1969 جىلى دٷنيەگە كەلگەن. 1988 جىلدان 1993 جىلعا دەيٸن قحر, شۇار ٸلە پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ قازاق تٸلٸ-ەدەبيەتٸ فاكۋلتەتٸندە وقىعان. 1993 جىلى قحر, شۇار «كٷيتٸن گازەتٸندە» باس رەداكتور بولىپ قىزمەت اتقارعان. 1996 جىلدان 1998-شٸ جىلعا دەيٸن قحر, نەنجين قالاسىندا قىتاي حالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جۋرناليستيكا ينستيتۋتىندا (سىرتتاي) ماگيسترانت بٶلٸمٸندە وقىعان. 2000 جىلى قحر, شۇار جۋرناليستەر وداعى تاراپىنان «ٷزدٸك ەدەبي رەداكتور» مەرتەبەسٸنە يە بولعان. 2004 جىلى اتامەكەنٸ – قازاقستانعا بٸر جولا قونىس اۋدارعان. مۇرات شايماران 2006 جىلدان ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتٸنٸڭ حالىقارالىق جۋرناليستيكا كافدراسىندا وقىتۋشى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
ەلٸمٸز تەۋەلسٸزدٸك العاسىن اتامەكەن قازاق جەرٸنە ەر الۋان تاريحي جاعدايلارعا بايلانىستى شەت ەلدەردە ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان قانداستارىمىز كەلە باستادى. ولار قازاقتىڭ تەۋەلسٸز ەلٸنٸڭ دامىپ, اياعىنان تٸك تۇرىپ كەتۋٸنە ٷلكەن وتانشىلدىق رۋحپەن كٸرٸسٸپ كەتتٸ. شەت ەلدەن ورالعان قازاقتار تەك ەكونوميكامىزدىڭ دامۋىنا عانا ەمەس, مەدەنيەتٸمٸز بەن ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ, ٶنەرٸمٸزدٸڭ ٶركەندەۋٸنە دە بارىنشا قىزۋ ارالاسىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ٶزگە جەردە جٷرٸپ العان بٸلٸمدەرٸ مەن ٷيرەنگەن ٶنەرلەرٸن قازاق ەلٸنە ەكەلدٸ, سول ارقىلى ەلٸمٸزدٸ ەلەمگە تانىتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەكتەنٸپ جٷر. ەلگە ورالعان قانداستارىمىزدىڭ اراسىنان شىققان مۋزىكا, سپورت سالالارىندا ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ مايتالمان ٶنەرپازداردى كٶپتەپ مىسالعا كەلتٸرۋگە بولادى. ال, ەدەبيەتٸمٸزگە كەلٸپ قوسىلعان اقىندار مەن جازۋشىلار دا ٶزدەرٸنٸڭ شىعارمالارى ارقىلى قازاقتىڭ مۇڭى مەن سىرىن, تەۋەلسٸز ەل رەتٸندەگٸ وتانشىلدىق رۋحىن تۋ عىپ كٶتەرٸپ, ەدەبيەتٸمٸزگە جاڭا بٸر لەپ ەكەلدٸ. سولاردىڭ قاتارىندا, مۇرات شايماراندى اتاۋعا بولادى. ول ٶزٸنٸڭ سىرشىل دا نەزٸك ليريكاسىمەن ٶز وقىرماندارىنان جوعارى باعا الىپ جٷرگەن تالانتتى اقىنداردىڭ بٸرٸ. مىسالى, توقسانىنشى جىلدارى جازىلعان «ستۋدەنت ساعىنىشى» دەگەن ٶلەڭٸندە:
قىسقى كەشتە, پەش تٷبٸندە
ۇرشىعىڭدى يٸرٸپ,
وتىرسىڭ با, جانىم اپا,
كٶزدەرٸڭە مۇڭ ۇيىپ?! – دەپ تەبٸرەنەدٸ. بۇل اۋىلدان ەندٸ ۇزاپ شىققان جاس جٸگٸتتٸڭ ەلگە, جەرگە, تۋعان ٷيٸنە, سونىڭ ٸشٸندە اناسىنا دەگەن شىنايى ساعىنىشى. «كٶزدەرٸڭە مۇڭ ۇيىپ» دەگەن تٸركەس راسىندا دا بۇرىن تٸلٸمٸزدە كٶپ قولدانىلماعان سونى تٸركەس.
جاس اقىننىڭ ماحابباتتى جىرلاۋى, ٶزٸ ۇناتقان قىزعا ٶلەڭ ارناۋى قالىپتى جاعداي. ەندٸ, عانا ويانعان جاقسى كٶرۋ سەزٸمٸ اقىن ٶلەڭدەرٸنٸڭ باستى تاقىرىبىنىڭ بٸرٸ. مىسالى, «ماحاببات قانداي كٷيگە سالدىڭ مەنٸ» دەگەن ليريكاسىندا اقىن ٶزٸنٸڭ باسىنان ٶتكەن سەزٸم شىرعالاڭىن:
ماحاببات!
قانداي كٷيگە سالدىڭ مەنٸ?!
قۇنداعىڭا الدىڭ دا ەلديلەدٸڭ, – دەپ جىرعا قوسادى. ماحاببات قۇنداعىندا ەلديلەنۋ راسىندا دا جاس جٸگٸتتٸڭ باسىنداعى سول كەزدەگٸ كٶڭٸل-كٷيٸن تاپ باسىپ, دەل جەتكٸزە الاتىن وبرازدى تٸركەس. ال, كەلەسٸ شۋماقتا ليريكالىق قاھارمان ٶز باسىنان ٶتكەن بايانسىز سەزٸمدٸ, ونىڭ دا اششىسى مەن تەتتٸسٸ قاتار جٷرەتٸنٸن بٸر شۋماق ٶلەڭ مازمۇنىنا شەبەرلٸكپەن سىيدىرىپ جٸبەرەدٸ.
ماحاببات!
قانداي كٷيگە سالدىڭ مەنٸ?!
باياندى بوپ تۇرمادى شىراق سەزٸم,
ٶزەن كەۋٸپ, سۋالدى بۇلاق كٶزٸ.
كەۋدەمدٸ اساۋ قايعى ۇرعىلادى,
سوندا مەن تۇڭعىش سەزدٸم شىن
جىلاۋدى.
كٶكٸرەگٸمدە كٶلكٸلدەپ نالا جاتتى,
ماحاببات!
قانداي كٷيگە سالدىڭ مەنٸ?!
ەس جيدىم,
سوسىن, مەنٸڭ بار بٸلگەنٸم –
مەڭگٸلٸك قاسٸرەتٸم بوپ قالدىڭ مەنٸڭ…
وسىناۋ بٸر شۋماق ٶلەڭ بولمىسىندا اجىراماس بٸر تۇتاستىق ساقتالعان. ٶلەڭنٸڭ مازمۇنى تەرەڭ جەنە جاڭا, سوعان سەيكەس فورما دا تىڭ, ەكەۋٸنٸڭ اراسىنداعى سەيكەستٸك بٸر بٸرٸمەن شەبەر ٷيلەسٸم تاپقان. اقىن ٶلەڭدٸ قانداي ۇيقاسپەن, قانداي ىرعاقپەن جازام دەپ ەۋرەلەنبەگەن, بەرٸ دە تابيعي, وي مەن سەزٸم اراسىندا بٸر بٷتٸندٸك بار. بٶلە-جارا قاراعىڭىز كەلسە دە بٶلە المايسىز, بٶلشەكتەۋگە كەلمەيتٸن جۇمىر تۋىندى.
ليريكاداعى ەڭ ماڭىزدى وبراز – ول ليريكالىق قاھارمان: ليريكالىق شىعارمادا كٶرسەتٸلەتٸن باستى نەرسە دە سول ليريكالىق قاھارماننىڭ ٸشكٸ ەلەمٸ, جان-دٷنيەسٸندەگٸ ٶزگەرٸستەر. سۋرەتكەر-ليريك ٶز وقىرمانىمەن سول ليريكالىق قاھارماننىڭ اتىنان سٶيلەسەدٸ, سول ارقىلى بايلانىسادى, سىرتقى ەلەمنٸڭ سۋرەتٸ دە ليريكالىق قاھارماننىڭ تانىم-تٷسٸنٸگٸ ارقىلى بەينەلەنەدٸ. ليريكالىق قاھارماندى ەشقاشان دا ەپيكالىق كەيٸپكەرمەن شاتاستىرۋعا بولمايدى. وندا ادامنىڭ جان-دٷنيەسٸندەگٸ قۇبىلىستار ەرەكشە نەزٸك يٸرٸمدەر ارقىلى كٶرٸنٸس تابادى.
قامىقپا سەن, كٶكتەم دە ورالادى,
بار ەلەم جىلىلىققا ورانادى.
كٶزٸڭدە تۇرعان قاتىپ بٸر تامشى جاس,
ەريدٸ, جوعالادى.
بۇل ٶلەڭنەن دە ليريكالىق قاھارماننىڭ جان تولقىنىسىن, ٶزگەلەردٸڭ كٶزٸنە شالىنا قويمايتىن مٸنەز سيپاتىن اڭعارامىز. ناقتى سۋرەتتەلٸپ تۇرعان وقيعا جەلٸسٸ جوق, بٸراق ادام جانىنىڭ پسيحولوگييالىق ٶزگەرٸسٸ, كٶڭٸل تٷكپٸرٸندەگٸ ٷمٸتٸ, ارمانى ايقىن كٶرٸنٸس بەرەدٸ.
مۇراتتىڭ ليريكالىق قاھارماندارى ول اۆتوردىڭ سول كەزدەگٸ كٶڭٸل-كٷيٸنٸڭ جەمٸسٸ. سوندىقتان دا, ولار بٸردە شات, بٸردە مۇڭدى, بٸردە ەر مٸنەزدٸ, بٸردە كٷيگەلەك تە كٷيكٸ. ونداي مٸنەز ليريكاعا تەن.
سەن وتىرسىڭ قييال كەشٸپ تىم ىستىق,
ەلديلەيدٸ سەنٸ جالعىز تىنىشتىق.
تەرەزەڭنەن ٷڭٸلەدٸ مارعاۋ تٷن,
ەش الاڭسىز پەرٸشتەدەي بار قالپىڭ.
ادام مەن تابيعات مٸنەزٸ سالىستىرمالى سيپاتتا پاراللەل بەينەلەنگەن. ٶلەڭ مازمۇنىندا ەرەكشە بٸر جىلىلىق, ٶزگەشە بٸر جايلىلىق بار. «قييال كەشۋ», «ەلديلەۋ», «تىنىشتىق», «مارعاۋ تٷن», «الاڭسىز قالىپ» دەگەن ۇعىمدار بۇل ويىمىزعا دەلەل بولا الادى.
مۇراتتىڭ جاس كەزٸندەگٸ جىرلارىن وقي وتىرىپ, وعان ورتا عاسىرلىق شىعىس پوەزيياسىنىڭ ەسەرٸ مول بولعانىن اڭعارامىز. ومار حايامنىڭ, حافيزدٸڭ, ناۋايدٸڭ شايىرلىق دەستٷرلەرٸنٸڭ كەيبٸر ەلەمەنتتەرٸ ونىڭ ٶلەڭدەرٸنٸڭ مازمۇنىنان سەۋلە شاشىپ تۇراتىنداي. بٸراق, ولاردى قايتالاۋ جوق, كەرٸسٸنشە مۇراتتىڭ ٶزٸنە عانا تەن ٶلەڭ ىرعاعى, سٶز ساپتاۋى, قييالداۋ مەنەرٸ باسىم كٶرٸنٸس بەرٸپ وتىرادى. شىعىس شايىرلارىنىڭ سازى بار, بٸراق, سارىنى جاڭا. «ناۋايدىڭ عازالى», «شاراپ تولى كٶزەلەر», «ايان» ليريكالارى سول شىعىستىق سارىندا جازىلعان جىرلار. شاراپتى جىرعا قوسۋ, ونىڭ كٶڭٸل كٶتەرەتٸن قاسيەتٸن دەرٸپتەۋ, ونىڭ جەلٸك بەرەر سيقىرلى كٷشٸنە جٷگٸنۋ سونى اڭعارتسا كەرەك.
«شاراپ تولى كٶزەلەر» دەگەن ليريكاسىنداعى مىنا جولدارعا نازار اۋدارىپ كٶرەلٸك:
شاراپ بولىپ تۇرعان تۇنىپ كٶزەمدە,
تەڭٸز بە ەلدە ٶزەن بە?
كٶزدەر مە ەلدە مٶلت-مٶلت ەتكەن,
ەرٸندەر مە كەزەرگەن?!
قانداي سۇلۋ, قانداي مۇڭلى تٸرشٸلٸك,
مىلقاۋدى دا جٸبەرەدٸ جىرشى عىپ.
تٷسٸمدە ىلعي شاراپ تولى كٶزەلەر,
ٶلٸپ جاتام تۇنشىعىپ…
كٶزەدەگٸ شاراپتى تەڭٸزبەن, ٶزەنمەن, كەزەرگەن ەرٸنمەن سالىستىرا بەينەلەۋٸ اقىننىڭ مەتافورانى شەبەر پايدالاناتىن بايقاتادى. اريستوتەل ٶزٸنٸڭ «پوەتيكاسىندا»: «…بەرٸنەن دە ماڭىزدىسى مەتافورالاردا شەبەر بولۋ. بٸراق, مۇنى باسقادان ٷيرەنۋ مٷمكٸن ەمەس. بۇل دارىندىلىقتىڭ بەلگٸسٸ, سەبەبٸ جاقسى مەتافورالار جاساۋ ۇقساستىقتى تاني بٸلۋ دەگەن سٶز», – دەيدٸ. مۇراتتىڭ ليريكاسى دا وسى ٷدەدەن شىعىپ تۇرعان سىڭايلى.
قازٸرگٸ پوەزييانى ليريكالىق, درامالىق, ەپيكالىق, ازاماتتىق, ساتيرالىق, ميستيكالىق دەپ بٶلۋگە بولادى. قالعان بٶلٸكتەردٸڭ بارلىعى دا وسىلارعا كەلٸپ قۇيىلىپ, قوسىلىپ جاتادى. مىسالى, بۋكوليكالىق دەگەن ول – ەپيكالىق پەن ليريكالىق پوەزييانىڭ قوسىندىسى, ەسكەري پوەزييا دەپ جٷرگەنٸمٸز ازاماتتىق پوەزييانىڭ بٸر تارماعى عانا ەكەنٸن جوققا شىعارا المايمىز. بۇل التى تٷرلٸ قاسيەت جيناقتالىپ كەلٸپ بٸر عانا ٶلەڭنٸڭ بويىنان تابىلۋى دا مٷمكٸن. وندا قاتىپ قالعان بٸر شەكارا دا جوق. مەسەلە تەك قاراستىرىپ وتىرعان ٶلەڭدە قاي مازمۇن باسىم, قايسىسى سولعىن سوعان عانا بايلانىستى سەكٸلدٸ.
ليريكالىق پوەزييادا بەلسەندٸ ەرەكەت ەتۋشٸ ٶزٸنٸڭ سەزٸمٸن, لەززات الۋىن, ەر الۋان كٶڭٸل كٷيٸن, راحاتتانا الماۋىن جىرلايتىن اقىننىڭ ٶزٸ (اقىندىق مەن). راحاتتانۋ سەزٸمٸنٸڭ جوعارىلاۋىن قۋانىش سەزٸمٸ ارقىلى تانۋعا بولادى. ماساتتانۋ, شاتتانۋ سەزٸمٸ پوەزييادا سيرەك كەزدەسەدٸ. ال, ەسٸرۋ, ەلٸرۋ (ەكستاز) سەزٸمٸن ناقتى ايقىنداۋ مٷمكٸن ەمەس, ول كٶبٸنەسە باسقا سەزٸمدەرمەن استاسىپ, ارالاسىپ, كٶلەگەيلەنٸپ تۇرادى. مۇرات پوەزيياسىندا اقىننىڭ ٸشتەي تولقۋى, مۇڭعا باتۋى ٶزٸنشە بٸر ەلەم. مۇڭ كەز-كەلگەن اقىننىڭ سەرٸگٸ سەكٸلدٸ. مۇڭ اقىننىڭ ٶزٸمەن-ٶزٸنٸڭ سىرلاسۋى, ٸشتەگٸ ارمانىن, نالاسىن, قايعىسىن ٶلەڭگە ارقاۋ ەتۋٸ. ليريكالىق كەيٸپكەر مٸنەزٸنٸڭ دە اشىلا تٷسەتٸن كەزٸ وسى مۇڭمەن بايلانىستى ەكەنٸن جوققا شىعارا المايمىز.
بٸر قۇمارلىق جٷرەگٸمدٸ مەكەندەپ,
قالتىراعان بۋىنىمدى بەكەمدەپ,
جۇلدىز جانعان تەرەزەڭنٸڭ تۇسىنان
مۇڭعا باتىپ ٶتەم مەن.
اقىن ٶزٸن مازالاعان جان سىرىن, كٶكٸرەگٸندەگٸ تٷيٸتكٸلدٸ مۇڭىن ايشىقتى ٶلەڭمەن ەسەم مۋزاعا اينالدىرعان. قازٸرگٸ پوەزييانىڭ باستى سارىندارىنىڭ بٸرٸ – كٷيزەلٸس. كٷيزەلٸستٸڭ ەڭ جەڭٸل تٷرٸ ول – مۇڭ. مۇڭنىڭ سەبەپ-سالدارى كٶپ جاعدايدا بەلگٸسٸز بولىپ كەلەدٸ. مۇڭ ليريكانىڭ باستى ٶزەگٸ. ليريكالىق قاھارماننىڭ پسيحولوگييالىق بولمىسىن تانىتۋداعى مۇڭنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. شەر, نالا, مۇڭ ليريكادا سالماقتى ويدى تانىتۋدىڭ, ادامنىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸندەگٸ تارتىستى, قايشىلىقتى كٶرسەتۋدٸڭ ٶزگەشە تەسٸلٸ رەتٸندە پوەزييادا جيٸ پايدالانىلادى. كٷيزەلٸستٸڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸ اشىنۋ, تورىعۋ. ول كٶبٸنەسە ەپيكالىق شىعارمالاردىڭ سيۋجەتٸندەگٸ تارتىستىڭ شارىقتاۋ شەگٸن دامىتۋ ٷشٸن قولدانىلاتىن پسيحولوگييالىق دەتال.
مۇرات قاي تاقىرىپقا ٶلەڭ جازباسىن وندا قۋانىش, اسقاقتىق قاسيەتتەردەن گٶرٸ وي, مۇڭ باسىم بولىپ كەلەدٸ. اقىننىڭ العاشقى جىرلارىنىڭ كٶبٸ ماحاببات تاقىرىبىنا ارنالعان. «مازالاپ مەنٸ», «بوزاڭ ٷمٸت», «سەن وتىرسىڭ قييال كەشٸپ», جاس جٷرەك», «مەن دەگەن ەندٸ…», «سەن تاعى», «سەن ەن سالساڭ», «قازاق قىزى», «سەن مەنٸ ۇمىتتىڭ با?» دەگەن ٶلەڭدەرٸ اقىننىڭ ٸشتەيگٸ بۇلقىنىسىنان تۋعان سىرشىل جىرلار.
و, داريعا, سەن جالىنداپ, مەن سٶنبەي,
سەنٸڭ مەنٸ سٷيگەنٸڭە ەل سەنبەي,
سارايىڭنان الىپ قاشىپ, مەن ساعان,
تاۋ باسىنان لاشىق جاساپ بەرسەم عوي.
اسىل-اسىل تورعىن جاپقان تەنٸڭدٸ,
جاسىل-جاسىل جاپىراقپەن كٶمسەم عوي…
سٶز جوق ەسەم دە ەسەرلٸ ليريكا. سٶزبەن قاشالعان ەدەمٸ سۋرەت. باسقالار عاشىعىن لاشىقتان سارايعا سٷيرەسە, مۇرات كەرٸسٸنشە سارايدان لاشىققا الىپ شىققىسى كەلەدٸ. بٸراق, اقىننىڭ سول قييالىنا ەرٸكسٸز سەنەسٸڭ. بٸرٸن-بٸرٸ سٷيگەن جاندار ٷشٸن دۋماندى سارايدان لاشىقتاعى وڭاشا تىنىشتىق ەلدەقايدا ارتىق ەكەنٸن دەلەلدەپ جاتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق. ال, «اسىل-اسىل», «جاسىل-جاسىل» دەگەن قايتالاما قوس سٶزدەر ٶلەڭنٸڭ كٶركەمدٸك قاسيەتٸن ارتتىرىپ, اقىن ويىنىڭ قۇبىلىپ, ەسەم دە ايشىقتى ىرعاقپەن وقىلۋىنا ىقپال ەتٸپ تۇرعانىن بايقايمىز.
ٶلەڭدەگٸ درامالىق ەلەمەنتتەر نەگٸزٸنەن ٶلەڭدەگٸ ليريكالىق قاھارمان ەرەكەتٸنٸڭ ەكٸنشٸ جاقتان باياندالۋىمەن بايلانىستى تۋىندايتىنىن بايقاۋعا بولادى. ليريكا – «مەن», ال, دراما بولسا «مەن» مەن «سەنگە» ورتاق. ەكٸنشٸ جاق تەك قانا جەكە تۇلعاعا عانا قاتىستى ەمەس, ول كەيدە بەلگٸلٸ بٸر ەل, تابيعات ۇعىمدارىنا دا قاتىستى بولۋى مٷمكٸن. بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ جاقتار بٸر- بٸرٸمەن ٶتە تىعىز بايلانىستى ۇعىمدار. ساناداعى جيٸركەنٸش پەن قۇشتارلىق سول ەكٸ جاققا بٸردەي سەيكەس كەلەدٸ. قۇشتارلىق سەزٸمٸنٸڭ ٶزٸندە دە ەر الۋان قاسيەتتەردٸڭ بوي كٶرسەتەتٸنٸن بايقايمىز: سىيلاپ جاقسى كٶرۋ, تۋىستىقپەن جاقىن تۇتۋ, دوستىق جەنە ەروتيكالىق ۇناتۋلار. ەپيكالىق شىعارمالاردا, سونىڭ ٸشٸندە ليريكادا دا ٷشٸنشٸ جاقتاعى ادامعا قاراتىپ سٶز ارناۋ جيٸ كەزدەسەدٸ. ليريكادا كٶبٸنەسە بٸرٸنشٸ جاقتان بايانداۋ ٷردٸسٸ ليريكالىق قاھارماننىڭ ٸشكٸ جان-دٷنيەسٸن اشۋ ٷشٸن جيٸ پايدالانىلادى. ال, مۇراتتىڭ ليريكاسىندا كەرٸسٸنشە ەكٸنشٸ جاقتاعى ادامعا قاراتىپ سٶيلەۋدٸڭ كٶبٸرەك ورىن الاتىنىن بايقايمىز. بۇل ورىس ەدەبيەتٸنٸڭ ەسەرٸ مە نەمەسە سوناۋ جىراۋلىق دەستٷردەن كەلە جاتقان ٷردٸستٸ جالعاستىرۋ ما ول ەكٸ اراسىن دەل مىناداي ەدٸ دەپ تاپ باسىپ ايتۋ قيىن.
مۇرات ٶتە كٶپ وقيتىن, ەلەم ەدەبيەتٸن جاقسى بٸلەتٸن ٸزدەنٸمپاز اقىن. ونىڭ ٶلەڭدەرٸندە ورىس اقىنى س. ەسەنيننٸڭ ىقپالىنىڭ باسىم ەكەنٸن اڭعارامىز. س. ەسەنينگە ەلٸكتەپ جازعان بٸرشاما شىعارمالارىنىڭ بار ەكەنٸ دە راس. مىسالى, «مەن سەنٸ سٷيەمٸن» دەگەن ٶلەڭٸندە ورىستىڭ ۇلى اقىنىنا دەگەن كٶڭٸل تٷكپٸرٸندەگٸ سٷيٸسپەنشٸلٸكتٸ بىلايشا جەتكٸزەدٸ:
داۋىسىڭ جاۋلايدى ەلەمدٸ,
ەسٸمٸڭ اڭىز بوپ جٷرەدٸ.
ارناعان جىرىڭدى وقيدى,
ارۋى شيرازدىڭ تٷلەگٸ…
بٸلەمٸن,
ىڭعاي دا وسىلاي,
تۇرمايدى, ٶزگەرەر كٷن ٶڭٸ…
مەن سەنٸ سٷيەمٸن,
و, سەرگەي –
ورىستىڭ جارالى جٷرەگٸ.
سوڭعى تارماق تۇتاسىمەن مەتافوراعا اينالىپ كەتكەن. س.ەسەنين ورىس اقىنى, بٸراق, ونىڭ شىعارمالارى كٷللٸ ادامزاتقا ورتاق. كەزٸندە سول سٶز زەرگەرٸنٸڭ ورىس حالقى قادٸرٸن بٸلدٸ مە? ونىڭ قالامىنان تۋعان ٶلەڭدەردٸڭ ەلٸ كٷنگە شەيٸن جۇرتتىڭ ساناسىنان ٶشپەي, قايتا جىل ٶتكەن سايىن جاڭعىرىپ, جاڭا قىرىنان تانىلىپ كەلە جاتۋىنىڭ سىرى نەدە?
ەر ادامنىڭ بٸز بٸلە بەرمەيتٸن ٶزٸنە عانا تەن سىرى, جاراتقان يەنٸڭ سول پەندەنٸڭ جەكە ٶزٸنە عانا سىيلاعان ەرەكشە قاسيەتتەرٸ بولادى. بٸراق, جالپى ادامدار دەيمٸز دە كٶبٸمٸز اينالامىزدا جٷرگەن كٸسٸلەردٸڭ جان-دٷنيەسٸندە نە بولىپ جاتقانىمەن شارۋامىز دا بولمايدى. بولا قالعان كٷندە دە سولار تۋرالى جاقسى ويلاردان گٶرٸ وعاش تٷسٸنٸكتەردٸڭ تەزٸرەك قىلاڭ بەرٸپ قالاتىنىن قالاي جاسىرامىز. ال, مۇراتتىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بٸرازى دەل سول بٸز كٷستانالاپ, جيرەنە قاراۋعا ٷيرەنگەن ادامداردىڭ سورتىنان. ول ماسكٷنەمنٸڭ ٸشۋگە بوي الدىرعان وسالدىعىنىڭ سىرىن دا, تەنٸن ساۋداعا سالعان جەڭٸل مٸنەزدٸ سۇلۋدىڭ كٶبٸمٸزگە بەيمەلٸم ٸشكٸ سىرىن دا جان-جاقتى اشىپ كٶرسەتە العان.
مۇرات ٶزٸنٸڭ «بالعىن تەنٸڭ ەسكٸ كٶيلەك ٸشٸندە» دەگەن ليريكاسىندا دا ٶز ٶلەڭٸن ەكٸنشٸ جاققا ارنايدى.
تامۇق دٷنيە, داڭعازاڭدا ٸسٸم نە?
سەن بيلەدٸڭ ٶتكٸنشٸ ٶمٸر ٷشٸن دە.
الدى جاۋلاپ, القىزىل سول اقشامدى,
بالعىن تەنٸڭ ەسكٸ كٶيلەك ٸشٸندە.
وحو, عازيز سۇلۋلىقتىڭ داستانى,
ماحابباتتان ۇعىنبايتىن باسقانى.
ال, ادامدار سەنٸڭ ەسەمدٸگٸڭدٸ,
كٶزدەرٸمەن شەشٸندٸرە باستادى.
باۋدا سەنٸڭ تۇرعان بالقىپ بال-نۇرىڭ,
بيلە,
بيلە!
مەنٸڭ كەيٸپ تاعدىرىم.
اناۋ تەنتەك تابانىڭمەن تاپتاپ ٶت,
ارام-ارام پيعىلداردىڭ بارلىعىن.
ليريكادا سىرشىلدىق دەگەن ۇعىم بار. ول اقىننىڭ ٶزٸنٸڭ ٸشتەيگٸ تٷيگەن پايىم-تٷسٸنٸگٸن, ويىن, تاپقان جاڭالىعىن ٶزٸمەن ٶزٸنٸڭ بٶلٸسۋٸ, ٶزٸمەن ٶزٸنٸڭ سىرلاسۋى. مۇراتتىڭ ليريكاسىن وقي وتىرىپ ونىڭ ٶلەڭدٸ جالپى كٶپشٸلٸك قاۋىم ٷشٸن ەمەس, ٶزٸ ٷشٸن جازىپ وتىرعانىن اڭداعانداي بولامىز. اقىن جىرلارىنىڭ باعىت-باعدارى قالىڭ وقىرمان ەمەس, اقىننىڭ ٶزٸ. ونى وقىرمان ويى دا, زامانداستارى مەن سىنشىلاردىڭ پٸكٸرٸ دە الاڭداتپايتىن سيياقتى. سوندىقتان دا, ونىڭ ليريكاسى جۇرت پايىمداپ جٷرگەن ٶلەڭدەردەن باسقاشاراق, ويلاۋ مەنەرٸمەن سەزٸممەن قابىلداۋ تٷيسٸگٸ دە ٶزگەشەرەك بولىپ كەلەدٸ. ول ٶلەڭدٸ ٶزٸن تانىتۋ ٷشٸن, داڭق پەن داقپىرتقا يە بولۋ ٷشٸن ەمەس, ٶزٸن ٶزٸ تانۋ ٷشٸن, ٶزٸمەن ٶزٸ سىرلاسۋ ٷشٸن جازادى.
مۇراتتىڭ تٸلٸ كٶركەم, ويى ايشىقتى, سٶزدٸك قورى مول. ول انا تٸلٸنٸڭ تەرەڭ ماعىناسىن قاپىسىز تانيدى, ەر سٶزدٸڭ استارىنان ٷلكەن وي تٷيۋگە شەبەر اقىن.
تال-تەرەكتەن تٶگٸلگەن سارى جاپىراق –
ارۋلاردان قالعان التىن سىرعالار.
قازاق پوەزيياسىندا جاپىراق وبرازىن سومداۋ بٸرشاما قالىپتاسقان. ونى جٷرەككە دە, قالىقتاپ تٷسٸپ جاتاتىن ۇلپا قارعا دا تەڭەگەن بەينەلەۋٸش تٸركەستەر بارشىلىق. بٸراق, سارعايىپ تٷسٸپ جاتقان جاپىراقتى ەيەل سىرعاسىنا تەڭەۋ راسىندا دا اقىننىڭ ۇتقىرلىعىن اڭعارتادى. ورنى تولماس كٶڭٸل جاراسىنان ٶربٸگەن اقىن ارمانى قاعاز بەتٸندە مۇڭعا تولى سىر بولىپ تٸزبەكتەلگەن. ال, وسى قۇبىلىستى اقىن باسقاشا جازسا مٷمكٸن دەل مۇنداي ەسەرلٸ بولماس تا ەدٸ.
«مەتافورا نەمەسە تەڭەۋ بٸرنەشە ەپيتەتتەن جالعاسىپ, ۇلاسىپ كەلسە كٷردەلٸ مەتافورا, كٷردەلٸ تەڭەۋ, نە تۇتاسقان سٶز ٶرنەگٸ جاسالادى. بەينەلٸ سٶزدەر, ەسٸرەسە ەپيتەت پەن تەڭدەۋ, ەپيتەت پەن مەتافورا, بٸر-بٸرٸمەن جالعاس, قات-قابات الىنىپ قولدانىلا بەرەدٸ», – دەيدٸ اكادەميك ز.احمەتوۆ (ز. احمەتوۆ. ٶلەڭ سٶزدٸڭ تەوريياسى. «مەكتەپ». 1973 ج. 22 – بەت).
مۇراتتىڭ پوەزيياسىندا رەاليستٸك سيپاتتان گٶرٸ رومانتيزم باسىم. رومانتيزم ول ليريكانىڭ جانى دەسە دە بولادى. اقىن ٶز ويىن اشىپ ناقتى كٶرسەتۋدەن گٶرٸ استارلاپ, سيمۆولدار ارقىلى ٶرنەكتەۋگە بەيٸم ەكەنٸن دە ەستەن شىعارماعان ابزال. بٸز سيمۆوليزمدٸ ۋاقىتى ٶتكەن ەسكٸ سٷرلەۋ سيياقتى ەلەستەتەتٸنٸمٸزدٸ دە جاسىرا المايمىز. ال, ونى جاڭارتىپ, ٶزٸنشە تٷرلەندٸرٸپ, قازٸرگٸ وقىرمان تانىمىنا سەيكەستەندٸرٸپ جىرلاپ جاتسا نەگە ٶنى ٶگەيسٸتۋٸمٸز كەرەك. كەرٸسٸنشە مۇراتتى باسقا اقىنداردان ەرەكشەلەپ تۇراتىن دا ونىڭ وسى استارى قالىڭ وي مەن تەرەڭ مازمۇنعا جاقىندىعى دەپ قابىلداعانىمىز جٶن شىعار. «كٶڭٸلدٸڭ ٶڭٸ اعارماس كٸرٸ اشىلماي» دەگەن ٶلەڭٸندە اقىن:
«قارتايدىق, قايرات قايتتى,
ۇلعايدى ارمان»,
كٷن – ٷمٸت سەكٸلدٸ مە تٷنگە اينالعان.
ٶمٸر مە, ٶڭٸ سۋىق ٶلٸم بە ەكەن,
بٸر ەلەس ورامالىن بۇلعايدى الدان, – دەپ كٶڭٸل شەرٸن اقتارادى. بٸراق, نەگە كٷن ٷمٸت تٷنگە اينالعان, نەگە ٶمٸر مەن ٶلٸم قاتار ورامالىن بۇلعاپ شاقىرىپ تۇر وعان ناقتى جاۋاپ تابا قويۋ قيىن. ول سۇراقتاردىڭ جاۋابىن ٸزدەۋ دە شارت ەمەس سەكٸلدٸ, ول سانامىزدا باياعى جىراۋلار پوەزيياسى دەستٷرٸندەگٸ ريتوريكالىق سۇراۋدىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە جاڭعىراتىنداي. دەي تۇرعانمەن, وسى ٶلەڭنٸڭ استارىندا ٶزگەشە وي بار, بٶلەك بٸر بايلام جاتقان سيياقتى.
سيمۆوليزمنٸڭ فيلوسوفيياسى مەن ەستەتيكاسى ادامزات تاريحىنداعى ەر تٷرلٸ ٸلٸمدەر نەگٸزٸندە قالانعانى بەلگٸلٸ. ولاردىڭ كٶزقاراستارىنان انتيكالىق دەۋٸردٸڭ عۇلامالارى پلاتوننان باستاپ, كەيٸنگٸ نيتسشە, بەرگسونداردىڭ پايىمداۋلارىنىڭ ٸزدەرٸن اڭعارۋعا بولادى. سيمۆوليستەر ٶنەردەگٸ ەلەمدٸ تانۋدىڭ دەستٷرلٸ يدەياسىنا ٶزدەرٸنٸڭ شىعارماشىلىق ٷدەرٸستە ەلەمدٸ قايتا قۇرۋ (ٶزگەرتۋ) يدەياسىن قارسى قويدى. شىعارماشىلىق دەگەن سيمۆوليستەردٸڭ پايىمداۋىنشا شىعارماشىل-سۋرەتكەرگە عانا تەن جەكە ادام ساناسىنداعى قۇپييا ويلاردىڭ كٶرٸنٸس بەرۋٸ. ول قۇبىلىستى اقىل-ويمەن جەتكٸزۋ مٷمكٸن ەمەس. سيمۆوليزم قالامگەردەن زاتتى نە قۇبىلىستى يشارالاپ, استارلاپ جەتكٸزۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.
مۇرات ٷشٸن پوەزييا – تىلسىم تەرەڭ سىر, سيقىرلى ەلەم, ول اقىن مەن ون سەگٸز مىڭ عالامنىڭ اراسىنداعى ديالوگ. اقىن ٶزٸ ۇناتقان قىزعا دا, اينالاسىنداعى جانى جاقىن ادامدارعا دا, تۋعان جەر مەن اتامەكەنگە دە, اسپان مەن جەرگە دە, سۋ مەن وتقا دا, تالعا دا, سول تالدان قۇلاپ جاتقان جاپىراققا دا ٶلەڭ ارنايدى. تابيعاتتاعى ەر بٸر زات پەن قۇبىلىس اقىن نازارىنان تىس قالمايتىن سيياقتى. بٸراق, ول قۇبىلىس اقىن جٷرەگٸنە ٶزٸنٸڭ ٸزٸن قالدىرۋ كەرەك. ەر بٸر نەرسەنٸڭ اقىن ساناسىندا پوەتيكالىق بەينەسٸ, ويدى قوزعايتىن بولمىسى بولۋى شارت. سوندا عانا اقىن جىرىنىڭ نىسانىنا اينالعان زات پەن قۇبىلىستىڭ وبرازدىلىق سيپاتى ايقىندالا تٷسپەك. اقىن جىرلارىندا ماحاببات تاقىرىبى, ٶمٸر مەن ٶلٸم مەسەلەسٸ تەرەڭنەن تولعاي جىرلانىپ, جاڭاشا فيلوسوفييالىق رەڭككە يە بولادى.
جٷدەمە مۇڭدى جٷرەك,
جاسىما ٶلەڭ,
بارادى سەندەي بولىپ تاسىپ ەۋەن.
بۇلقىنبا, بۇلىقسىما ھەم بۇلدانبا,
سەنسٸز دە بٸر-بٸرٸنە عاشىق ەلەم.
اقىن پايىمىنشا ٶلەڭ تەك مۇڭدى جٷرەكتەن عانا تۋاتىن قاسيەتتٸ قۇندىلىق. ٶلەڭ مەن جٷرەك ەگٸز ۇعىم ٸسپەتتٸ. بٸرٸنسٸز بٸرٸ جەكە-دارا ٶمٸر سٷرمەك ەمەس. سوندىقتان دا اۆتور ٶز سىرىن ٶلەڭ مەن جٷرەككە قاتار ارنايدى.
مۇرات اقىننىڭ جالعىزدىققا بوي الدىرعان ليريكالىق مەنٸنٸڭ استارىنان اينالا قورشاعان ورتا مەن جەكە ادام اراسىندا قالىپتى بايلانىستىڭ بولمايتىنىن اڭعارۋعا بولادى. اقىن ٶلەڭدەرٸن قانشا جەردەن شىعارماشىلىق تۇلعانىڭ ٶزٸنە عانا تەن ويى, جەكە ادامنىڭ سۋبەكتيۆتٸ كٶزقاراسىنا عانا قاتىستى قۇبىلىس دەپ قابىلداعانىمىزبەن ول بەرٸبٸر سول اقىن ٶمٸر سٷرٸپ وتىرعان زامانمەن, قوعامدىق قۇرىلىسپەن بايلانىستى بولىپ كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ, اقىن شىعارمالارىندا ٶزٸ ٶمٸر سٷرگەن دەۋٸردٸڭ كەرەعار قايشىلىقتارى مەن جٷرەك قالاۋىمەن قولداعان شىندىعىن, ٶز زامانداستارىنىڭ جيناقتالعان ويىن بٸلدٸرەدٸ. مۇرات ليريكاسىندا بٷگٸنگٸ ۇرپاقتىڭ تاريحي تاعدىرلارىن, ەلەۋمەتتٸك-پسيحولوگييالىق پورترەتتەرٸن سومداعان.
مۇرات شايماراننىڭ شىعارماشىلىعىنداعى فيلوسوفييالىق ليريكانى پەيزاجدىق نەمەسە ماحاببات ليريكاسىنان, ازاماتتىق ليريكانىڭ ٶزٸنەن تٷستەپ ايىرىپ الۋ مٷمكٸن ەمەس. وندا ناقتى فيلوسوفيياعا قۇرىلعان ليريكانى كەزدەستٸرۋ قيىن. تازا فيلوسوفييانى ناسيحاتتايتىن پوەزييانىڭ دا بولۋى مٷمكٸن ەمەس. ٶيتكەنٸ, ول ٶنەر. سوندىقتان, وندا كٶڭٸل-كٷي سيپاتى (ەموتسييا), ەسەمدٸككە دەگەن قۇشتارلىق باسىم تٷسٸپ جاتادى. مۇراتتىڭ قاي ٶلەڭٸن المايىق وندا وي مەن سەزٸم قاتار ٶرٸلٸپ ليريكالىق قاھارماننىڭ تانىم-تٷسٸنٸگٸمەن استاسىپ كەتەدٸ. ەلحيسسا, ونىڭ فيلوسوفيياسىنىڭ ٶزٸ اقىننىڭ ٶزٸ تانىعان اينالا قورشاعان دٷنيەگە دەگەن سەنٸمٸ مەن كٶزقاراستارىنىڭ جيىنتىعى رەتٸندە كٶرٸنەدٸ. ونىڭ پوەزيياسىنداعى فيلوسوفييالىق موتيۆتەر قىزعا عاشىقتىق, تۋعان جەرگە دەگەن ماحاببات, تابيعات سۇلۋلىعىنا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸك, ونىڭ سۇلۋلىعى مەن گارمونيياسى فيلوسوفييامەن ٶرٸلٸپ بەرٸلگەن. عالىمداردىڭ ٶزٸ فيلوسوفييانى پوەزييادان بٷتٸندەي ەرەكشەلەپ تۇراتىن بەلگٸنٸڭ جوققا تەن ەكەنٸن جازادى. م.شايماران ليريكاسىندا ادام مەن ەلەم بٸر-بٸرٸمەن گارمونييالىق بايلانىستا سۋرەتتەلەدٸ. بۇل اقىن پوەزيياسىنىڭ وبرازدىلىق سيپاتىن ەرەكشەلەي تٷسەدٸ. ونىڭ ليريكاسىنىڭ وبرازدىلىق ەلەمٸ ۇتقىر كەيٸپتەۋلەر مەن مەتافورالاردىڭ جيىنتىعى ٸسپەتتٸ. اقىن ٶز ٶلەڭدەرٸندە قاراما-قايشى زاتتار مەن قۇبىلىستاردىڭ ٶزٸن بٸر ۇعىمعا, بٸر تەكتٸ قۇبىلىستارعا اينالدىرىپ جٸبەرەتٸندەي. ونىڭ شىعارمالارىنداعى بارلىق جاندى-جانسىز تٸرشٸلٸكتٸڭ بەرٸ دە ليريكالىق قاھارمانمەن بايلانىستا بەينەلەنەدٸ, تاريحىن تارقاتادى, مۇڭىن شاعادى, سىرىمەن بٶلٸسەدٸ. «مەن جالعىز تٷپ ەمەنمٸن», «يت», «بوتا» ت.ب. ٶلەڭدەردٸڭ يدەياسىنان بٸز ونى انىق اڭعارامىز.
م.شايماران, مىنا, پەندەلٸك تٸرشٸلٸكتٸڭ ەر بٸر قۇبىلىسىنان, تابيعاتتىڭ ٶزگەرٸستەرٸنٸڭ ٶزٸنەن دە ٶزٸنە عانا تەن وي تاۋىپ, بۇرىن وڭ كٶرٸپ جٷرگەن پٸكٸرلەرٸمٸزدٸڭ ٶزٸن كەيدە تەرٸسكە شىعارىپ جٸبەرەدٸ. ويلايسىڭ, ويلايسىڭ دا اقىن تۇجىرىمىنىڭ بٸزدٸڭ راتسيونالدى ويىمىزبەن سەيكەسپەسە دە دۇرىس ەكەنٸنە قول قوياسىڭ. سەبەبٸ تٷپكٸ شىندىقتى اقىن جاسىرماي اشىق ايتادى. كەز كەلگەن جاقسى نەرسەنٸڭ دە ۋاقىت ٶتە كەلە جالىقتىرىپ, ٶزگەشە ساپاعا اينالاتىنىنا كٶز جەتكٸزەسٸڭ. اقىن «تٷڭٸلۋ» دەگەن ٶلەڭٸندە:
…بەرٸ سولاي بولاتىنىن ۇقتىرىپ,
قاڭتار ٶتتٸ, كٶزقاراسى سۇپ-سۋىق.
جالعان شىراق –
(جانا-جانا بٸلتەدەي)
بٸتتٸ ٷمٸت.
تابيعات پەن ادام كٶڭٸل-كٷيٸن قاتار الىپ, سالىستىرا جىرلايدى. قاڭتارداعى سۋىق پەن سىقىرلاعان اياز, كٷننٸڭ قىسقارىپ, تٷننٸڭ ۇزارۋى, ۇزاق تٷندەگٸ وي مەن ۋايىم, كٶكتەمنٸڭ شۋاعى مەن جىلۋىن كٷتە-كٷتە جالىققان بەيداۋا كٶڭٸل, قاجىعان ٷمٸت… ٶلەڭدە سولاردىڭ بارلىعى دا بٸر-بٸرٸمەن ٷيلەسٸمدٸ سيپاتتا ەسەرلٸ بەينەلەنگەن.
اقپان كەلەر – اسىققان بٸر جولاۋشى,
ساقا – كٶڭٸل, تٷسپەيسٸڭ-اۋ سەن الشى.
كٶبەلەك – قار, كٶز الدىمدى كٶلبەمەي,
جوعالشى!
نەگٸزٸندە تابيعات تۋرالى ٶلەڭدەردە كٶپ جاعدايدا تابيعاتتىڭ دٷلەي مٸنەزٸ, ەرەكشە قۇبىلىستارى سۋرەتتەلەتٸن بولسا, مۇراتتىڭ ٶلەڭٸندە كەرٸسٸنشە جىلدىڭ ەر مەزگٸلٸ تۋرالى ليريكالىق قاھارماننىڭ كٶڭٸل-كٷيٸ, ونداعى ەرقيلى ٶزگەرٸستەر, بٸز كٷتپەگەن شالت مٸنەزٸ كٶرٸنٸس بەرەدٸ. ٶلەڭدەگٸ «ساقا كٶڭٸل», «كٶبەلەك قار» دەگەن مەتافورالىق تٸركەستەر ٶلەڭ ايشىعىن ودان ارى ەسەمدەپ, كٶركەمدەي تٷسكەن.
تۇمان – جولدار,
كٷمەن – جولدار,
تۇل ٶڭٸر,
اقىن –جٷرەك, جىلا, جىلا, جٷدە بٸر.
اققا بوياپ سەن ەۋرە بولعانمەن,
كٸر ٶمٸر.
قازاقتا «جالعان دٷنيە» دەگەن ۇعىم بار. ونىڭ مەنٸ مىنا جالعانداعىنىڭ بارلىعى دا ٶزٸمٸزدٸ ٶزٸمٸز الداۋ, شىن ٶمٸر ول – انا دٷنيەدە. ٷمٸت ٷزٸلگەن, ەڭ تازا دەپ سانالاتىن كٶبەلەك قار دا جيرەنتٸپ جاتسا, ٶمٸر كٸر بولسا ادامدا قاسيەت تۇتار نە قالماق? ٶلەڭ فيلوسوفيياسىنىڭ ٶزٸ ٶمٸردٸ سٷيۋگە ەمەس, ونىڭ تەك ۇنامسىز جاقتارىن كٶرسەتۋگە باعىتتالعانداي. نەلٸكتەن?
جاۋقازىن بوپ قۇلاقتارى قالقايعان,
كٶكتەم كەلەر, جانىڭ جانىپ ٶرت ويدان.
كٶكتەم بە بۇل,
كٶكتەمٸڭ دە كٶك تيىن!
گٷلدٸڭ بەرٸ قارتايعان.
ۋاقىت بەرگەن ۋاعداسىنا سەنەرمٸز,
سەنەرمٸز دە ۋاتىلىپ, سەمەرمٸز.
…بەرٸ سولاي بولاتىنىن ۇقتىرىپ,
كەلەر كٷز…
كەمٸرەدٸ كەۋدەمدٸ بٸر باتىل-ەن,
كەمەرگە ۇرعان تولقىنىمدى ساپىرام,
«ٶمٸر – جالعان!» سونى بٸلە تۇرسام دا,
قييا المايمىن, اھ ۇرام…
راس, بەرٸنەن دە تٷڭٸلۋگە بولاتىن سيياقتى, بٸراق, سول ٷشٸن جالعان ٶمٸردٸ قيىپ كەتۋ مٷمكٸن ەمەس. ٶزٸمٸز بەرٸن تٷسٸنٸپ تۇرساق تا, سول اقيقاتتىڭ جولىمەن جارىق دٷنيەنٸ تەرك ەتۋگە دەرمەنسٸز ەكەنبٸز. اقىننىڭ ايتپاق ويىنىڭ ٶزٸ ادام قانشا جەردەن تىرىسسا دا, ٶز ويىن قانشا جەردەن دەلەلدەسە دە مىنا دٷنيەدە ٶز تاعدىرىنا تولىق قوجالىق ەتە الماق ەمەس. ادام ٶمٸرٸنٸڭ قوجاسى بٸر تىلسىم كٷش, ياكي, ەلەمدەگٸ بارلىق بٸزگە بەيمەلٸم قۇبىلىستار اللانىڭ قۇدٸرەتٸمەن عانا بولماق. ونداعى ٶلٸم دە, قايعى دا, ٷمٸتسٸزدٸك تە تۋرا ماعىناسىندا ەمەس, استارلى ماعىناسىندا سۋرەتتەلەدٸ. اقىن ٶزٸنٸڭ ايتقىسى كەلگەن ويىن ەر الۋان قۇبىلىستارعا تەڭەپ, تۇسپالداپ جەتكٸزۋٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. سيمۆوليزمنٸڭ مۇنداي قاسيەتتەرٸ م.جۇماباەۆ ٶلەڭدەرٸندە ايقىن كٶرٸنەدٸ. ال, مۇرات سول سيمۆوليزمنٸڭ كەيبٸر ەلەمەنتتەرٸن وسى زامانعا لايىقتاپ ٶز شىعارمالارىندا ۇتىمدى پايدالانعان. ونىڭ دا ٶلەڭدەرٸنٸڭ يدەياسىن بٸردەن تاني قويۋدىڭ قيىندىعى وسىنداي استارلى ويلارىنىڭ قالىڭدىعىنا بايلانىستى دەپ ويلايمىز.
م.شايماراننىڭ ليريكاسىن قازٸرگٸ قازاق پوەزيياسىنداعى ەسەمدٸگٸ مەن ەسەرلٸلٸگٸ كەلٸسكەن ەرەكشە قۇبىلىس دەۋٸمٸزگە بولادى. ونىڭ جىرلارىنىڭ مازمۇنى فيلوسوفييالىق ويعا باي جەنە فورما جاعىنان تولىسىپ, كەمەلٸنە كەلگەن پوەزييا. ونىڭ ادام جانىنىڭ تەرەڭ سىرىن اشىپ, سەزٸمٸن وياتاتىن ليريكاسى قازاق پوەزيياسىنا قوسىلعان ٷلكەن ولجا.
جولداسبەك مامبەتوۆ,
دوتسەنت
