«ٶزٸ سۇلۋ, ٶزٸ اقىلدى, ٶزٸ ٷزدٸك»: تالابى جوعارى سۇلۋلىق بايقاۋلارى قىزداردان روبوت جاساماق پا?

فوتو: novoetv.kz

بٷگٸندە قىز-كەلٸنشەكتەرگە تٷر-كەلبەتٸنە, ەلەۋمەتتٸك ستاتۋسىنا, شىققان ورتاسىنا قاراماستان, بٸلٸم الىپ, مانساپ قۇرىپ, مول تابىس تابۋعا جاعداي جاسالعان. دەسە دە, مٸنسٸز سۇلۋلىقتى دەرٸپتەيتٸن «ەلەم ارۋى», «قازاقستان ارۋى» دەگەن سيياقتى بايقاۋلار ەلٸ دە ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپاي تۇر. سۇلۋلىق بايقاۋلارى قوعامداعى ەيەلدٸڭ سىرتقى كەلبەتٸ مەن سۇلۋلىق ستاندارتتارىنا قالاي ەسەر ەتٸپ جاتىر? Ult.kz سۇراقتىڭ جاۋابىن ٸزدەپ كٶردٸ.

ەرلەردٸ باعالايتىن بايقاۋلار نەگە جوق?

فەمينيستەر سۇلۋلىق بايقاۋلارىمەن كٷرەسٸپ كەلە جاتقانىنا جارتى عاسىردىڭ جٷزٸ بولدى. 1968 جىلى (اقش-تا فەمينيستٸك قوزعالىس ٶركەندەگەن كەزدە) اتلانتيك-سيتيدە, مۇنداي بايقاۋلار العاش پايدا بولعان قالادا, 400 ەيەل سۇلۋلىق سايىستارىنا قارسى ميتينگٸگە شىقتى. نارازىلىق بٸلدٸرۋشٸلەر: «ٶز ەتٸنەن پايدا كٶرگەنٸ ونى سٷيكٸمدٸ ەتە مە?» دەپ ۇرانداتتى, جاپپاي كوسمەتيكا مەن بيۋستگالتەرلەردٸ قوقىس جەشٸكتەرٸنە لاقتىرىپ, كٶشەنٸڭ ورتاسىندا تٸرٸ قويعا تەج كيگٸزدٸ. بٸراق  90-60-90 دەگەن ەلەمدٸك ستاندارت ٶز دەگەنٸن جاساۋدا.

قىزدار مٸنسٸز دەنە بٸتٸمٸن اڭساپ, ٶزدەرٸن تٷرلٸ ديەتالارمەن قينايدى, قارتايۋ پروتسەسٸن مويىنداماي, ەجٸمدەردٸ تەگٸستەيتٸن ينەلەر سالعىزادى, بەتٸنٸڭ تومپاقتىعىن ازايتىپ, ەرٸنٸنٸڭ تومپاقتىعىن ارتتىرادى, ٶز قاسىنىڭ ورنىنا جاساندى قاس سىزادى. بٷگٸندە بۇلار قاراپايىم كوسمەتيكالىق پروتسەدۋرالار, ال پلاستيكالىق وتامەن قابىرعاسىن الدىرتىپ, بٶكسەسٸن ارتتىراتىندارى قانشاما. وسىنىڭ بەرٸنە تەلەديدار مەن جىلتىر جۋرنالداردان ناسيحاتتالاتىن مٸنسٸز سۇلۋلىق ستاندارتتارىنىڭ كەسٸرٸ جوق ەمەس. 

فەمبيكە ەيگەرٸم قۇسايىنقىزى مۇنداي بايقاۋلار ەيەلدەردٸ ادام رەتٸندە ەمەس, بەلگٸلٸ بٸر «ستاندارتتارعا» ساي كەلەتٸن سىرتقى كەلبەت ارقىلى باعالايتىن وبەكت/ زات رەتٸندە كٶرسەتەدٸ دەيدٸ. بۇل گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ورناتۋ ماقساتىنداعى پروگرەسكە قايشى.

«ەيەلدٸڭ باستى قۇندىلىعى – ونىڭ سۇلۋلىعى» دەگەن ستەرەوتيپتٸ قولداپ, ەيەلدەردٸڭ رٶلٸن شەكتەيدٸ. قوعامدا ەيەلدەردٸڭ ينتەللەكتۋالدىق جەنە كٶشباسشىلىق قاسيەتتەرٸ جيٸ كٶلەڭكەدە قالادى. مۇنداي بايقاۋلاردا ەر ادامدارعا ۇقساس بالاما شارالار جوق. ەلەمدە بار, بٸزدە جوق. بۇل ەيەلدەرگە قويىلاتىن ەرەكشە تالاپتاردىڭ جالعاسى رەتٸندە كٶرٸنەدٸ. «قازاق ارۋى» سيياقتى بايقاۋلار بەلگٸلٸ بٸر ەتنيكالىق جەنە ۇلتتىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتٸن ەيەلدەردٸ عانا ناسيحاتتايدى. بۇل ەتنيكالىق جەنە مەدەني كٶپتٷرلٸلٸككە قايشى كەلٸپ, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸڭ شەكتەلگەن تٷسٸنٸگٸن قالىپتاستىرۋى مٷمكٸن», - دەيدٸ ەيگەرٸم قۇسايىنقىزى.

سۇلۋلىعىن ەمەس, اقىلىن باعالايمىز

ەلٸمٸزدە ٶتكٸزٸلەتٸن «قازاق ارۋى» بايقاۋىنىڭ باسشىسى بايان ماقساتقىزى بيىل قاتىسۋشى قىزدارعا تالاپ ٶزگەرگەنٸن ايتتى. ول وسى بايقاۋمەن زاماناۋي قازاق قىزى قانداي بولۋى كەرەك ەكەنٸن كٶرسەتكٸسٸ كەلگەن. 

«بيىل بۇل سۇلۋلىق بايقاۋى عانا بولعان جوق. مەنٸ قاتىسۋشىلاردىڭ ازاماتتىق پوزيتسيياسى قىزىقتىردى. كاستينگكە كەلگەن قاتىسۋشىلارعا مىناداي سۇراق قويدىم: «ەگەر سەن اۋىلىڭنىڭ ەكٸمٸ بولساڭ, اۋىلىڭدا نەنٸ ٶزگەرتەر ەدٸڭ?» ەگەر ول بار سالار ەدٸم دەسە, قوش دەپ وتىردىم. ال ەگەر ول «مەكتەپ سالار ەدٸم, بالاباقشانى جاڭارتار ەدٸم, شەتەلدەن مۇعالٸمدەردٸ تارتار ەدٸم, اۋىل كٶشەلەرٸن جارىقتاندىرار ەدٸم, بارلىق اۆتوبۋستى جاڭارتار ەدٸم, اسفالت سالار ەدٸم», دەسە, قاتىسۋشى رەتٸندە قاراستىردىم. ياعني بيىل ولار تەك ٶز دارىندارىن عانا ەمەس, ٶز ازاماتتىق پوزيتسييالارىن كٶبٸرەك كٶرسەتەتٸن بولادى», - دەدٸ بايان ماقساتقىزى "Din Dina show" باعدارلاماسىندا. 

فوتو: missqazaqstan.official

«قازاقستان ارۋى» بايقاۋىنىڭ PR-باسشىسى گٷلٸم سوۆەتقان دا قازٸر بايقاۋدىڭ كونتسەپتسيياسى, ونىڭ يدەولوگيياسى زامان تالاپتارىنا ساي ٶزگەرگەنٸن ايتادى. قازٸر «قازاقستان ارۋى» قىزداردىڭ دامۋىنا, ولاردىڭ ەرٸ قاراي ٶسۋٸنە ارنالعان الاڭ, دەپ وتىر ول.

«بۇل جەردە باعالاۋ بار, ەرينە. بۇل جەردە سىرت كەلبەتٸ عانا باعالانبايدى, ٸشكٸ جان دٷنيەسٸ, تالانتتارى, بٸلٸمٸ, ٶزٸن ۇستاۋى, تاعى باسقا قىرلارى باعالانادى. ٶزٸڭٸز بايقاساڭىز, قاتىسۋشىلاردىڭ اراسىندا چەمپيوندار, سپورتشىلار, ەربٸر سالادا جەتٸستٸككە جەتكەن قىزدار بار. ول قىزدار تەك مودەل ەمەس, ولاردىڭ نەگٸزگٸ كەسٸپتەرٸ بار, سوندىقتان ولاردى وبەكت رەتٸندە ەمەس, كەرٸسٸنشە ولاردى تۇلعا رەتٸندە اشۋعا, تۇلعا رەتٸندە دامىتۋعا كٶمەكتەسكٸمٸز كەلەدٸ», - دەيدٸ گٷلٸم سوۆەتقان. 

فەمبيكە ەيگەرٸم قۇسايىنقىزى مۇنداي رەفورمانى تەك قولدايتىنىن جەتكٸزدٸ. ەيەلدەر ٶزٸن كٶرسەتە السا, ۇلتتىق مەدەنيەت پەن دەستٷردٸ دەرٸپتەۋدە ٶز ٷلەسٸن قوسا السا, قولداۋعا تۇرارلىق.

«ەگەر بۇل بايقاۋلار تەك سىرتقى كەلبەتكە ەمەس, ەيەلدەردٸڭ بٸلٸمٸن, ٶنەرٸن, كٶشباسشىلىق قاسيەتتەرٸن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالسا, ولار قوعامداعى گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ نىعايتۋ قۇرالىنا اينالۋى مٷمكٸن. فەمينيستٸك كٶزقاراسپەن قاراعاندا, مۇنداي بايقاۋلاردىڭ فورماتىن قايتا قاراپ, ەيەلدەردٸڭ ەرتٷرلٸ قىرلارىن كٶرسەتەتٸن, تەڭ مٷمكٸندٸكتەردٸ العا تارتاتىن جاڭا پلاتفورماعا اينالدىرۋ قاجەت. ەيەلدەردٸڭ سۇلۋلىعىن تەك سىرتقى كەلبەتٸمەن ەمەس, ينتەللەكتۋالدى, رۋحاني جەنە ازاماتتىق جەتٸستٸكتەرٸمەن ٶلشەۋ – ناعىز پروگرەسسيۆتٸ قادام بولار ەدٸ», - دەيدٸ ول.

اقىلىنا قارايمىز, ەرتٷرلٸلٸكتٸ ناسيحاتتايمىز دەسە دە, كەز كەلگەن سۇلۋلىق بايقاۋى شىن مەنٸندە بٸركەلكٸلٸكتٸ دەرٸپتەيدٸ. قاتىسۋشىلاردىڭ ەرقايسىسى دەرلٸك — ۇزىن بويلى, سىمباتتى, اياقتارى ۇزىن, كٸرپٸكتەرٸ (جاپسىرما) ۇزىن, تٸستەرٸ مٸنسٸز اپپاق جەنە بەت پٸشٸنٸ سيممەترييالى جاس ەيەل. ولار دەنەگە جابىسىپ تۇراتىن اشىق كٶيلەكتەر كيٸپ, سىرتقى كەلبەتتٸڭ ستاندارتتارىنا سەيكەس كەلەدٸ.

پسيحولوگتار نە دەيدٸ?

سۇلۋلىق بايقاۋلارى ولاردىڭ كٶرەرمەندەرٸنەن بۇرىن, قاتىسۋشىلارىنىڭ ٶزٸنە پسيحولوگييالىق تۇرعىدا تەرٸس ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن پسيحولوگ ماماندار جيٸ ايتادى. باتىس ۆيردجينييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ زەرتتەۋٸ بويىنشا, جوعارى بەسەكەلەستٸك اتموسفەراسى ادامداردى ٶزدەرٸن باسقالارمەن جيٸ سالىستىرۋعا يتەرمەلەيدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە دەنە بٸتٸمٸنە دەگەن نارازىلىق, مازاسىزدىق جەنە پسيحيكالىق بۇزىلۋلار تۋدىرۋى مٷمكٸن. ەسٸرەسە, جاسٶسپٸرٸم قىزدار وسىنىڭ ىقپالىنا كٶبٸرەك ۇشىرايدى, ٶيتكەنٸ ولار قول جەتپەيتٸن سىرتقى كەلبەت يدەالىنا ۇمتىلادى جەنە ٶزدەرٸن جەكە تۇلعا رەتٸندە ەمەس, سەكسۋالدىق وبەكت رەتٸندە قابىلدايدى.

«سۇلۋلىق بايقاۋلارىنا قاتىسۋدىڭ اجىراماس اسپەكتٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ – فيزيكالىق تارتىمدىلىق. قاتىسۋشىلار زاماناۋي كٶپشٸلٸك مويىنداعان بەلگٸلٸ بٸر سۇلۋلىق ستاندارتتارىنا ساي بولۋعا تىرىسادى. بۇلار – مٸنسٸز دەنە پروپورتسيياسى, بەت پٸشٸنٸ, ساۋ تەرٸ جەنە شاش. وسىنداي ستاندارتتارعا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن كٶپتەگەن ەيەلدەر ديەتاعا وتىرىپ, سپورتپەن شۇعىلدانادى, كوسمەتيكالىق پروتسەدۋرالار مەن حيرۋرگييالىق ارالاسۋلارعا جٷگٸنەدٸ. الايدا بارلىق كٷش-جٸگەرگە قاراماستان, قاتىسۋشىلاردىڭ بەرٸ بۇل يدەالدارعا تولىعىمەن سەيكەس كەلە بەرمەيدٸ. بۇل ولاردىڭ سىرتقى كەلبەتٸ مەن ٶزدەرٸن قابىلداۋى اراسىنداعى قاراما-قايشىلىققا ەكەلۋٸ مٷمكٸن, بۇل ٶز كەزەگٸندە ٶزٸنە دەگەن سەنٸمگە تەرٸس ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن», - دەيدٸ پسيحولوگ انار جارىلقاپقىزى.

فوتو: Pexels.com

سۇلۋ بولماسا دا, ارتىق سالماعى بولماسىن

الايدا, ادام سىمباتتى دەنە پٸشٸمٸمەن باقىتتى دەيتٸن ەكسپەرتتەر دە بار. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە ونىڭ فيزيكالىق دەنساۋلىعىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ دەيدٸ, ەندوكرينولوگ گٷلجان امانباي. 

«ادامعا ماحاببات, اقشا, سىمباتتى دەنە كەرەك. وسى ٷشەۋٸ تٷپتٸڭ تٷبٸندە ادامنىڭ دەنەسٸنٸڭ ساۋلىعىنا بايلانىستى, فيزيكالىق دەنە ساۋ بولماي, پسيحيكا ساۋ بولمايدى. «دەنٸ ساۋدىڭ جانى ساۋ» دەپ اتا-بابامىز بەكەر ايتپاعان. قانشا مەديتاتسييا جاساسىڭىز دا, ەگەر سٸز قوزعالمايتىن بولساڭىز, دۇرىس تاماقتانبايتىن بولساڭىز, ۇيقىڭىز دۇرىس بولاماسا, وندا ەشقاشان كٶڭٸل كٷيٸڭٸز كٶتەرٸڭكٸ بولمايدى», - دەيدٸ دەرٸگەر.

ارتىق سالماق اعزانىڭ زات الماسۋ پروتسەسٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ, دەنە مٷشەلەرٸنٸڭ دۇرىس جۇمىس ٸستەۋٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەدٸ دەيدٸ دەرٸگەر.

«نەگە بٸزدٸڭ قوعامدا قازٸر 70% ادامدا ارتىق سالماق بار? ال ارتىق سالماقتىڭ سەبەبٸ – ول ارتىق تاماق, از قوزعالىس. قالاي دەگەنمەن دە, اۋرۋ – استان. ٶركەنيەت دامىعان زاماندا قازٸر ەشتەڭەنٸ قولمەن ٸستەمەيمٸز, قار كٷرەپ, سيىر ساۋمايمىز, فيزيكالىق قيمىل-قوزعالىس جوق. سونىڭ سالدارىنان ارتىق سالماق جينالىپ, قازٸر بٸزدٸڭ مەملەكەتٸمٸزگە, ۇلتىمىزدىڭ دەنساۋلىعىنا ٷلكەن قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر. كەز كەلگەن ارتىق سالماقتىڭ سالدارىنان قانت ديابەتٸ, قان قىسىمىنىڭ جوعارىلاۋى, ينسۋلت, ينفاركت, تٸپتٸ ونكولوگييا ٶربيدٸ. سول ٷشٸن اۋىزدى تىيىپ, قوزعالىستى كٶبەيتٸپ, ارتىق سالماقتان ارىلۋعا تىرىسقانى جٶن. ادامنىڭ جاسى ٶسكەن سايىن سالماعى ارتۋى دۇرىس ەمەس, ارىق بولۋعا تىرىسۋىمىز كەرەك», - دەگەن پٸكٸردە دەرٸگەر. 

قىزدىڭ سىرت كەلبەتٸ - ونىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ

دەرٸگەردٸڭ ويىن گٷلٸم سوۆەتقان دا قوس قولداپ قولايدى. ايتۋىنشا, "قازاقستان ارۋى" دەگەن جيىنتىق وبراز. ونىڭ سىرت كەلبەتٸ دە, دەنە بٸتٸمٸ دە, اقىلى دا, كٶركٸ دە, بەرٸ بٸر-بٸرٸنە ساي بولۋى كەرەك. 

«قىزداردىڭ دەنە بٸتٸمٸنە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ ٸشٸندە بويى سەيكەس كەلۋٸ كەرەك, ياعني 165 سم-دەن جوعارى, 18 جاستان جوعارى بولۋى كەرەك. باسقا ەش ستاندارت جوق. 
ەندٸ سىرت كەلبەتٸن قاراماساق تا بولمايدى, ٶيتكەنٸ اقىلدى قىز ٶزٸن كٷتۋٸ كەرەك ەكەنٸن, ٶزٸنە, دەنەسٸنە سىيلاستىق دەگەننٸڭ نە ەكەنٸن بٸلەدٸ. سوندىقتان بۇل جەردە قىزداردىڭ سىرت كەلبەتٸ – بۇل ونىڭ ٸشكٸ جان دٷنيەسٸنٸڭ كٶرٸنٸسٸ», - دەپ قوستى مامان. 

انارا باۋىرجانقىزى