عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ قاسىندا فلوبەر جٸپ ەسە المايدى
– نارماحان اعا, جالپى ەدەبيەتكە قىزىعۋشىلىعىڭىز قاي كەزدەن باستالدى? ەدەبيەت ەلەمٸ سٸزدٸ قالاي باۋراپ الدى?
– مەنٸڭ ەدەبيەتكە قىزىعۋشىلىعىم 6- سىنىپتا وقىپ جٷرگەن كەزدەن باستالدى. كٶپتەگەن كٸتاپتار وقىدىم. ەدەبيەتكە قىزىعۋشىلىقتىڭ باسى ساتتار ەرۋباەۆتان باستالدى دەسە دە بولادى. «مەنٸڭ قۇرداستارىم» رومانى ول كەزدە دٷرٸلدەپ, جۇرتتىڭ قولدان-قولعا تيگٸزبەي وقيتىن شىعارماسى بولاتىن. ساتتاردان كەيٸن بٸردەن عابيت مٷسٸرەپوۆكە اۋىسۋ ەرينە, قيىنداۋ. دەگەنمەن تالعاپ وقۋعا تۋرا كەلدٸ. 7-سىنىپتا عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ «ويانعان ٶلكەسٸن» وقىپ شىقتىم. وسى كٷنگە دەيٸن كەيبٸر سٶيلەمدەرٸ ەسٸمدە, جادىمدا جاتتالىپ قالعان. جالپى, قازاق پروزاسىنداعى مەنٸڭ ٷلگٸ تۇتاتىن ناعىز جازۋشى دەپ سانايتىن جازۋشىمنىڭ بٸرەۋٸ وسى, زەردەلٸ سٶزدٸڭ زەرگەرٸ – عابيت مٷسٸرەپوۆ. بٸزدٸڭ بٷگٸنگٸ پروزامىز اقپارات قۇرالدارىنىڭ تٸلٸنە كٶشٸپ كەتتٸ. قاراسٶز جازاتىن قالامگەرلەرٸمٸزدٸڭ عابيت شىققان بيٸكتەن تٶمەندەمەۋٸن ىلعي تٸلەپ جٷرەمٸن. بٸراق ٶكٸنٸشكە قاراي, مەنٸڭ ول ارمان-تٸلەگٸمنٸڭ ورىندالا بەرمەيتٸن كەزدەرٸ كٶپ. جالپى دٷنيەجٷزٸلٸك ەدەبيەتتە ەڭ مىقتى ستيليست دەپ فرانتسۋزدىڭ جازۋشىسى فلوبەردٸ مويىندايدى. ونىڭ دا شىعارمالارىن تولىق وقىپ شىققان اداممىن. ەرۋاقتاردى جارىستىرعىم كەلمەيدٸ-اق, دەگەنمەن بٸزدٸڭ عابيت مٷسٸرەپوۆتىڭ قاسىندا ول جٸپ ەسە المايدى دەسە دە بولادى.
– مٷمكٸن ول اۋدارماشىنىڭ كٸنەسٸ شىعار? سٸز فلوبەردٸ تٷپنۇسقادان وقىمادىڭىز عوي...
– مٷمكٸن سولاي دا شىعار... عابەڭنٸڭ كٶركەمدٸگٸ ٶزٸنٸڭ جاساعان كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ سانا-سەزٸمٸنە, ٸس-ەرەكەتٸنە بايلانىستى بولىپ وتىرادى. مەسەلەن, عابەڭ «تەمٸر پەشتٸڭ ٷستٸندەگٸ قارا قۇمان شىرت-شىرت تٷكٸرٸپ قويادى», – دەپ جازادى. قاتارداعى جازۋشىلار «تەمٸر پەشتٸڭ ٷستٸندەگٸ قارا قۇمان قايناپ, تٶگٸلٸپ جاتىر» دەپ جازا سالار ەدٸ. پروزاداعى كٶركەمدٸك دەگەندٸ مەن وسىلاي قابىلدايمىن. كٷندە ٶزدەرٸڭ ەستٸپ, بٸلٸپ جٷرگەن «بٸر تال كەسسەڭ, ون تال ەك» دەگەن تٸركەس بار. ساياساتقا كەرەك شىعار, كٷندەگٸ ۇرانعا پايدالانۋعا بولاتىن شىعار, بٸراق كٶركەم ەدەبيەتتە بۇلاي ەتٸپ جازا سالۋ مەنٸ قاناعاتتاندىرمايدى. مەسەلەن, قاليحان ىسقاق اعام: «ەر تومار ەر اعاشتىڭ مولاسىنداي» دەپ جازادى. بۇل بٸر جاعى كەرەمەت كٶركەم, ەكٸنشٸدەن سٸزدٸڭ ويلاۋىڭىزعا كەڭٸستٸك قالدىراتىن سٶيلەم. توماردى ەلەستەتٸپ تۇرىپ, تٷرلٸ ويعا كەتەسٸڭ. وسىنىڭ تٷبٸندە دە «تالدى كەسپە, تابيعاتقا زييان كەلتٸرمە» دەگەن ۇران جاتىر عوي. كٶركەم ەدەبيەت كٷندەلٸكتٸ باسپاسٶزدٸڭ تٸلٸمەن جازىلا سالسا وندا ول كٶركەم ەدەبيەت بولماس ەدٸ, مەن ونى وسى كٷنگە دەيٸن جاتتاپ جٷرمەس ەدٸم. قازاق پروزاسى تالانتسىز ەمەس. تالانتتى جازۋشىلارىمىز دا, شىعارمالار دا كٶپ. بٸراق سونىڭ بارلىعىن تالعاپ, تالداپ وقيتىن دەڭگەيٸ بيٸك وقىرمان از. ەدەتتە, سىن جازاتىن بولساق, بٸر شىعارمانى باسىنان اياعىنا دەيٸن بايانداپ شىعامىز. بۇل وقىرماندى قىناداي قىرىپ بەرۋمەن تەڭ نەرسە دەپ ويلايمىن. سٸزدٸڭ اۋزىڭىزدان ەستٸپ العاننان كەيٸن ول كٸتاپتا نە بار ەكەنٸن وقيعا قۋالاپ وقيتىن وقىرمان ٶمٸرٸ وقىمايدى. پروزادا تەكەن ەلٸمقۇلوۆتى ەرەكشە ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. تەكەن – قازاق ەدەبيەتٸنٸڭ كلاسسيگٸ. «كلاسسيك» دەگەن سٶز فرانتسۋز تٸلٸنەن اۋدارعاندا «نەگٸزدەۋشٸ, نەگٸزٸن قالاۋشى» دەگەن ماعىنا بەرەدٸ. بەيٸمبەتتەن كەيٸن ەڭگٸمەنٸڭ قالاي ٶربۋٸن نەگٸزدەپ بەرگەن بٸردەن-بٸر جٷيرٸك جازۋشىمىز وسى – تەكەن ەلٸمقۇلوۆ. تەكەندٸ وقىعاندا دا, وقيعا قۋماي, كٷيدٸڭ ىرعاعىنا بەرٸلٸپ, كٷيدٸڭ تابيعاتىن تٷسٸنەتٸندەي بولىپ وقۋ كەرەك. تەكەن ٶلەڭ دە جازدى. ٶلەڭدەرٸ ونشا بيٸك دەڭگەيدە بولماعاننان كەيٸن جيناق شىعارۋدى قولعا الماعان بولۋى كەرەك, بٸراق ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن ٶلەڭ جازىپ جٷردٸ. قازاق «قىز دەسە توقسانداعى شال باسىن كٶتەرٸپتٸ» دەپ سٶيلەيدٸ عوي. ال تەكەن وسىنى كٶركەم تٸلدە «ىمىرتتىڭ تاڭسەرٸدەن دەمەسٸندەي» دەپ بەرەدٸ. توقسانعا كەلٸپ وتىرعان ەلگٸ شالىڭ – ىمىرت, اتىپ كەلە جاتقان تاڭسەرٸ – ۋىزداي جاس قىز. وسىنى تٸكەلەي ايتا سالسا, دۇرىس شىعارماشىلىق بولماس ەدٸ. جاڭاعىنى تٷسٸنۋ ٷشٸن وقىرماننىڭ دەڭگەيٸ كەرەك. مەنٸڭ سٷيٸپ وقيتىن جازۋشىلارىم – تەكەن ەلٸمقۇلوۆ, قاليحان ىسقاق, ەبٸش كەكٸلباەۆ, تٶلەن ەبدٸك. ولاردى كەزٸندە جاتا-جاستانا وقىدىق. ەلٸ دە وقيمىز. سونىمەن بٸرگە, مارحابات بايعۇتتىڭ «ەدەبيەت – پەننٸڭ پەرٸشتەسٸ» دەيتٸن كەرەمەت پوۆەسٸ بار, سونى جاقسى كٶرەمٸن.
تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ پەن ەدٸحام شٸلتەرحانوۆ - بٸزدٸڭ قايتا ويانۋ دەۋٸرٸمٸزدٸڭ جازۋشىلارى
– نارماحان اعا, سٸز نەگٸزٸنەن كەڭەس كەزٸندە قالىپتاسقان جازۋشىلاردى اتاپ وتىرسىز. ال تەۋەلسٸزدٸك العالى قازاق پروزاسىنا ويلى تۋىندىلار قوسىلدى ما?
– راس, باسپاسٶز بەتتەرٸندە دە «تەۋەلسٸزدٸككە ارنالعان شىعارمالار جازىلماي جاتىر» دەگەن دٷنيە جيٸ ايتىلادى. مەنٸڭشە, بۇل – دۇرىس ەمەس پٸكٸر. تەۋەلسٸزدٸكتٸ بەينەلەيتٸن شىعارمالارىمىز از شىعار, بٸراق بار. ٶتە جاقسى تۋىندىلار بار.
– اتاپ ايتىڭىزشى. قانداي شىعارمالار بار?
– تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆتىڭ «مەشكەي» دەگەن پوۆەسٸن ايتقان بولار ەدٸم. تەۋەلسٸزدٸك الدىق, ەركٸندٸك بەرٸلدٸ, جۇرتتىڭ بەرٸ ساۋداعا شىقتى. بٸر كەدەي ادامنىڭ بالالارى قالاعا كەلٸپ, بيزنەس جاسايدى دا, دجيپ مٸنەتٸن, جەكە كوتتەدجدە تۇراتىن جاعدايعا جەتەدٸ. سولاي ەكەلەرٸن قالاعا كٶشٸرٸپ ەكەلەدٸ. وندا «شۆەد ٷستەلٸ» دەگەندٸ جاساپ تاستاعان. بۇرىن جارىماعان, كەدەي بوپ ٶسكەن ەكەلەرٸ انادان دا, مىنادان دا جەيدٸ. ازاننان كەشكە دەيٸن اۋزى تاماقتان بوسامايدى. سودان بالالارىنىڭ بٸرەۋٸ بايدىڭ قىزىنا ٷيلەنەتٸن بولىپ, ەكەسٸنە: «سٸز قۇدالىققا جٷرەسٸز. قۇدالىققا بارعاندا جەي بەرمەڭٸز, ۇيات بولادى», – دەگەندٸ ايتادى. سولاي جولدان پەلەنباي تاندىر نان, سامسا جەگٸزٸپ, تاماعىن تويدىرىپ الىپ بارادى. سٶيتسە, قۇدالىققا بارعاننان كەيٸن دە كٶزقۇمارلىق قويسىن با? انادان كٸشكەنتاي كٶرەيٸن, مىنادان كٸشكەنتاي جەيٸن دەپ, جاڭا باي وتىرا المايتىن جاعدايعا جەتەدٸ. اقىرى ونى كٶتەرٸپ اپارىپ ورىنتاققا جايعاستىرادى. سول ورىنتاقتا وتىرعانىندا قارنى تىرس ەتە قالادى دەلٸنەدٸ حيكاياتتا. اقىرى تٶتەنشە جاعدايلار كوميتەتٸنٸڭ تٸكۇشاعىن شاقىرتىپ, سونىمەن قالاعا الىپ كەتپەك بولادى. زەمبٸلگە سالىپ, كٶتەرٸپ كەتٸپ بارا جاتقاندا ەلگٸ مەشكەي: «بٸزدٸ قويا بەرٸڭٸزشٸ, جوعارىداعى كٸسٸ نە بولدى ەكەن?» – دەيدٸ. «جوعارىداعى كٸسٸ» دەپ ٶزٸنٸڭ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸن ايتتى ما, وبلىسىنىڭ ەكٸمٸن ايتتى ما, كٸمگە ايتقانىن ٶزٸ بٸلەدٸ. بٸراق قۇلقىنىنا تىيىم سالا الماي جٷرگەندەردٸ سىناعان نەرسە عوي. تىنىمباي وسىنىڭ بەرٸن اشىپ ايتپاسا دا, ەلگٸ «مەشكەي» دەيتٸن بٸر پوۆەسٸمەن سۋرەتتەپ بەردٸ. ونىڭ الدىندا «بٶرٸبايدىڭ تىماعىن يت الىپ قاشقان قىس» دەگەن كەرەمەت ەڭگٸمەسٸ بولدى. وسىنىڭ تاقىرىبىنىڭ ٶزٸنە قاراڭىز. بٶرٸنٸ يت مازاق قىپ جٷرگەنٸن ايتادى. بۇل دا قازٸرگٸ زاماننىڭ بٸر كٶرٸنٸستەرٸ. تىنىمباي مەن وسىندا تۇراتىن اقساقال جازۋشى ەدٸحام شٸلتەرحانوۆتى بٸزدٸڭ قايتا ويانۋ دەۋٸرٸمٸزدٸڭ جازۋشىلارى دەپ اتار ەدٸم.
– تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ جيٸ اۋىزعا الىنعانمەن, ەدٸحام شٸلتەرحانوۆ تۋرالى باسپاسٶز بەتتەرٸندە ونشا كٶپ ايتىلا بەرمەيتٸنٸ نەلٸكتەن?
– كٶپ ايتىلمايتىن سەبەبٸ, ول كٸسٸ ۇزاق ۋاقىت شارۋاشىلىق باسقاردى, كەڭشارلاردا ديرەكتور بولىپ ٸستەدٸ, ەدەبيەتتٸڭ سوڭىنا تولىقتاي تٷسكەن جوق. قىزمەتتە جٷرگەندە جاسىرىپ ەڭگٸمەلەر, پوۆەستەر جازىپ جٷرەدٸ ەكەن. بٸردە مىنانداي وقيعا بولدى. جازۋشىلار وداعىنىڭ ناسيحات بيۋروسىنىڭ جۇمىسىمەن ايان نىسانالين, تۇرسىناي ورازباەۆا ٷشەۋمٸز وتىرار اۋدانىنا ەدەبيەتتٸ ناسيحاتتاۋعا باردىق. ساپارىمىز اياقتالىپ, اۋداندىق پارتييا كوميتەتٸنەن قايتايىن دەپ وتىرعانىمىزدا ەدٸحام شٸلتەرحانوۆ دەگەن كٸسٸ حابارلاستى: «وسىنداعى تۇرمىستىق كومبيناتتىڭ ديرەكتورىمىن. وسىلاي جاسىرىنىپ كەلٸپ, كەتە بەرەسٸڭدەر مە? قازٸر بارامىن», – دەدٸ. «ول كٸسٸنٸڭ بٸزدە نە شارۋاسى بار?» – دەپ ويلادىق. كەلدٸ-داعى ەي-شەيعا قاراماي: «ٷيگە جٷرەسٸڭدەر. داستارحان دايىنداپ وتىرمىز», – دەدٸ. جاسى ٷلكەن ادام ەكەن. بٸر جاعى جولىمىزدان ۇيالدىق. ٷلكەن كٸسٸگە سەلەم بەرۋ – پارىزىمىز ەدٸ عوي. بٸز بۇنى جاسامادىق. سول قاتەلٸگٸمٸزدٸ ەدەكەڭ تٷزەتتٸ. كەيٸننەن بايقاساق, ول كٸسٸنٸڭ ساتتار ەرۋباەۆ جٶنٸندەگٸ زەرتتەۋ كٸتابىن جازىپ, جارييالاپ قويعان كەزٸ ەكەن. بٸزدٸڭ كٶزٸمٸزگە شالىنباعان. قازٸر دە سەن بۇل كٸسٸنٸڭ جيٸ ناسيحاتتالمايتىنىن ايتىپ وتىرسىڭ. شارۋاشىلىقتا كٶپ ٶمٸرٸن ٶتكٸزٸپ الدى ەرٸ ٶزٸن-ٶزٸ كٶرسەتۋگە كٶپ ۇمتىلمايتىن ادام. قازٸرگٸ داناگٶيلەردٸڭ, ابىز قارييالاردىڭ ەڭ سوڭى دەپ ايتۋعا بولادى. جالپى, پروزا جٶنٸندە ايتقاندا بٸر نەرسەنٸ ەسكەرتە كەتكٸم كەلەدٸ. سول كەزدەگٸ تالانتتى جازۋشىلارىمىزدىڭ ٶزٸ سەل نەرسە بولاتىن بولسا «مەن» دەپ شىعا كەلەتٸن. كەزٸندە «جاس الاشتا» جارييالانعان «مەن» دەگەن ماقالانى دا وقىعان شىعارسىڭ. ال جوعارىدا اتى اتالعان فرانتسۋزدىڭ جازۋشىسى فلوبەر: «جازۋشى ٶزٸنٸڭ جازىپ وتىرعان شىعارماسىنا بارلىق جەردە قاتىسۋى تيٸس. بٸراق ەلەمدٸ تٷگەل بيلەگەن قۇداي سيياقتى ەش جەردە كٶرٸنبەۋگە مٸندەتتٸ», – دەيدٸ. سول پرينتسيپتٸ ۇستاعان جازۋشىلاردىڭ بٸرٸ, ەدەبيەتٸمٸزدەگٸ قايتا ويانۋ كەزەڭٸنٸڭ ٶكٸلٸ – وسى ەدٸحام شٸلتەرحانوۆ اعا. كەيٸن جەكەمەنشٸك باسپامنان ول كٸسٸنٸڭ ٷش تومدىق شىعارمالار جيناعىن شىعارتتىم. سوندا وقىپ وتىرىپ تاڭعالدىم. يمپەرييانىڭ قىلىشىنان قان تامىپ تۇرعان كەزدە «اقجالدىڭ اقىرى» دەگەن حيكايات جازدى. كٷلەي دەيتٸن جالعىزباستى كەمپٸر وتىرار اۋدانىنداعى سىردىڭ جاعاسىنداعى بٸر توعايدا جالعىز ٷي وتىرىپ, اقجال اتتى باپتاپ جٷرەدٸ. ەسكەرگە كەتكەن ازامات بەيگەنٸ جاقسى كٶرەتٸن كٶكپارشى ەكەن. «سول كەلسە, وسىنى سوعان مٸنگٸزەمٸن» دەپ ويلايدى. اسىراسٸلتەۋشٸلٸكتٸڭ كەزٸندە كەيبٸر ەپەرباقاندار وسى اقجالدى ەتكە ٶتكٸزۋگە الىپ كەتەدٸ. ەسكەردەن كەلگەن جٸگٸت اتتى قالاي دا الىپ كەلمەك بولىپ, مال سوياتىن كومبيناتتىڭ الدىنا بارسا, اقجالدىڭ تەرٸسٸ مەن قۇيرىعىنىڭ ٸلۋلٸ تۇرعانىن كٶرەدٸ. اقجالدىڭ نوقتاسىن بايقاپ, ٶزٸ سول نوقتاعا اسىلىپ ٶلەدٸ. وسىنى قاراڭىز. جٸگٸتتٸڭ سولاي ٶلۋٸ قىزىل يمپەريياعا دەگەن قارسىلىق ەمەي نەمەنە? قارسىلىقتىڭ كٶكەسٸ وسى. جالعىز ٶزٸنٸڭ ەشتەڭەگە شاماسى جەتپەيتٸن ەدٸ عوي. مٸنە, بٸزدٸڭ پروزامىزداعى تەۋەلسٸزدٸككە ۇمتىلۋىمىز وسىلاي كٶرسەتٸلگەن. جەنە بۇل جازۋشىنىڭ «قابىلدىڭ ەڭگەلەگٸ» دەيتٸن حيكاياتى بار. وندا سول كەزدەگٸ ساياساتتى سىناۋ كەرەمەت ورىن العان. قابىل دەيتٸن شال ەڭگەلەكتٸڭ جاقسى بٸر تۇقىمىن ويلاپ تاۋىپ, سونى ەگٸپ جٷرەدٸ. كەيٸن ول ەڭگەلەك بوپ جەتٸلگەن كەزدە دەمٸ تٸل ٷيٸرەتٸن, تاڭدايدى تامساندىراتىن ٶنٸم بولىپ شىعادى. دەنەگٸن «كەلەر جىلى ەگەمٸن» دەپ ٸلٸپ قويعان جەرٸنەن قىتاي تورعايلار شاعىپ كەتەدٸ. مۇندا دا تٷسٸنگەن ادامعا ٷلكەن استار جاتىر. حيكاياتتا سوڭعى كەزدە بوزتورعايلاردىڭ, بۇلبۇلداردىڭ, قىرعيلاردىڭ كٶرٸنبەي كەتكەنٸ, تەك قىتاي تورعايلاردىڭ قاپتاعانى تٸلگە تيەك ەتٸلەدٸ. بۇعان قاراتاۋدا فوسفور ٶندٸرەمٸز دەپ كٷندە جارىلىپ جاتقان جارىلىستار, وق-دەرٸنٸڭ يٸسٸ ەسەر ەتكەنٸن ايتادى. سول ارقىلى ەكولوگييا بۇزىلدى, سودان كەيٸن قىرعي بۇل جەردەن بەزٸپ كەتتٸ. كەيٸن بٸرەۋلەر «قابىلدىڭ ەڭگەلەگٸ» دەگەندٸ بازاردا «كابۋلدىڭ ەڭگەلەگٸ» دەپ ساتىپ جاتقانىن كٶردٸك. ولاردىڭ تٷسٸنٸگٸندە دەنٸ اۋعانستاننان ەكەلٸنگەن كٶرٸنەدٸ. اقيقاتىندا ول – قابىلدٸكٸ. وسى ٷش تومدىقتى شىمكەنتكە كەلٸپ, قوناقٷيدە جاتقان بەلگٸلٸ جۋرناليست نۇرتٶرە جٷسٸپكە بٸزدٸڭ بٸر جٸگٸتتەر «وقيتىن بٸردەڭە تابىلا ما?» دەگەنٸندە اپارىپ بەرٸپتٸ. سوندا نۇرتٶرە: «مەن مىنانداي جازۋشىنى وسى كەزگە دەيٸن نەگە بٸلمەگەنمٸن? تۋىندىلارى كەرەمەت ەكەن عوي», – دەگەن كٶرٸنەدٸ. ەدٸحام ٶتە قاراپايىم جازادى, قاراپايىم جازا وتىرىپ كٶپ نەرسەنٸ اڭعارتتى. مۇنىڭ بەرٸ ۇزاق ەڭگٸمە. قىسقاسى, ەدٸحام شٸلتەرحانوۆ تا, تىنىمباي نۇرماعامبەتوۆ تە حالىقتىڭ تۇرمىسىن, سالت-دەستٷرٸن, سٶز قولدانىسىن ٶتە جەتٸك بٸلەتٸن جازۋشىلار. قاليحان ىسقاقتى دا وسىلاردىڭ قاتارىنا قوسار ەدٸم. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا ٶمٸرزاق مۇقايدىڭ دا «جۇلدىز» جۋرنالىندا تاماشا بٸر تۋىندىسى جارييالاندى. بۇل ەلگٸ دٸنگە شەكسٸز بەرٸلۋشٸلٸك پەن كەدٸمگٸ ٶمٸر اعىسى اراسىنداعى نەمەسە جاۋىزدىق پەن مومىندىقتىڭ ورتاسىنداعى تارتىستار. مۇنىڭ بەرٸن جازۋشى اشىق ايتپايدى, جابايىلانىپ كەتكەن قاسقىرلار مەن يتتٸڭ اراسىنداعى نەمەسە مۇسىلمان دٸنٸندەگٸ جٸگٸتتٸڭ حريستيان دٸنٸندەگٸ قىزعا عاشىق بولۋىن بايانداۋ ارقىلى بەرەدٸ. وسى حيكاياتتىڭ اقىرىندا قاسقىرلار اۋىل يتٸمەن شاعىلىسىپ, سول يتتەن تۋعان قاسقىردىڭ بٶلتٸرٸكتەرٸ اۋىلعا كٸرۋدەن قورىقپايتىن بولادى. وسىنىڭ ٶزٸ قازٸرگٸ بٸزدٸڭ نەكە مەسەلەسٸن ايتىپ وتىرعان سيياقتى. ٶزٸڭنٸڭ ۇلتىڭنان تۋماعان ادامنان جاۋىزدىق كٷتۋگە بولادى دەگەندٸ جازۋشى استارلاپ جەتكٸزٸپ وتىر. قازٸرگٸ پروزا جازۋشىلاردىڭ كٶبٸ «بٸز قاراپايىم, حالىققا تٷسٸنٸكتٸ تٸلدە جازامىز» دەگەن سىلتاۋ ايتادى. بٷكٸل كەڭەس ەلدەرٸ ٸشٸندە لەنينمەن كرەملدە قاتار تۇرعان بٸر-اق اقىن بار. ول – دەميان بەدنىي. ول لەنيننٸڭ يدەولوگيياسىنا ادال قىزمەت ەتتٸ. سول ادال قىزمەت ەتٸپ جٷرگەن اقىندى لەنيننٸڭ سىناعانى بىلاي دەپ سىناعانى بار: «دەميان بەدنىي – گرۋبوۆات. ون يدەت زا چيتاتەلەم, ا نادو بىت نەمنوجكو ۆپەرەدي», – دەپ. وقىرماننىڭ سوڭىنان سٷمەكتەمەي, الدا جٷرۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. سوندىقتان قاراپايىم جازام دەگەندەرگە مەنٸڭ ەشقانداي قارسىلىعىم جوق, بٸراق قاراپايىمدىلىق پەن قارابايىرلىقتى شاتاستىرۋعا بولمايدى. ول ەكەۋٸ ەكٸ ەلەم. كەرٸسٸنشە, جازۋشى وقىرماننان بٸر قادام الدا جٷرۋ كەرەك, ونىڭ دەڭگەيٸنە تٷسۋگە بولمايدى. قادىر مىرزاليەۆ ماعان «ٶلەڭنٸڭ ٶنبەيتٸن جولىنا تٷسٸپ الدىڭ» دەگەن ەدٸ...
– اعا, ەڭگٸمەمٸزدٸڭ اۋانىن پوەزيياعا قاراي بۇرساق. سٸز ٷشٸن ناعىز اقىن قانداي بولۋى كەرەك? ٶزٸڭٸز قازاق پوەزيياسىنا نە بەرە الدىڭىز?
– اقىنمىن دەپ جٷرگەندەردٸڭ شىعارماشىلىعىن مەن ٷشكە بٶلٸپ قارايمىن. بٸرەۋٸ – تاقپاقشىلار, تاقىلداتىپ تاقپاق جازادى. ول ساحنادان وقۋعا, جۇرتقا تٷسٸنٸكتٸ بولۋعا ٶتە جاقسى. ەكٸنشٸسٸ – ٶلەڭشٸلەر. ٶلەڭشٸلەر ويىنا كەلگەن نەرسەسٸن تٶرت جولعا نەمەسە ودان دا ۇزاق جولدارعا تٷسٸرٸپ, ٶلەڭ جاسايدى. قاراپ تۇرساڭ مۇندا ۇيقاس تا, ىرعاق تا, بەلگٸلٸ دەڭگەيدە وي دا بار, بٸراق مەن ولاردىڭ بارلىعىن پوەزييا دەپ قابىلداي المايمىن. پوەزييا – سازدى ىرعاقتار مەن مەندٸ-مەنٸستەردٸڭ بٸر-بٸرٸنە ٷيلەسە كٸرٸگۋٸمەن تۋىندايتىن كٶركەم ەلەم. وسى تۇرعىدان قاراعاندا كٶپ اقىندار كەزٸندە ٷلكەن اتاققا يە بولىپ, جۇرتتىڭ قۇرمەتٸنە بٶلەنٸپ جاتادى. ٶيتكەنٸ ول جۇرتتىڭ دەڭگەيٸندە جازدى, جۇرتقا تٷسٸنٸكتٸ بولدى. ال ناعىز اقىن بولاشاققا جۇمىس ٸستەيدٸ. ابايدى كەزٸندە تٷسٸنبەيتٸندەر كٶپ بولدى. ابايدى ەلٸ دە تٷسٸنبەيتٸندەر كٶپ. اباي – ٶتە كٷردەلٸ اقىن. مەنٸڭ بالا كەزٸمدە وقىعان اباي باسقا, جٸگٸتتٸك شاعىمدا وقىعان باسقا اباي, ەندٸ مىناۋ جەتپٸستٸڭ تٶرتەۋٸنە كەلٸپ وقىعانداعى ابايىم باسقا اباي. بەلكٸم ول 90-عا كەلگەندە باسقا اباي بولىپ شىعۋى مٷمكٸن. اقىننىڭ قۇپيياسى, كەرەمەتتٸلٸگٸ وسىندا, ونىڭ ۋاقىتقا جەڭٸلمەيتٸندٸگٸندە. ەلگٸ تاقپاق ٶلەڭدەر دە, ەڭگٸمەمەن ايتۋعا بولاتىندى تٶرت جولعا تٷسٸرٸپ بايانداعان ٶلەڭدەر دە ۋاقىت ٶتە كەلە ۇمىتىلىپ كەتەدٸ, ولار ۋاقىتپەن تايتالاسا المايدى. سوندىقتان ٶلەڭدەگٸ بٸرٸنشٸ شارت, ىرعاق بولۋى قاجەت. ەكٸنشٸ شارت, مەنٸستٸ مەن بولۋ كەرەك. سودان بارىپ كٶركەم وبراز بولۋ كەرەك. قادىر مىرزاليەۆ اعام ماعان بٸر جولى: «نارماحان, سەن ٶلەڭنٸڭ ٶنبەيتٸن تٷرٸنە تٷسٸپ الدىڭ عوي», – دەدٸ. مەن تاڭعالدىم. «ٶلەڭنٸڭ ٶنەتٸن, ٶنبەيتٸن تٷرٸ بولا ما?» دەپ ويلادىم. ٶلەڭ جازىلمايدى, ٶلەڭ سەنٸڭ جانىڭدى قيناپ جٷرٸپ شىعادى. بەلكٸم بٸر ٶلەڭ بٸر جىلدا, ەكٸ جىلدا, ٷش جىلدا اياقتالماۋى مٷمكٸن. جٷرەكتەن شىقپاسا, جٷرەككە جەتپەيدٸ دەيتٸن سول. بٸر مىسال ايتايىن, مەنٸڭ 1974 جىلى شىققان كٸتابىمدا «تٷنگٸ جاڭبىر» دەيتٸن ٶلەڭ بار.
كٶكسەگەن ەم,
تىلسىم تٷندە كٶك نٶسەر تٶكسە دەپ ەم,
ۋاقىت كەتٸپ بارادى كٶك اسفالتتا,
كٶك تامشى بوپ بٸر-بٸرٸن ٶكشەلەگەن.
بۇل ٶلەڭگە وبرازدىلىق, كٶرٸنٸس جاعىنان ەشكٸم داۋ ايتا قويماس. بٸراق وسى ٶلەڭدٸ جازعان سوڭ ٷش جىل باسپاسٶزگە ۇسىنا المادىم.
– نەگە?
– «كٶكسەگەن ەم» دەگەننەن كەيٸن «تىنىق تٷندە كٶك نٶسەر تٶكسە دەپ ەم» دەپ بەرسەم, مەنٸڭ جٷرەگٸمنٸڭ لٷپٸلٸنە «تىنىق» دەگەن سٶز كەلمەيتٸندەي. سول كٷيدە ٶتكٸزٸپ جٸبەرە بەرسەك, ونى كەز كەلگەن باسپاسٶز دە, اقپارات قۇرالدارىنىڭ ەلەكتروندى تٷرلەرٸ دە قابىلداي بەرەر ەدٸ. بٸراق ٶزٸم ولاي ٸستەي المادىم. «بۇل سٶزدٸڭ ورنىنا نە قويۋ كەرەك?» دەپ ەكٸ جىل ويلانىپ جٷردٸم. دەمەك, مۇنداعى كەمشٸلٸك «تىنىق» دەگەن سٶزدەگٸ «ن» ەرپٸنٸڭ تۇرعانىندا دەپ ويلاپ, وسىنى «تىمىق تٷندە» دەپ ٶزگەرتسەم, «تىنىق تٷنگە قاراعاندا تىمىق تٷننٸڭ قۇپيياسى كٶبٸرەك بولادى عوي» دەپ ويلاپ جٷردٸم. بٸراق بۇل سٶز دە مەنٸڭ جٷرەگٸمنٸڭ لٷپٸلٸنە ساي كەلمەدٸ. بٸر كٷنٸ ماعان ٷش جىل بويى جەتكٸزبەي جٷرگەن «تىلسىم» دەگەن سٶز ەكەنٸن تٷسٸندٸم. ول –«تىمىقتان» دا, «تىنىقتان» دا قۇپيياسى ٸشٸندە ساقتاۋلى تۇرعان سٶز. ونىڭ ٷستٸنە ٶزٸم ايتقان سازدى ىرعاعى دا «كٶكسەگەن ەم», «تٶكسە دەپ ەم», «كٶك نٶسەر» دەگەندەگٸ «س» دىبىسىنا «تىلسىمداعى» «س» دىبىسى جەتپەي تۇر ەكەن. ٶلەڭ تەك قانا ۇيقاسىپ قويماي, ونىڭ ٸشٸندەگٸ ەرٸپتەر مەن دىبىستار بٸر-بٸرٸنە سەۋلەسٸن تٷسٸرٸپ, سەۋلەتتەندٸرٸپ تۇرۋى تيٸس دەپ ويلايمىن. ٶلەڭنٸڭ قۇپيياسى سوندا. ەڭگٸمەنٸ ٶلەڭمەن بايانداۋشىلارعا قارسى ەكەنٸمدٸ ايتتىم. بايانداۋ – ەڭگٸمەنٸڭ جولى. ٶلەڭنٸڭ جولى – وبراز, كٶركەمدٸك, سۇلۋلىق. قىسقا عانا نەرسەمەن جۇرتقا مول شاپاعات بەرۋ. ەبدٸكەرٸم احمەتوۆ دەگەن اقىن اعامىز بولدى. بٸردە سول كٸسٸنٸ نەسٸرەددين سەراليەۆ اعامىز ەرتٸپ كەلٸپتٸ. ول ۋاقىتتا اۋدان ورتالىعى تەمٸرلانداعى گازەتتە جۇمىس ٸستەيمٸن. ەكەۋمٸزدٸ تانىستىردى. سوندا ەبدٸكەرٸم اعا: «الدا سورلى بالا-اي! سەن ەكەنسٸڭ عوي», – دەدٸ. بٸرٸنشٸ سٶزٸ وسى بولدى. ول كەزدە بالامىن. سٶزٸن كٶڭٸلٸمە اۋىر الىپ قالدىم. «سەنٸڭ ەر جولىڭدا بٸر وبراز تۇرادى. بٸر ٶلەڭگە بٸر وبراز جەتپەي مە? جانىڭدى وسىنشا نەگە قينايسىڭ?» – دەدٸ سوسىن. ەلگٸ قادىر اعانىڭ «سەن ٶلەڭنٸڭ ٶنبەيتٸن تٷرٸنە تٷسٸپ الدىڭ» دەگەنٸن وسىدان بارىپ تٷسٸندٸم. «وسىنشا وبرازدىڭ ساعان نە كەرەگٸ بار?» دەگەن بولۋى كەرەك. جالپى, مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدەگٸ ٶلەڭ قاراسٶزبەن ايتۋعا بولمايتىن نەرسەنٸ جەتكٸزۋگە تيٸس. ابايدىڭ «كٶزبەن كٶر دە, ٸشپەن بٸل» دەيتٸنٸ وسى. ٶلەڭدٸ كٶزبەن كٶرەسٸڭ, ٸشپەن بٸلەسٸڭ. ول سودان كەيٸن ەرسٸ دە بولماۋى كەرەك. وبرازسىز دا ٶلەڭدەر بولادى. ٶتە قاراپايىم جازىلادى. قۇداش مۇقاشەۆ دەيتٸن اقىن اعامىز ٶمٸردەن ەرتە ٶتتٸ. ٶتە جاقسى اقىندارىمىزدىڭ بٸرٸ ەدٸ. ونىڭ «امانات» دەيتٸن ەكٸ-اق شۋماق ٶلەڭٸ بولدى. «امانات» جاڭا ٷيلەنگەن جٸگٸتتٸڭ جارىنا ايتىپ بارا جاتقان اماناتى. ول ەسكەرگە كەتٸپ بارا جاتىر ما, جوق وقۋعا ما, ول جاعى بەيمەلٸم.
قايعى دەپ مۇنى سەزٸنبە,
جىل قوسار ەلٸ-اق ارانى.
اياۋلى جارىم, ٶزٸڭدە
دومبىرام قالىپ بارادى.
سٷيەسەڭ كەتەر سىرعاناپ,
ٸلۋلٸ تۇرسىن تۇسىڭدا.
مەن جوقتا كەلگەن بٸر قوناق,
شەرتەمٸن دەسە, ۇسىنبا.
ٶلەڭنٸڭ ٸشكٸ مەنٸن, مازمۇنىن بٸردەن تٷسٸنەسٸڭ. ينتيمدٸك جاعدايدى, ٶتە ەرسٸ جاعدايدى ايتىپ وتىر عوي. ال بٸراق وسى ٶلەڭدٸ مەن ٶزٸمنٸڭ تۋعان قىزىمنىڭ الدىندا دا وقۋعا ارلانبايمىن, ۇيالمايمىن. مٸنە, ٶلەڭنٸڭ قۇدٸرەتتٸلٸگٸ وسىلاي بولۋى كەرەك.
تٶلەگەننٸڭ «ارمان ساپارى» كٸتابىن ٶزٸنە جاتقا ايتتىم
– اعا, سٸزدٸڭ تٶلەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ جانىندا بٸرگە جٷرگەن دوسى, جولداسى بولعانىڭىزدى اقىننىڭ قىزى سالتانات اپايىمىزدىڭ اۋزىنان ەستٸگەن ەدٸم. تٶلەگەن اقىنمەن تانىستىعىڭىز قالاي باستالدى?
– قازاق پوەزيياسىندا التىن عاسىر اتانعان حح عاسىردا كٶپتەگەن مىقتى اقىندار كەلدٸ. سونىڭ ٸشٸندەگٸ مەنٸڭ جانىما جاقىنى – تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ. ونىڭ «ارمان ساپارى» دەيتٸن جىر جيناعى 1963 جىلى جارىق كٶردٸ. سول كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەرٸ شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ 36-بٶلمەسٸندە قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ كافەدراسىندا 20 شاقتى ادامنىڭ قاتىسۋىمەن ٶتتٸ. تٶكەڭدٸ بۇدان جىل بۇرىن بٸر رەت كٶرگەنمٸن. سابىرحان اسانوۆ, نادەجدا لۋشنيكوۆا, تاعى-تاعىلار بٸر ٷيدە داستارحانداس بولعانبىز. ول وتىرىستا تٶكەڭ مەنٸڭ كٶڭٸلٸمنەن ونشا ورىن الا قويمادى, ٶلەڭدەرٸ دە اسا تارالا قويماعان. ٶيتكەنٸ, ول سابىرحان اسانوۆتىڭ اتى دٷرٸلدەپ شىعىپ تۇرعان كەز ەدٸ. بٸز سابىرحاننىڭ ٶلەڭدەرٸن جاتتاپ جٷرگەنبٸز.
جانارىڭنان جارىق كٷن سٶنسٸن, مەيلٸ,
سوندا دا قورلانبايمىن, كەمسٸنبەيمٸن.
وح, مەنٸ وسى قانشا اقىن مەنسٸنبەيدٸ?!
وح, مەن ٶزٸم قانشاسىن مەنسٸنبەيمٸن, – دەپ جٷرەتٸن سابىرحان بولاتىن. ول كەزدە پوەزييامىزدا يدەولوگيياعا باعىنبايتىن, ەركٸندٸككە شىققان اعىس سيياقتى نەرسە بار ەدٸ. كەيٸن سول سابىرحان اعا:
بٸر تولقىنعا بٸر تولقىن,
ەركەلەپ جٷر تەڭٸزدە.
بٸر تولقىندى بٸر تولقىن,
جەلكەلەپ جٷر تەڭٸزدە, – دەپ ٶلەڭ جازدى. «تولقىننان تولقىن تۋادى, تولقىندى تولقىن قۋادى» دەگەن ماعجاننىڭ ٶلەڭٸ بولاتىن بولسا, ابايدا دا وسىنداي جولدار بار. سوسىن وسى سابىرحان جازدى. ول ەلٸكتەۋ مە, باسقا ما, ونىسىن بٸلمەدٸك, ەيتەۋٸر سابىرحاندى ۇناتىپ جٷرگەنبٸز. قايتىپ پەداگوگيكالىق ينستيتۋتتاعى تۇساۋكەسەرگە ورالايىق. تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ وتتى, ٸشٸنە جالىنى سىيماي تۇرعان, ەكپٸندەپ سٶيلەيتٸن, ٶلەڭدٸ بٸز قۇساپ ەمەس, تٶرت جولىن بٸردەي دەمالماستان وقىپ شىعاتىن اقىن ەكەن. ەڭ سوڭعى سٶزگە كەلگەن كەزدە دەمٸ جۇتىلىڭقىراپ, جەتپەي قالاتىن. سولاي ەكپٸندەپ تۇرىپ: «مەن عافۋ قايىربەكوۆكە ٶزٸنٸڭ «قۇرداس» دەيتٸن جيناعىن سوڭىنان باسىنا دەيٸن جاتقا وقىپ بەردٸم», – دەدٸ. ارامىزدا ەنۋاربەك جاقىپبەكوۆ دەيتٸن فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ ستۋدەنتٸ, ٶزٸ سىقاقشى اقىن جٸگٸت بولاتىن. سول كەزدەرٸ رەسپۋبليكالىق «مەدەنيەت جەنە تۇرمىس» جۋرنالىندا, «قازاق ەدەبيەتٸندە» سىقاقتارى قارداي بوراپ شىعىپ جاتاتىن. سول جٸگٸت تٶلەگەنگە «بٸردەڭە ايتايىنشى» دەگەندەي قولىن كٶتەردٸ. «ايتا عوي, شىراعىم», – دەدٸ ول. «سٸز عافۋ قايىربەكوۆتىڭ جيناعىن وقىدىم دەپ نەسٸن ايتىپ تۇرسىز? وسىندا بٸرٸنشٸ كۋرستا وقيتىن نارماحان دەگەن ستۋدەنت بار. سٸزدٸڭ قولىڭىزداعى جيناقتى سول جٸگٸت تە جاتقا ايتىپ بەرەدٸ», – دەدٸ. جيناق قولىمىزعا تيگەنٸنە كٶپ بولماسا دا, راسىمەن جاتتاپ العام. شىققانىنان كەيٸن كٶپ ۇزاماي, تۇساۋكەسەر بولىپ جاتىر عوي. تٶلەگەن ماعان «وقيسىڭ با?» – دەدٸ. بوزبالالىققا دا ەركٸن ەنبەگەن كەزٸم, جٷرەكسٸنٸپ: «وقيمىن, بٸراق سوڭىنان باسىنا قاراي ەمەس, باسىنان اياعىنا قاراي وقيمىن», – دەدٸم. تٶلەگەننٸڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸ كەرەمەت بولاتىن. «شىرت ۇيقىدا جاتقان كەزٸمدە وياتىپ, قازاقتىڭ سٷيەگٸ باياعىدا قۋراپ قالعان بٸر اقىنىنىڭ اتىن ايت, بٸر شۋماق ٶلەڭ وقىپ بەرەمٸن», – دەيتٸن ٶزٸ. سونداي كەرەمەت جادى بار ادام مەن ٶلەڭ وقۋعا كٶتەرٸلگەندە قولىنداعى ٶزٸنٸڭ «پەرزەنتٸ» – «ارمان ساپارىن» اشىپ قاراپ تۇردى. كٸتاپتاعى ٶلەڭدەر باسىنان اياعىنا دەيٸن وقىلىپ بٸتتٸ. جۇرتتىڭ بەرٸ تىڭداپ وتىر. بٸزدٸڭ ەبٸش بايتاناەۆ دەيتٸن كەرەمەت ۇستازىمىز بار ەدٸ. كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ بولاتىن. سول سۇراعاندا «وسى جالعىز كٸتاپ ەدٸ» دەپ بەرمەي وتىرعان تٶلەگەن كٸتاپتى اشتى دا قولتاڭبا جازىپ, جۇرتتىڭ كٶزٸنشە وقىدى: «نارماحان! سٸز بەن بٸزدٸڭ ارامىز كٶزدٸڭ جاسى, جٷرەكتٸڭ قانىمەن جازىلعان مٶلدٸر, تازا جىرلارداي سەنٸمگە تولى. مەن سەنٸڭ ازامات اقىن بولارىڭا تولىق سەنەمٸن. تەك, تەك تەز دەلەلدە. ادال كٶڭٸلمەن اۆتور تٶلەگەن ايبەرگەنوۆ», – دەپ قول قويدى. سوسىن مەن «تٶكە, جاڭىلىپ كەتتٸڭٸز. مەن ٶلەڭ جازبايتىن ەدٸم», – دەدٸم. اڭتارىلىپ مەنٸڭ بەتٸمە قاراپ تۇردى دا: «جازباساڭ, تٷبٸندە جازاسىڭ», – دەدٸ. سٶيتتٸ دە, كٸتابىن ماعان بەرٸپ كەتتٸ. وسى كەزدەسۋ تٶكەڭ ەكەۋٸمٸزدٸڭ ارامىزداعى اعالىق-ٸنٸلٸك دوستىقتى شەشتٸ دەپ ايتۋعا بولادى. تٶلەگەن سارىاعاشتا كەشكٸ مەكتەپتٸڭ ديرەكتورى بولاتىن. وسى كەزدەسۋدەن كەيٸن اپتا سايىن, نە اراعا ەكٸ اپتا سالىپ, جاتاقحانادا جاتاتىن نارماحاندى ٸزدەپ كەلٸپ تۇراتىن بولدى. سوندا كەلگەندەگٸ تٸرلٸگٸ – جاڭا جازعان ٶلەڭدەرٸن وقىپ بەرەدٸ. بەتٸنە قاراپ وتىرىپ بٸر وقىعانىنان جاتتاپ الىپ, تٶكەڭنٸڭ ٶلەڭٸن مەن ٶزٸنە قايتارا وقىپ بەرەمٸن.
تٶلەگەننٸڭ ٶلەڭدەرٸن ساۋاتسىز رەداكتورلار كٷزەپ جٷر, ال مەن ولاردى اقىننىڭ ٶز اۋزىنان جاتتاعام
– دوسىڭىزدىڭ جىرلارىنا اقىن رەتٸندە قانداي باعا بەرەسٸز?
– تٶلەگەننٸڭ كٸتاپتارىنىڭ بارلىعى ساۋاتسىز رەداكتورلاردىڭ, دەڭگەيٸ تٶمەندەردٸڭ كەسٸرٸنەن تٷزەتٸلٸپ ەمەس, كٷزەتٸلٸپ شىقتى. كٸتاپتاعى تٷزەتۋلەردٸڭ تٶلەگەننٸڭ ٶزٸنٸڭ جازعان نۇسقاسىندا قانداي بولعانىن مەن جاقسى بٸلەمٸن. وسىنى تٶلەگەننٸڭ قورلان دەگەن قىزىنا, كەيٸن سالتاناتقا دا «سەندەردٸڭ قولدارىڭدا قانداي قولجازبا ساقتالعانىن بٸلمەيمٸن, بٸراق مەنٸڭ ميىمدا ساقتالعان نۇسقا بىلاي بولاتىن» دەپ ايتىپ وتىرىپ بٸرازىن تٷزەتتٸردٸم. بٸردە ٶلكەلٸك كومسومول كوميتەتٸندە حاتشى ەرٸ بٸزگە ورىس تٸلٸنەن ساباق بەرەتٸن اعايىمىزدىڭ كابينەتٸنە بارسام, وندا تٶكەڭ وتىر ەكەن. «ٶلەڭ جازدىڭ با?» – دەدٸ. جازعانىمدى ايتتىم. «بٸر شۋماق وقى», – دەدٸ. بايقايىن دەگەن بولۋى كەرەك.
بٸر ۇشقىنى جالت ەتكەن جانارىڭنىڭ,
جانىما باقىت ەكەن جاڭا بٸلدٸم.
ماحاببات ساعان دەگەن تازا مەندە,
العاشقى اق قارىنداي جاڭا جىلدىڭ, – دەپ ٶلەڭ وقىپ ەدٸم, تٶلەگەن: «جازاسىڭ دەپ ەم, باستاپ جازىپسىڭ عوي. بٸراق بۇل ٶلەڭدٸ ٶڭدەلٸك. اناۋ اق قار بولعاننان كەيٸن ونىڭ تازا ەكەنٸ بەلگٸلٸ بوپ تۇر عوي. «تازا» دەگەن سٶزدٸڭ ورنىن «اپپاق» دەگەنمەن الماستىرايىق. «ماحاببات ساعان دەگەن اپپاق مەندە, العاشقى اق قارىنداي جاڭا جىلدىڭ» بولسىن. «تازاڭنان» گٶرٸ «اپپاق» دۇرىس. «اق قار» دەگەنٸڭدٸ «اپپاق» ٷستەمەلەپ تۇرادى. سودان كەيٸن ەسٸڭدە بولسىن, تاسقا باستىراردا (ماشينكاعا جازدىرۋ) قاداعالا, ىقتيياتتا. «اپپاق» بوپ كەتپەسٸن, «ە» ەرٸپٸمەن باسىلسىن», – دەدٸ. كٶردٸڭ بە, تٶلەگەن بٸر ەرٸپتٸڭ ەسەرٸنە دەيٸن كٶڭٸل بٶلگەن ادام ەدٸ. سٶيتكەن ادامنىڭ ٶلەڭدەرٸن قاتە بەرۋگە بولمايدى عوي. مىسالى, ونىڭ «كەگەيلٸ دەپتەرٸن» وقيتىن بولساق:
كەگەيلٸم – جەردٸڭ ەركەسٸ,
جاس جانىم تولقىپ تۇر مەنٸڭ.
بەرداقتىڭ سٷيگەن ٶلكەسٸ,
ەجٸنيياز ايتقان جەر مە ەدٸڭ?– دەپ كەلەدٸ. قاراپايىم عانا جولدار سيياقتى. بالا كەزدٸڭ ٶزٸندە مەنٸ كٶپ ويلاندىرعان تٸركەسٸ «جەردٸڭ ەركەسٸ» ەدٸ. و زامان دا, بۇ زامان, جەردٸڭ ەركەسٸ بولا ما? اقىننىڭ قييالىندا بولاتىن شىعار, جاراساتىن شىعار, وقىرماننىڭ ويىن سان-ساققا جٷگٸرتەتٸن شىعار... بۇل شۋماق كٸتاپتارىنا ٶزگەرٸسسٸز ەندٸ. ارى قاراي:
ەلەمنٸڭ جٷزٸن سەلدەتكەن,
جاڭبىر كٷي سەنٸڭ بەتٸڭدە.
دالانىڭ تٶسٸن گٷلدەنتكەن,
العىر وي سەنٸڭ بەتٸڭدە, – بوپ كٸتاپتا جٷر. قازٸرگٸ وقىرماننىڭ بارلىعى وسىلاي وقيدى. مۇنداعى «العىر وي» تٶلەگەننٸڭ سٶزٸ ەمەس. ول «العىر مي» بولۋى كەرەك. «جاڭبىر كٷي» – «العىر مي». رەداكتورلار دانىشپاندىق جاساپ, ٶزگەرتٸپ جٸبەرٸپتٸ. تٶكەڭ بٸزدٸڭ ەدەبيەتٸمٸزگە بۇرىن بولماعان ٷلگٸنٸ الىپ كەلدٸ. بٸز ەدەتتە اقساق ۇيقاس, شالىس ۇيقاسپەن جازىپ جاتامىز. تٶلەگەن وسىنىڭ ەشقايسىنا جاتپايتىن ۇيقاستى ەكەلدٸ.
سۋ العان سايدا ەجەمنٸڭ,
سىرعاسى قالعان كەگەيلٸ.
سىرلاسى قالعان كەگەيلٸ,
مۇڭداسى قالعان كەگەيلٸ, – دەگەن ٶلەڭٸندەگٸ ۇيقاسپايتىن جول بٸرٸنشٸ قاتاردا تۇر. «كەگەيلٸ» سٶزدٸڭ قايتالاۋى, ال ۇيقاستىڭ بەرٸ وسى جولداردىڭ سوڭىندا ەمەس, باسىندا «سىرلاسى, مۇڭداسى, سىرعاسى» بوپ تۇر. بۇل تٶلەگەننٸڭ بٸزدٸڭ ەدەبيەتٸمٸزگە الىپ كەلگەن جاڭالىعى بولاتىن. بٸراق بۇنىڭ بەرٸن جۇرت جەتە تانىپ جٷرگەن جوق. مىسالى ٷشٸن, «تۋعان جەر» دەگەن ٶلەڭٸندە:
و, مەنٸڭ تۋعان مەكەنٸم!
جانىمنىڭ قارشىعاسى سەن.
شىرقاعىم كەلٸپ كەتەدٸ,
جازباعان ەن شىعارسىڭ سەن, – دەپ كٸتاپتا جٷر. مۇندا شالىس ۇيقاس بولىپ تۇر. ٷشٸنشٸ جول «مەكەنٸمگە» ۇيقاس بولۋ كەرەك ەدٸ عوي. بٸر دىبىسقا مەن بەرٸپ وتىرعان ادام ۇيقاسسىز ٶلەڭ جازبايدى. تٶلەگەننٸڭ ماعان وقىپ بەرگەندەگٸ «كەگەيلٸسٸ»: و, مەنٸڭ تۋعان مەكەنٸم! جانىمنىڭ قارشىعاسى سەن. بٸلمەي دە جٷرمٸن نە ەكەنٸن, جازباعان ەن شىعارسىڭ سەن, – بولاتىن. تٶلەگەننٸڭ ٶلەڭدەرٸندە ۇيقاسىنان بٶلەڭ دىبىستاردىڭ ٶزٸ سىڭعىرلاپ, سەۋلە شاشىپ جاتادى. بٸردە تٶكەڭنەن وسىنىڭ سىرىن: «مۇنىڭ بەرٸن قالاي جاسايسىڭ? بۇل قاراقالپاقتىڭ پوەزيياسىندا بار ما?» – دەپ سۇراپ ەدٸم, «سەن قىزىق ەكەنسٸڭ. ٸليياس جانسٷگٸروۆتٸ وقىماعانسىڭ با? مەن بەرٸپ, قايتا وقىپ شىق. ساعىنايدىڭ اسىنداعى مىنا بٸر جولداردى ەسٸڭە ال. «ساعىناي ساپتىاياققا سيٸپ ٶلدٸ, توقپاقتاي توقسان تٶرتكە كەلٸپ جاسى» – دەدٸ. بٸرٸنشٸ قاتاردىڭ بەرٸندە ٶڭكەي «س» تۇر, ەكٸنشٸ قاتاردا ٶڭكەي «ت». قازاقتىڭ قاراپايىم كٷيٸ ٶڭكەي دىبىس ىرعاعىنان تۇرماي ما?! سول دىبىستار قايتالانىپ وتىرماي ما?! وسى كٷيدٸڭ ىرعاعىنداعى پوەزييانى بٸزدٸڭ ەدەبيەتٸمٸزگە ايبەرگەنوۆ الىپ كەلدٸ. ٶز باسىم وسى كٷنگە دەيٸن سٶز قايتالاۋعا قورقامىن. تٶلەگەن قورىقپايدى. ونىڭ قورىقپايتىنى – قۋاتى بٸزدەن ەلدەقايدا كٷشتٸلٸگٸندە.
ەسەن-ساۋ ارمىسىڭدار, بارمىسىڭدار?
ارمىسىڭدار, قارييا قارلى شىڭدار, – دەيدٸ. وسى ٶلەڭٸندە «ارمىسىڭدار, بارمىسىڭدار» سٶزٸ دە ەكٸ رەت قايتالانادى. بۇلاي قايتالاۋ – كٷيگە جاراسا بەرەتٸن نەرسە. تٶلەگەن سول كٷيدٸڭ تٸلٸن پوەزيياعا الىپ كەلٸپ تۇر. ەيتپەسە:
اق زالدار, ارۋ ۆوكزالدار,
ۆوكزالدار, ارۋ اق زالدار.
تٸلەۋلەس جەرگە اتتاندىم,
تٸلەڭدەر, ماعان اق جولدار, – دەگەن ٶلەڭٸندەگٸ بٸرٸنشٸ-ەكٸنشٸ جولعا مەن بەر. ايتايىن دەپ تۇرعان وي بٸرەۋ-اق. بٸراق ەكٸ جولعا سوزىپ, كٷيدٸڭ تابيعاتىنا پوەزييامىزدى جاقىنداستىرىپ وتىر. سول تٶلەگەن قايتا-قايتا ماعان كەلٸپ جٷرەتٸن كەزدە 20-21-دەگٸ جٸگٸتپٸن عوي, جەلٸگٸم باسىلماعان. بٸر جولى جاتاقحانادان دا, ينستيتۋتتان دا تاپپاي كەتٸپ قالىپتى. ەلگٸ ەنۋاربەك جاقىپبەكوۆ دەگەن ستۋدەنتكە جولىعىپ, «نارماحاندى تاپپادىم. ەبٸش بايتاناەۆتىڭ ٷيٸنە كەتٸپ بارا جاتىرمىن», – دەپتٸ. ول – بٸزدٸڭ كافەدرا مەڭگەرۋشٸمٸز, پروفەسسور, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. سودان ارادا بٸرەر اپتا ٶتٸپ كەتتٸ. تٶلەگەن كەلمەدٸ. ەبٸش اعامىزدان: «ەبەكە, تٶلەگەن جاڭا ٶلەڭدەر جازىپ پا?» – دەپ سۇراپ ەدٸم, «اتامەكەن» دەگەن كەرەمەت تولعاۋ جازىپتى», – دەدٸ. «وقىپ بەردٸ مە?» – دەپ ەدٸم, «وقىپ بەردٸ, مەن ماگنيتافونعا جازىپ الىپ قالدىم», – دەدٸ. دەرەۋ اعايىمنىڭ ەتەگٸنە جارماسىپ, ٷيٸنە باردىم. بارساق, جەلٸگٸپ جٷرگەن قارىنداستارىم ٶلەڭنٸڭ ٷستٸنە «تۆيست» بيٸن جازىپ جٸبەرٸپتٸ. بٸرٸنشٸ بٶلٸمنەن ەكٸ-اق شۋماق قالىپتى. تٶكەڭنٸڭ كٸتاپتارىن وقىساڭىز, «قازاقستان» دەگەن ٶلەڭ بار:
ول كٷندەر ٶتتٸ, كەتتٸ ورالماسقا,
بۇل كٷندە بالحاش باسقا, ارال باسقا.
پارتييالىق پاراساتتان تۋعان قالا
اينالدى كٶرگەن كٶزٸن الا الماسقا, – دەپ باستالادى. «ول كٷندەرٸ قاي كٷندەر? مۇنىڭ الدىندا بٸردەڭە تۇر عوي», – دەپ ۇزاق ويلاندىم. سودان باياعى ماگنيتافوننان الىپ قالعان ەكٸ شۋماق ەسٸمە تٷسپەي مە? سٶيتسەم, «اتامەكەن» تولعاۋىنىڭ باسى مەن الىپ قالعان ەكٸ شۋماقتا بىلاي باستالادى ەكەن:
ەلدٸ جاۋ قۋىپ تىقتى قىسىمعا ايداپ,
نامىستار نايزالاردىڭ ۇشىندا ويناپ.
جەر جاتتى جەلكەسٸنەن قانعا بٶگٸپ,
كەك جاتتى كەۋدەلەردە تٸسٸن قايراپ.
ويلاساڭ ول كٷندەگٸ بٷلٸكتٸ ٶتكەن,
ىزا-شەر باۋىر ەتٸن تٸلٸپ كەتكەن.
تۇتقىننىڭ قايتا ورالۋ ارمانى بوپ,
سىعالاپ كٶكٸرەگٸندە ٷمٸت كەتكەن.
مەن قازٸر تٶلەگەننٸڭ قىزدارىنا: «مەنٸڭ ايتقانىما سەنٸڭدەر دە, «قازاقستان» دەگەن ٶلەڭٸنٸڭ الدىنا قالعانىن جوعالتىپ الساق تا, وسى ەكٸ شۋماقتى قويايىقشى», – دەيمٸن. سوندا «ورالماسقا كەتكەن كٷننٸڭ» قاي كٷن ەكەنٸ بەلگٸلٸ بولىپ تۇرادى. ال تٶلەگەننٸڭ «ٶمٸرگە ساياحاتىنا» رەداكتورلىق ەتكەن ەمينا شالاباەۆا دەگەن ەيەل «تۋعان جەر» دەگەن ٶلەڭٸن ٶزگەرتٸپ:
اي ماڭداي, الۋان دارىننىڭ,
تەرٸ بوپ تامشىلايسىڭ سەن.
سان جٷيرٸك ارماندارىمنىڭ,
تۇلپارىن قامشىلايسىڭ سەن, – دەپ بەرگەن. بۇل قانداي دارىنسىزدىق! ەڭ بولماسا, قازاقتىڭ «جٷيرٸك قامشى سالدىرمايدى» دەگەنٸن بٸلمەي مە? تٶلەگەندٸ نەگە تٷزەتەدٸ. اقىننىڭ ماعان وقىپ بەرۋٸندە بۇل ٶلەڭ:
اي ماڭداي, الۋان دارىننىڭ,
تەرٸ بوپ تامشىلايسىڭ سەن.
قۇلاگەر ارماندارىمنىڭ,
قۇلاعىن قايشىلايسىڭ سەن, – بولاتىن. ەگەر مەن ول كٸسٸنٸڭ ەرۋاعىنا ادال بولمايتىن بولسام, «قۇلاگەر ارمان» دەگەن تٸركەستٸ ٶزٸمە پايدالانا سالار ەدٸم. ال بٸراق جۇمەكەن اعاڭ ايتپاقشى, «تٸرٸلەر كەشٸرەدٸ, ەرۋاق كەشٸرمەيدٸ». بٸز وسى پرينتسيپتٸ ۇستادىق. تٶلەگەنگە اقىرىنا دەيٸن ادال بولىپ قالدىق. بٸر سۇحباتتىڭ كٶلەمٸنە اۋىرلاۋ بولىپ كەتەر, وسىمەن توقتايىن, تٸرلٸك بولسا تٶلەگەننٸڭ وسى جاقتارىنىڭ بەرٸن زەرتتەپ, كٸتاپتا تٷزەتٸلمەي باسىلىپ جٷرگەن ٶلەڭدەرٸنٸڭ بەرٸن تٷزەتٸپ, بٸر ماقالا جازامىن عوي دەگەن ويدامىن.
جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆ جىلتىراقتان گٶرٸ ويلىلىقتى ارتىق كٶردٸ
– ال قازٸرگٸ اقىنداردان كٸمنٸڭ پوەزيياسى كٶڭٸلٸڭٸزدەن شىعادى?
– ماعان وبرازسىز, مەتافوراسىز, تەڭەۋسٸز پوەزييا جاساعان اقىنداردىڭ ٶلەڭدەرٸ كٶشەدە جالاڭاش كەتٸپ بارا جاتقان قىز سەكٸلدٸ ەلەستەيدٸ. جۇرتتىڭ بەرٸ جالاڭاش قىزعا بٸر رەت قىزىعىپ قاراۋى مٷمكٸن, ەكٸنشٸ ورامعا دەيٸن سوڭىنان ٸلەسٸپ بارۋى مٷمكٸن, ٷشٸنشٸ ورامعا كەلگەندە «ۇياتسىز ەكەن» دەپ قولىن بٸر سٸلتەمەي مە?! پوەزييا مەيٸلٸنشە ۇياڭ بولۋعا تيٸس. قازاقتىڭ قىزدارىنىڭ ۇياتى قانداي بولعان بولسا, پوەزيياسى دا سونداي ۇياڭدىقتى تٸلەپ تۇرادى. وسى ٶلشەممەن, كەيٸنگٸ جاستاردى دا قالدىرماي وقۋعا تىرىسامىن. بٸراق جۇمەكەن, ساعي, تۇمانباي شىققان بيٸكتەن قازٸرگٸ جاستارىمىزدىڭ كٶبٸ تٶمەندەپ قالىپ جاتىر. ول دا بٸر ەدەبي ٷدەرٸس شىعار. قازٸرگٸلەردٸڭ مەن جوعارىدا ايتقان نەرسەلەرگە كٶڭٸل اۋدارماي, تەك تٶرت جولدى ۇيقاستىرىپ, ويىنا كەلگەندٸ ٶلەڭ ەتە سالاتىنى ۇنامايدى. ۇنايتىندار جوق ەمەس, بار. شەمشييا جۇباتوۆا دەگەن قارىنداسىمىز سوناۋ 70-80 جىلدارى «قامشى» جەنە «بوساعا» دەگەن تاماشا ٶلەڭ جازدى. «قامشىسىندا» كٷيەۋٸنە كەلٸنشەك:
قاراڭ قالسىن, مەن اس بەرگەن تەگەنە,
تەگەنە اس جۇقپاي جٷر مە نەمەنە?
كٶككە شاپشىپ بەتiڭنەن اپ جاتقاندا
قولىڭ سىنعىر, سابامايسىڭ سەن نەگە?!
ەي-شايعا دا, كەلتiرمەستەن مۇرشاعا,
ٷنسiز كٷيدە ٶلiمشi قىپ بiر سابا.
سەندە قامشى, مەندە بۇرىم بولسا ەگەر
ەلگە كٷلكi بولار ما ەدiك مۇنشاما, – دەيدٸ.
بٸزدٸڭ قازاقى قالپىمىزدان اينىپ بارا جاتقانىمىزدى كەڭەس ٷكٸمەتٸ كەزٸنٸڭ ٶزٸندە شەمشييا وسىلاي ٶلەڭمەن جازىپ وتىر. ال «بوساعاسىندا» شەمشييا تىڭ يگەرگەنٸمٸزدٸ, باسقانى جازبايدى, تەك «ٷيگە قوناق كەپ جاتتى, سولاردىڭ بەرٸنە ورىن بەرٸپ, ٶزٸم سىرىلىپ بوساعادا قالدىم», – دەيدٸ. بۇل بٸزدٸڭ قازاقستاندا ورىن العان شىندىق. ۋكراينعا دا, ورىسقا دا تٶرٸمٸزدٸ بەرٸپ, ٶزٸمٸزدٸڭ اياقاستى بولعانىمىز راس. ٶلەڭنٸڭ تۇجىرىمىندا شەمشييا:
بوساعاما سٷيەنٸپ تۇرسام-اۋ مەن,
قوناقتاردىڭ بەرٸن دە شىعارىپ ساپ, – دەيدٸ. بۇل قاراسٶزبەن ايتۋعا بولمايتىن نەرسە عوي. «بەرٸن كٶشٸرەيٸك» دەپ تۇرعان جوق. ەدەمٸ كەلتٸرەدٸ. حانبيبٸ ەسەنقاراەۆا قارىنداسىمىزدا دا ۇتقىر جولدار بار.
دەنەگٸندەي ٶرٸكتٸڭ,
ماعان اۋا جەتپەي تۇر, – دەيدٸ. بۇل كەشەگٸ كەڭەس كەزٸندە قىسىلعاندىقتى, اۋا جەتپەي تۇرعانىن كٶرسەتەتٸن نەرسە. بەلكٸم ماحاببات مەسەلەسٸنە دە الىپ كەلٸپ تۇرعان بولار. مەنٸڭ تٷسٸنٸگٸمدەگٸ پوەزييا ەشكٸمگە اقىل ايتپاۋى كەرەك. وقىرمانعا ويلاناتىن كەڭٸستٸك قالدىرۋ كەرەك. سەنٸڭ تٷسٸنٸگٸڭ دە دۇرىس بولىپ شىعۋى مٷمكٸن, مەنٸكٸ دە. ول – پوەزييانىڭ قۇدٸرەتٸ. بٸزبەن ٷزەڭگٸ قاعىستىرىپ پوەزيياعا ەسەنعالي راۋشانوۆ كەلدٸ. بٸراق وسى اقىن كەيٸن نەگە ەكەنٸ جۇمەكەن سەكٸلدٸ باسقا اعىسقا تٷسٸپ كەتتٸ. باستاپقى اعىسپەن جٷرگەندە دە كەرەمەت بولار ەدٸ دەپ ويلايمىن. ەسەنعاليدىڭ العاشقى «شىرشىق» دەگەن ٶلەڭٸنە قاراڭىز:
شىرشىق اعاتىن, ىرشىپ اعاتىن,
جىرشى بولاتىن بار اعىن.
شىرشىق اعاتىن, شىمشىپ اعاتىن
اق قايراڭ سانىن جاعانىڭ.
مەن ايتىپ وتىرعان سازدى ىرعاق, ٸشكٸ ٷيلەسٸمدەر وسىندا جاتىر. جۇمەكەن نەجٸمەدەنوۆ تە پوەزيياعا كەرەمەت ەكپٸنمەن, سۇلۋ سازبەن كەلدٸ. ەكٸنشٸ كٸتابىنان باستاپ, باسقا اعىسقا كٶشٸپ كەتتٸ. جىلتىراقتان گٶرٸ ويلىلىقتى ارتىق كٶردٸ. العاشقى ٶلەڭدەرٸنٸڭ بٸرٸ «الماتىدا»:
جاتىر جاقپار... قاراعايدى ارالايدى جەل ەسكەن,
جاپىراقتار, جاپىراقتار سىبدىر-سىبدىر كەڭەسكەن.
تاۋ سۋلارى تاۋسىلمادى, سىڭسىپ تۇرىپ اعادى,
قىز تولقىندار بٸرٸن-بٸرٸ شىمشىپ كٷلٸپ بارادى,
ايدالادا اقبوز مٸنگەن الاتاۋ بٸر اق باتىر,
اينالادا تال-قايىڭدار, تال قايىڭدار ساپتا تۇر.
قىزىل گٷلدەر «ٷزٸلدٸك دەر» باياۋلا جەل, باياۋلا,
قىزىل گٷلدەر, قىزىل گٷلدەر ۇيقىدا ما, وياۋ ما? – قانداي كەرەمەت! ەڭ سوڭىندا قىزعا:
جٷرشٸ, جانىم, قىدىرايىق, نەعىلاسىڭ جالعىز قاپ,
الاتاۋدىڭ اق قارىنان ەپەرەيٸن بالمۇزداق! – دەيدٸ. جٷرەگٸڭە جىلى تيەدٸ, جانىڭا جاعىمدى نەرسە. كەيٸن پوەزيياسى كٷردەلٸ بولىپ كەتٸپ, ەدەبيەتشٸلەر مەن وقىرماندار تاراپىنان لايىق الا الماي جاتقانى سودان دەپ ويلايمىن. ٶتكەن جىلى فيلوسوف عاريفوللا ەسٸممەن بٸر داستارحان باسىندا وتىرىپ قالدىق. جۇمەكەن تۋرالى كٸتاپ جازعان ەكەن. مەنٸمەن ەڭگٸمەلەسكەننەن كەيٸن «بٸر كٸتابىم جەتكٸلٸكسٸز ەكەن. جۇمەكەن تۋرالى ويىمىزدى كەزەكتەسٸپ ايتىپ وتىرىپ بٸر كٸتاپ جازىپ شىعايىق», – دەدٸ. جۇمەكەننٸڭ پروزاسى دا قازاق ەدەبيەتٸندە تەڭدەسٸ جوق تۋىندىلار. ونى تٷسٸنۋ كەرەك. ول ٶلگەندە:
وڭاي ەمەس ٶلٸمٸ جۇمەكەننٸڭ,
پاراساتتىڭ بٸر جاسقا قارتايعانى, – دەپ جازعان بولاتىنمىن. تۇستاستارى ٶزدەرٸ ۇستاپ وتىرعان جۋرنالىنا «جۇمەكەننەن باسقا اقىن جوق پا?» دەپ تارلىق قىلىپ, باسپاي تاستادى. بٸراق مەنٸڭ باعىتىم ارناۋ ٶلەڭ ەمەس. مەنٸڭ جازاتىنىم – شٶپ-شٶلەڭ. مەن ٶزٸم سونشالىقتى سىيلاپ جٷرگەن تٶلەگەنگە دە, جۇمەكەنگە دە, تۇمانباي مەن مۇقاعاليعا دا ەلٸكتەمەدٸم. ٶيتكەنٸ, جالعىز اياق جولمەن جالعىز ادامنىڭ عانا الدا جٷرەتٸنٸن بٸلدٸم. سوندىقتان مەنٸڭ ەلٸكتەگەنٸم تابيعات بولدى. تابيعات – اللانىڭ جاراتىلىسى. تابيعات – اللانىڭ ٶلەڭٸ. سوندىقتان تابيعاتتى جازعان ادام جاڭىلمايدى دەپ ويلادىم.
سۇحباتتاسقان مارفۋعا شاپييان
فوتوسۋرەتتەردٸ تٷسٸرگەن ەيگەرٸم بەگٸمبەت
"ەدەبيەت" پورتالى
