قازاقستان پرەزيدەنتٸ حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ قۇرىلتايشى مەملەكەتتەرٸ باسشىلارىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" اقورداعا سٸلتەمە جاساپ.
قارسى الۋ رەسٸمٸ اياقتالعان سوڭ, مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ شاعىن جەنە كەڭەيتٸلگەن قۇرامداعى وتىرىستارى ٶتتٸ.
مەملەكەت باسشىسى سامميتتٸڭ حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ 25 جىلدىعى قارساڭىندا ٶتۋٸنٸڭ سيمۆولدىق مەنٸ زور ەكەنٸن ايتىپ, وسى جالپىٶڭٸرلٸك ماڭىزدى باسقوسۋ الاڭىنىڭ العاشقى كٷندەرٸنەن باستاپ مۇندا ارال تەڭٸزٸ مەن ارال ماڭى باسسەينٸنٸڭ كٷردەلٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, سۋ شارۋاشىلىعى جەنە ەكولوگييالىق مەسەلەلەرٸن شەشۋگە باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ اتقارىلىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– ارالدى قۇتقارۋ قورى حالىقارالىق دەڭگەيدە بەلسەندٸ جۇمىس جاساۋدا. سونىڭ ارقاسىندا ارال ٶڭٸرٸنە ەلەمدٸك قوعامداستىق پەن حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى تاراپىنان ايتارلىقتاي كٶمەك كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ. بٸزدٸڭ بٸرلەسە جۇمىس ٸستەگەنٸمٸزدٸڭ ارقاسىندا بۇل قور بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى جانىنداعى باقىلاۋشى مەرتەبەسٸنە يە بولدى, – دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ ورتالىق ازيياداعى ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارى ٶڭٸردەگٸ حالىقتاردىڭ ورتاق يگٸلٸگٸ ەكەنٸنە توقتالدى, سونداي-اق وسى ايماقتاعى مەملەكەتتەردٸڭ بارلىعى تيٸمدٸ شەشٸمدەر ٸزدەستٸرٸپ, وڭتايلى يدەيالار مەن ناقتى جوبالار ۇسىنىپ جاتقانىن ايتتى.
– تٷرٸكمەنستان تاراپىنىڭ باستاماسى بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دەڭگەيٸندە ارال باسسەينٸ ەلدەرٸنە ارنالعان بۇۇ-نىڭ ارنايى باعدارلاماسىن قابىلداۋ مەسەلەسٸ قاراستىرىلۋدا. تەجٸكستان تاراپىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ باس اسسامبلەياسى 2018 جىلدان باستاپ «سۋ ورنىقتى دامۋ ٷشٸن» اتتى حالىقارالىق ٸس-قيمىلدار ونجىلدىعىن جارييالادى. ٶزبەكستان تاراپى بيىلعى ماۋسىم ايىندا تاشكەنتتە ورتالىق ازييانىڭ حالىقارالىق ەكولوگييالىق فورۋمىن جوعارى دەڭگەيدە ٶتكٸزدٸ. قىرعىزستان تاراپىنىڭ باستاماسى بويىنشا بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمى قۇرىلىمدارىنىڭ قولداۋىمەن «شۋ جەنە تالاس ٶزەندەرٸنٸڭ باسسەيندەرٸنە ارنالعان ٸس-قيمىلداردىڭ ستراتەگييالىق باعدارلاماسى» ەزٸرلەندٸ, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاننىڭ وسى باعىتتا بەلسەندٸ جۇمىس اتقارىپ جاتقانىن ايتىپ, ەلدەر دەلەگاتسييالارىن بيىلعى 10-12 قازاندا استانادا ٶتەتٸن ترانسشەكارالىق سۋ اعىنىن جەنە حالىقارالىق كٶلدەردٸ قورعاۋ جەنە پايدالانۋ جٶنٸندەگٸ بۇۇ كونۆەنتسيياسىنا مٷشە تاراپتار كەڭەسٸنٸڭ سەگٸزٸنشٸ سەسسيياسىنا قاتىسۋعا شاقىردى.
قازاقستان پرەزيدەنتٸ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلدىڭ ارقاسىندا مٷمكٸن بولعان وڭ نەتيجەلەرگە ارنايى توقتالدى.
– «سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ ارناسىن رەتتەۋ جەنە ارال تەڭٸزٸنٸڭ سولتٷستٸك بٶلٸگٸن ساقتاۋ» اۋقىمدى جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ نەتيجەسٸندە سىردارييا ٶزەنٸنٸڭ تٶمەنگٸ سالاسىنداعى ەكولوگييالىق جاعداي ەلەۋلٸ تٷردە جاقساردى. سولتٷستٸك ارال قالپىنا كەلٸپ, وندا سۋدىڭ دەڭگەيٸ 2010 جىلدان بەرٸ تۇراقتى تٷردە 42 مەترلٸك كٶرسەتكٸشتٸ ۇستاپ تۇر, سۋدىڭ تۇزدىلىعى تٶمەندەدٸ, تەڭٸزدٸڭ قورەكتٸك بازاسى, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار دٷنيەسٸ قالپىنا كەلٸپ جاتىر. ارال تەڭٸزٸنٸڭ قازاقستاندىق بٶلٸگٸندەگٸ ميكروكليمات پەن ەلەۋمەتتٸك جاعداي جاقساردى. بالىق ٶڭدەيتٸن بٸرقاتار كەسٸپورىن اشىلىپ, ولاردىڭ ٶنٸمٸ شەتەلگە ەكسپورتتالۋدا, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ شاعىن قۇرامدا ٶزەكتٸ پروبلەمالاردىڭ, ۇيىمنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا جەنە بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەردٸ ٷيلەستٸرۋگە باعىتتالعان حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورى مٸندەتتەرٸنٸڭ ەگجەي-تەگجەيلٸ تالقىلانعانىنا نازار اۋدارىپ, قازاقستان تاراپى ۇسىنعان شارالارعا ارنايى توقتالدى.
– قوردىڭ قازٸرگٸ ينستيتۋتتارىنىڭ نەگٸزٸندە حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق قۇرىلىمى مەن شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن جەتٸلدٸرۋ قاجەت. ارال تەڭٸزٸ باسسەينٸنٸڭ سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ جٷيەسٸن اۆتوماتتاندىرۋدىڭ, بٶلۋدٸڭ, ەسەپكە الۋدىڭ, مونيتورينگ جاساۋدىڭ, سونىڭ ٸشٸندە ولاردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدىڭ ۋاقىتى كەلدٸ. قازٸرگٸ جاعدايدا ورتالىق ازييانىڭ حالىقارالىق سۋ-ەنەرگەتيكالىق كونسورتسيۋمىن قۇرۋ مەسەلەسٸنە ورالۋدىڭ ماڭىزى زور. حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنىڭ اتقارۋشى كوميتەتٸن ەلدەرٸمٸزدٸڭ بٸرٸنە تۇراقتى ورنالاستىرۋ مەسەلەسٸن قاراستىرۋ كەرەك, – دەدٸ قازاقستان پرەزيدەنتٸ.
مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ كەزدەسۋ حالىقارالىق اۋقىمداعى ماڭىزدى وقيعا سانالاتىنىن جەنە سۋ رەسۋرستارى مەن ەكولوگييا مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶڭٸرلٸك كووپەراتسييا ٷدەرٸسٸنە تىڭ سەرپٸن بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸز مۇندا جاڭا باسىمدىقتار مەن مٸندەتتەردٸ انىقتادىق. ورتالىق ازييانىڭ ورنىقتى دامۋى مەن ٶركەندەۋٸ ٷشٸن بۇل مەسەلەلەردٸ شەشۋدٸڭ ماڭىزى اسا زور. سوندىقتان, مۇنىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ ەرٸ قاراي ٷيلەسٸمدٸ تٷردە بٸرلەسە ٸس-قيمىل جاساۋىمىزدى تالاپ ەتەدٸ. مەن قازاقستاننىڭ ەرقاشان دا ٶڭٸرلٸك ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە دەيەكتٸ ەرٸ سەنٸمدٸ ەرٸپتەس بولعانىن جەنە سولاي بولىپ قالا بەرەتٸنٸن نىق سەنٸممەن ايتقىم كەلەدٸ, – دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
