بٷگٸن قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" Elbasy.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
بەينەكونفەرەنتسييا رەجيمٸندە ٶتكەن كەزدەسۋ بارىسىندا كوروناۆيرۋس ٸندەتٸنە قارسى كٷرەستەگٸ ستراتەگييالىق مەسەلەلەر, سونداي-اق ەل ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە داعدارىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدە دامۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى.
ەلباسى جاھاندىق قاۋٸپ-قاتەرلەر تٶڭٸرەگٸندەگٸ جاعداي الاڭداتارلىق ستسەناريي بويىنشا دامىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
– كوروناۆيرۋستىڭ سالدارى ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى جٷيەلەرٸنە ەسەر ەتۋدە. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ ساراپشىلارى قازٸرگٸ «جاھاندىق كارانتيندٸ» ٶتكەن عاسىردا بولعان ۇلى دەپرەسسييامەن سالىستىرۋدا. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, جان باسىنا شاققانداعى تابىس كٶلەمٸ 170 ەلدە تٶمەندەيدٸ. ەكونوميكاسى ەلسٸز ەلدەر كٶبٸرەك زارداپ شەگەتٸن بولادى. ساراپشىلار وسى توقساندا پاندەمييا مەن ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ شارىقتاۋ شەگٸ قاتار كەلەدٸ دەگەن بولجام جاساپ وتىر. ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸستٸڭ قۇلدىراۋى ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدەگٸ ەڭ تٶمەن دەڭگەيگە جەتۋٸ مٷمكٸن, - دەدٸ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاقىن ارادا ەلەمنٸڭ بارلىق مەملەكەتتەرٸ بۇدان دا اۋىر سىناقتارعا تاپ بولاتىنىن جەنە ونىڭ بەرٸ قازاقستاندى دا اينالىپ ٶتپەيتٸنٸن ايتتى.
– 20 سەۋٸردە مۇناي باعاسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە تٷسٸپ كەتتٸ. ەلەمدٸك نارىقتاردىڭ تەڭگەرٸمٸ بۇزىلدى. پاندەمييانىڭ سوڭى جەنە ٶندٸرٸستٸڭ جاپپاي قۇلدىراۋى جاھاندىق قارجى داعدارىسىنا ۇلاسادى دەگەن دە بولجام بار. كەلەسٸ كەزەڭ – ەلەمدٸك ازىق-تٷلٸك داعدارىسى بولۋى مٷمكٸن. بۇل شيەلەنٸستەر مەن قاقتىعىستارعا ەكەلۋٸ ىقتيمال, - دەدٸ ەلباسى.
قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى كٷردەلٸ كەزەڭدٸ تابىستى ەڭسەرۋدە قازٸردەن باستاپ قولعا الىنعان ٸس-شارالار ماڭىزدى رٶل اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
– مەملەكەت باسشىسى مەن پرەمەر-مينيستر داعدارىسقا قارسى قاجەتتٸ بارلىق شەشٸم قابىلدادى. ەلٸمٸزدە تٶتەنشە جاعداي جارييالانىپ, كارانتين رەجيمٸ ەنگٸزٸلدٸ. مەن بارلىق ازاماتتاردى تٶتەنشە جاعداي كەزٸندە تيٸستٸ تالاپتاردى ورىنداۋعا شاقىرامىن. تاريحىمىزدا مۇنداي اۋىرتپالىقتار تالاي رەت بولعان. بٸراق وسى جولعى قيىندىقتىڭ ورنى بٶلەك. ەربٸر قازاقستاندىق مەملەكەتتٸڭ قامقورلىعىن سەزٸنۋٸ ٷشٸن قولدان كەلگەننٸڭ بەرٸن جاساپ جاتىرمىز. سونىمەن قاتار قازٸر بٸز الدىن-الا قامدانۋىمىز كەرەك. ەلەمنٸڭ بۇرىنعىداي بولماسى انىق, - دەدٸ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ.
قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى مەملەكەت پەن قوعامدا بولاتىن ٶزگەرٸستەرگە دە توقتالدى.
– بٸرٸنشٸدەن, بارلىق ەل ٶزدەرٸنٸڭ ەكونوميكالىق ستراتەگييالارىن قايتا قاراپ جاتىر. مۇندا ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋ, ٶزٸنە تيەسلٸ رەسۋرستارعا ٷمٸت ارتۋ, ٶندٸرٸس پەن قارجىلىق تٸزبەكتٸڭ سەنٸمدٸلٸگٸ العاشقى ورىندا بولادى. ەكٸنشٸدەن, جاڭا سالالىق باسىم باعىتتار قالىپتاسادى. تيٸمسٸز سەكتورلار مٷلدە جويىلىپ كەتەدٸ. ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ كٶشٸن تىڭ سالالار باستايىن دەپ تۇر. ولار ەكونوميكانى ٸلگەرٸلەتٸپ, ادامداردى جۇمىسپەن قامتيدى. ٷشٸنشٸدەن, بارلىق اۋقىمدى داعدارىستار تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق ەلەمدٸك تەرتٸپتٸڭ تسيكلدٸك ٶزگەرۋٸمەن بايلانىستى. قازٸر ەسكٸ مودەلدٸڭ كٷيرەگەنٸن كٶرٸپ وتىرمىز, - دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى جاھاندىق سىن-قاتەرلەردٸ ەڭسەرۋ ٷشٸن قازاقستاندا بارلىق قاجەتتٸ رەسۋرستار بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
– ٶتكەن جىلدارى بٸز شيكٸزاتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ ٷشٸن تاباندى جۇمىس ٸستەدٸك. سوندىقتان دامۋدىڭ بارلىق نەگٸزگٸ باعىتتارى بويىنشا ارنايى باعدارلامالار ەزٸرلەندٸ. يندۋسترييالاندىرۋ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ دامىتۋ, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار جٷزەگە اسىرىلدى. ولارعا ٷلكەن رەسۋرس بٶلٸندٸ. بٸز ۇلتتىق قورعا قوماقتى قاراجات جينادىق. ەندٸ داعدارىس كەزٸندە ونىڭ ەلگە پايداسى تيٸپ جاتىر. الايدا قورداعى قارجى شەكسٸز ەمەس, ونى ٷنەمدٸ جەنە ەڭ قيىن جاعدايدا عانا پايدالانۋ كەرەك, - دەدٸ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ.
قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋدا ەرەكشە ەدٸس-تەسٸلدەردٸ قولدانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸرٸنشٸ كەزەكتە داعدارىسقا قارسى كەشەندٸ شارالاردى جٷزەگە اسىرۋىمىز كەرەك. كٶرسەتٸلٸپ جاتقان كٶمەكتٸڭ بيزنەس پەن حالىققا جەتۋٸ ٷشٸن بٶلٸنگەن ەر تەڭگەنٸ قاداعالاۋ قاجەت. قازٸردٸڭ ٶزٸندە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە داعدارىستان كەيٸنگٸ كەزەڭدە دامۋ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋعا كٸرٸسكەن جٶن. ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ سالالارىنىڭ, بولاشاق ەكونوميكاسىنىڭ, قارجى جەنە ەلەۋمەتتٸك سالانىڭ, قالالار مەن اۋىلداردىڭ دامۋ باعىتتارىن انىقتاپ الۋ ماڭىزدى, - دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى داعدارىسقا قارسى شارالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ تيٸمدٸ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتٸلٸگٸنە توقتالدى.
– قازاقستاندى تيٸمدٸ كورپوراتسييا رەتٸندە قاراستىراتىن سەت تۋدى. ول ستراتەگييالىق ەرٸ وپەراتسييالىق ناقتى جوسپارعا سەيكەس بٸرىڭعاي ورتالىقتان باسقارىلۋعا تيٸس. اۋىل ەكٸمٸنەن باستاپ ٷكٸمەت مٷشەسٸنە دەيٸنگٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸنٸڭ بەرٸ ٶز جۇمىسىن قايتا پىسىقتاپ, ناقتى نەتيجەلەرگە قول جەتكٸزۋٸ قاجەت. ەلگە ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋ, جۇمىسسىزدىقتى ازايتۋ, حالىقتى ازىق-تٷلٸكپەن جەنە قاجەتتٸنٸڭ بەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تيٸمدٸ ەرٸ باتىل شەشٸم قابىلداي الاتىن مەنەدجەرلەر كەرەك, - دەدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ.
قورىتىندىلاي كەلە, قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى 2020 جىلعى داعدارىستان كەيٸنگٸ ەلٸمٸزدٸڭ دامۋ جولىن دەر كەزٸندە ويلاستىرۋ بۇل قيىندىقتى جەڭٸپ شىعۋعا كٶمەك بەرٸپ قانا قويماي, بٷكٸل مەملەكەت ٷشٸن پايداسى تيەتٸندٸگٸن اتاپ ٶتتٸ.
– بٸز بۇل داعدارىستى دا جەڭەتٸنٸمٸزگە سەنٸمدٸمٸن. ەكٸمدەر مەن مينيسترلەر تٸكەلەي جاۋاپ بەرەدٸ. ٷكٸمەت بارلىق مەملەكەتتٸك باعدارلامالار مەن داعدارىسقا قارسى ٸس-شارالاردىڭ تيٸمدٸ ورىندالۋىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋٸ قاجەت. مەن بارشا قازاقستاندىقتاردى قابىلدانعان شارالاردى قولداۋعا, بٸرلٸككە جەنە تەرتٸپتٸ ساقتاۋعا شاقىرامىن. مۇنىڭ بەرٸ حالىقتىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن جاسالىپ جاتىر, – دەدٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
