» اتى ەندەرٸن نوتاعا تٷسٸرتكەن.
نەزيپا قۇلجانوۆا قازاق قىزدارىنىڭ اراسىنان شىققان تۇڭعىش جۋرناليست. ول سوناۋ 1913-جىلدان بەرٸ «قازاق» گازەتٸنە ەيەلدەر تەڭدٸگٸ جەنە باسقا دا ەلدٸك مەسەلەلەرگە ماقالاردى جيٸ جازىپ تۇرعان. 1922-جىلى جاڭا ٸرگەسٸ قالانعان «ەڭبەكشٸ قازاق» گازەتٸنٸڭ رەداكتسييالىق كوللەگيياسىنىڭ مٷشەسٸ بولعان. ن.قۇلجانوۆانىڭ قازاق اۆتونوميياسى كەزٸندە شىققان بارلىق گازەت جۋرنالداردا ماقالالارى عانا ەمەس, ەدەبي ەڭبەكتەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە اۋدارمالارى دا جارييالانىپ تۇرعان. ن.قۇلجانوۆا ل.تولستويدىڭ, ۆ.كورولەنكونىڭ, م.گوركييدٸڭ شىعارمالارىن اۋدارىپ, قازاق وقىرماندارىنا تانىستىرعان.
1920 جىلى قازاق اۆتونوميياسى قۇرىلعاننان باستاپ, ونداعى حالىق اعارتۋ كوميسسارياتىنىڭ وقۋلىقتار جٶنٸندەگٸ كوميسسيياسىنىڭ مٷشەسٸ قىزمەتٸن اتقارعان. ن.قۇلجانوۆانىڭ بالا تەربيەسٸنە قاتىستى بٸرنەشە مەتوديكالىق وقۋلىقتارى وسى كەزدە باسپادان باسىلىپ شىقتى. ن.قۇلجانوۆانىڭ وسى سالاداعى ەڭبەكتەرٸ ەلٸ دە بالا تەربيەسٸندە پايدالانۋعا بولاتىن قۇندى ەڭبەكتەر.
نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ ٶمٸرٸ, ونىڭ تٷرلٸ سالاداعى ەڭبەكتەرٸ تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن ناقتى زەرتتەلٸپ, جازىلا باستادى. وسى 2000-جىلدارعا دەيٸن نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ ٶمٸرٸن, شىعارماشىلىعىن, مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق دەڭگەيدە اتقارعان قىزمەتتەرٸن بٸرشاما زەردەلەگەن, ەرٸ بٸرنەشە ماقالالار جازىپ ناسيحاتتاعان كٸسٸنٸڭ بٸرٸ -ارقالىقتىق مۇراتقالي كامالوۆ ەدٸ. مۇراتقالي ن.قۇلجانوۆانىڭ جاقىن تۋىسى بولاتىن. ەرٸ نەزيپا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆتىڭ ٶمٸرٸن بٷگە شٸگەسٸنە دەيٸن بٸلەتٸن ادام ەدٸ. مۇكەڭ قاتارىنان ەكٸ ٷش جىل قالا ەكٸمٸنە قايتا قايتا كٸرٸپ جٷرٸپ, ارقالىق پەداگوگيكا ۋچيليششەسٸنە نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ ەسٸمٸن بەرگٸزدٸ. سول ۋچيليششەنٸڭ ٶزٸندە نەزيپا قۇلجانوۆا مەن نۇرعالي قۇلجانوۆقا ارنالعان شاعىن مۇراجاي بار. وعاندا بٸراز قۇجاتتار جيناپ بەرگەن مۇراتقالي كامالوۆ بولاتىن
الاشوردا قوزعالىسىنىڭ قايراتكەرٸ, قازاقتىڭ تۇڭعىش جۋرناليسٸ,ەتنوگراف, اۋدارماشى, ۇلىقتى ۇستازى نەزيپا قۇلجانوۆانىڭ ٶمٸرٸ مەن ارتىندا قالعان مول مۇراسى بٷگٸندە جاس ۇرپاققا ٶنەگە بولىپ تۇر.
جۇمات ەنەسۇلى, جازۋشى, تاريحشى
