«مەنٸڭ ورالحانىم!». يە, تەك قانا مەنٸڭ ورالحان اعام! بٸلەم, بۇل پٸكٸرٸممەن ٶزگەلەر سەكٸلدٸ سٸز دە كەلٸسپەيسٸز! بٸراق, بٶكەەۆ شىعارمالارىمەن تانىسىپ, ورالحاندىق وردالى ويدىڭ ورمانىنا بويلاپ, ەسەمدٸكپەن ەدٸپتەلٸپ, سۇلۋلىقپەن سىرلانعان سۇڭعىلا سىردىڭ تەرەڭٸنە سٷڭگٸپ, سۋرەتكەردٸڭ سەزٸمتال, سٷيٸسپەنشٸلٸك پەن ماحابباتقا تولى ەلەمٸنە ساپار شەككەن ەر وقىرماننىڭ جٷرەگٸندە تيتتەي دە بولسىن ٶز ورالحانى بولادى. دەمەك, مەنٸڭ دە جٷرەگٸمدە ٶز ورالحانىمنىڭ بولۋى زاڭدىلىق. ەگەر ورتامىزدا جٷرسە قىركٷيەكتٸڭ 28-ٸندە 68 جاسقا كەلەدٸ ەكەن. ەلۋٸنە ٷلگەرمەي كەتكەن قالامگەردٸڭ مەڭگٸلٸك مەكەنٸنە ورالعانىنا دا ون سەگٸز جىلدان استى. العاشقى ٶمٸرٸ تىم قىسقا بولعانىمەن, ەكٸنشٸ ٶمٸرٸنٸڭ عۇمىرى ۇزاق. سەبەبٸ, ٶزٸ كەتكەنٸمەن, ەسٸمٸن مەڭگٸ ٶشٸرمەيتٸن وتتى تۋىندىلارى – مەڭگٸلٸك!
ەڭ العاش «اپامنىڭ استاۋى» ارقىلى قول بۇلعاعان بالاڭ ارماندار ەسەيە كەلە قار قىزى بولىپ شاقىردى. «اۋىل حيكايالارىنىڭ» ٸشٸنە تاڭىرقاي كٸرٸپ, سول زارقۇمار اتا, يعاڭ, بيعاڭ مەن نينا اپايلار سىندى اۋىلدىڭ سان الۋان مٸنەزدٸ اڭعال دا اقجارقىن ادامدارىنىڭ بوياماسىز ٶمٸرلەرٸن ٶزٸم دە كەشٸپ جٷرگەندەي ەسەرلەنٸپ, كٸتاپتىڭ سوڭعى بەتٸن ەرەكشە تەبٸرەنٸسپەن جاپقانىم ەسٸمدە. كەي سەتتەرٸ قالانىڭ بٸرسارىندى قىتىمىر تٸرلٸگٸنەن جالىعىپ, اۋىلىمدى اڭساپ, اتا-ەجەمدٸ ساعىنعان كەزدە دە كٶكٸرەگٸمە تۇنعان سارى ساعىنىشتى ورالحان اعاما, ور-اعاڭنىڭ «اۋىل حيكايالارىنا» ورالۋ ارقىلى باساتىنمىن. مٸنە, وسىلاي, سۋرەتكەردٸڭ ەر تۋىندىسىن قولىما الىپ, ٶزٸم دە سول شىعارما كەيٸپكەرلەرٸمەن بٸرگە ٶمٸر كەشٸپ, بٸرگە قۋانىپ, بٸرگە مۇڭايعانمىن. شىعارمالارىنىڭ شىنايىلىعىنان بولار, شىعىستىڭ تالعامپاز تابيعاتى, كەربەز التايى مەن ماڭعاز مۇزتاۋى ٶمٸرباقي سول ايماقتا عۇمىر كەشكەندەي تانىس بولىپ العانى. شىرايلى شىڭعىستاي جەرٸن كٶزٸممەن كٶرمەسەم دە, قاسيەتتٸ توپىراعىنا تابانىم تيمەسە دە, سۇلۋلىعىنا تامسانىپ, ەسەمدٸگٸنە باس يەر ەكٸنشٸ تۋعان جەرٸمە اينالىپ ٷلگەرگەنٸ قاشان.
بٸزگە, جالپى, بٸزدٸڭ بۋىنعا ور-اعاڭداي وعلانمەن بٸر رەت تە كەزدەسۋ باقىتى بۇيىرماعاندىقتان, مەن ٶز ورالحانىمدى ٸزدەۋدەن بٸر سەت تە تىنعان ەمەسپٸن. مارات قابانباي اعامىز ايتاتىن قاسقا قۇلىنىن جەتەكتەپ, قار جامىلعان مۇزتاۋدىڭ ۇشار بيٸگٸندە كٷنگە قاسقايا قاراپ, كەربۇعىداي قارىسىپ, سول جەردە مەڭگٸلٸككە تۇرىپ قالعان مۇزبالاقتىڭ بٸزدەن, قاراپايىم ادامداردان ەلدەقايدا جوعارىعا ٶرلەپ كەتكەن بەينەسٸن سول ۇشار بيٸكتەن ۇشىراتقىم كەلدٸ. ...ەلدەقايدان, تىم الىستان...قار شاعىلداردىڭ اراسىنان سىڭسي سالعان قىزدىڭ مۇڭلى ەنٸنە قۇلاق تٷرگٸم كەلدٸ. مٷمكٸن ول تٸپتٸ دە قار قىزىنىڭ ەمەس, كەربۇعى قالامگەردٸڭ بٷگٸنگٸ ۇرپاعىنا ەن قىلىپ ايتار جان سىرى بولار, مۇڭ قىلىپ شەرتكەن مۇڭ-نازى بولار... سول سۇلۋ دا نازدى ەۋەنمەن سىرلاسۋعا, مۇڭداسۋعا اڭسارىم اۋدى. تاعاننىڭ اۋزىمەن ايتىلاتىن «نەگە بٸز وسى?» دەگەن جالعىز ساۋالدى وقىرمانىنا قويۋ ارقىلى, جانىن جاي تاپتىرماي, ساناسىن سان ساققا ساندالتىپ, ويىن مىڭ مازالاعان قالامگەردٸڭ الاڭى مەن ۋايىمىنا ٶزٸمشە جاۋاپ تاپقىم كەلدٸ, سوعان تالپىندىم. تٸپتٸ بولماعاندا, «البانييا, شالباريياسىن» اۋزىنان ٷنەمٸ تاستامايتىن «كٷجٸلدەك» قۇماردىڭ بۇقتىرماعا باتىپ بارا جاتىپ نەگە قول بۇلعاعانىنىڭ سىرىنا ٷڭٸلگٸم كەلدٸ. ور-اعاڭدى تۋدىرعان ەۋليە شىڭعىستايدىڭ كيەلٸ توپىراعىنا تەۋ ەتٸپ, بٸزگە اسا تانىس سان حاراكتەرلٸ اۋىلدىڭ اقادال ادامدارىمەن تانىسىپ قايتۋعا قۇمارتتىم. كٷركٸرەپ, دامىل تاپپاس كٷركٸرەمەنٸڭ بالداي شەرباتىنا قانىپ, ارناسىنان اسىپ, ارقىراپ جاتار ارىندى بۇقتىرمانىڭ اساۋ اعىسىنا ٸلەسكٸم كەلدٸ. بەلكٸم, دەل سول كەزدە «سٷيٸكتٸ سۋرەتكەرٸممەن قاۋىشارمىن» دەگەن تەتتٸ ٷمٸت جەتەلەدٸ العا. سول سەنٸمنٸڭ جەتەگٸنە ەرٸپ, ٶزٸمە-ٶزٸم «تەۋەكەل!» دەدٸم دە, بٸرنەشە جىلدان بەرٸ جٷرەكسٸنٸپ جٷرگەن الماتى – شىڭعىستاي باعىتىنداعى ۇلى ساپارعا اتتانىپ كەتتٸم.
...قاسىمدا تەك قۇربىم بار. تانىس تا بەيتانىس شىعىس جەرٸنە كەتٸپ بارامىز. كٶڭٸلدە, كەۋدەدە تولقۋ مەن قورقىنىش سەزٸمدەرٸ تولاسسىز ارپالىسادى. تولقيتىنىمىز – ور-اعاڭنىڭ تۋعان جەرٸنە تٷسكەلٸ تۇرعان تۇڭعىش ساپارىمىزعا كٶز سەنگەنٸمەن, كٶڭٸل سەنبەي ٶرەكپيتٸندٸگٸ. بارعان سوڭ بٸزدٸڭ الدىمىزدا قانداي توسىن جايلاردىڭ كٷتٸپ تۇرعاندىعىنان مٷلدەم بەيحابارمىز. بٸر-بٸرٸمٸزگە ٸشتەگٸ بٸرٸنەن-بٸرٸ اينىمايتىن سول قورقىنىشىمىزدى اشىپ ايتپاعانىمىزبەن, ەكەۋمٸز دە ٷرەي مەن ٷمٸتتٸڭ اراسىندا ارپالىسىپ كەلەمٸز. جانىمىزدى جالعىز-اق: «ور-اعاڭنىڭ شىعارمالارىن وقىدىق قوي. دەمەك, شىعىس جەرٸ بٸزگە جات بولماۋى كەرەك» دەگەن الدامشى ٷمٸتپەن الداۋسىراتىپ, جۇباتىپ قويامىز. وتاربا جٷيتكٸپ كەلەدٸ. جٷيرٸك-اق. بٸراق قانشا جٷيتكٸگەنٸمەن دە بٸزدٸڭ قييالىمىزدىڭ قاسىندا تىم شابان. پويىز مەجەلەنگەن شەكاراعا جەتۋ ٷشٸن جانتالاسسا, بٸزدٸڭ ارمان ول شەكارادان ەلدەقايدا بۇرىن اسىپ ٶتٸپ, كٶككە, بٸرنەشە ەسە بيٸككە كٶتەرٸلٸپ كەتكەن. ەدەمٸ قييالدىڭ جەتەگٸندە كەلەمٸز... وتاربانىڭ جەتكٸزگەن جەرٸنەن تٷسٸپ, ارى قارايعى جولدى كٶلٸكپەن جالعادىق. ساعات تٸلٸ تاڭعى 11:00-دٸ كٶرسەتٸپ تۇر. بٸز مٸنگەن «جيگۋلي» اۆتوكٶلٸگٸ ٷلكەن تاس جولعا شىعىپ الىپ, زىمىراي جٷيتكٸپ كەلەدٸ. قالادان ەكٸ ساعاتتاي ۇزاعان سوڭ, قاراعايلى-سامىرسىندى نۋ ورمان باستالدى. سول قالىڭ ورماننىڭ ورتاسىنا سالىنعان جولمەن تاۋعا قاراي ٶرلەدٸك. ەكٸ جاعىمىزدان قورشاي, تەرەزەمٸزدەن تٶنە تەلمٸرگەن تاۋ مەن سامىرسىندى ورمان مەڭگٸ جاس, جاپ-جاسىل قالپىندا كٶزدٸڭ جاۋىن الا جايقالادى. دەل سٸز, سٸزدٸڭ ەشقاشان ەسكٸرمەس مەڭگٸ جاسىل شىعارمالارىڭىز سيياقتى...
ەنە, التاي تاۋى! الىستان مۇنارتادى. سٸز سىر عىپ شەرتٸپ, جىر عىپ ايتار اسقاق التاي. شەكسٸز سوزىلىپ جاتىر. ٶزٸڭٸز جىرلايتىنداي, سول باياعى اسقاق كٷيٸندە, ەش ٶزگەرمەپتٸ. تەك, سٸز عانا جوقسىز, اعا... بٸر اسۋدان بٸر اسۋعا ٶتٸپ, بٸر تاۋدان اسىپ, بٸر تاۋدى ارتقا ىسىرىپ, باسىپ ٶتكەن سايىن ەسەمدٸككە تامسانىپ, ٶزٸمشە جاڭالىق اشىپ كەلە جاتقاندايمىن. سٸزدٸڭ قاي كٸتابىڭىزدى باستاپ وقىمايىن, قاي-قايسىسى دا بٸرٸ ەكٸنشٸسٸنە مٷلدەم ۇقسامايتىن عاجايىپ ەسەرگە بٶلەيتٸن. سودان سوڭ مىنا كٶلٸكتٸڭ بٸلدٸرتپەي تاۋ باسىنا اپاراتىنى سيياقتى, مەن دە ەر شىعارماڭىزدى وقىعان سايىن رۋحاني بيٸككە قالاي كٶتەرٸلٸپ كەتكەنٸمدٸ ٶزٸم دە اڭعارماي قالاتىنمىن...
«جول مۇراتى – جەتۋ» دەسە دە, وسىنداي سۇلۋلىقتى كٶرگەن سايىن بويىمدى ەسەمدٸككە دەگەن بٸر قاناعاتسىزدىق بيلەپ, بۇل ساپارىمنىڭ, ۇلى ماقساتقا باستاعان ۇلى جولدىڭ تاۋسىلماۋىن, دەل وسى جەردە ۋاقىتتىڭ بٸرەر سەتكە توقتاپ قالۋىن تٸلەدٸم ٸشتەي...
كەمە ارقىلى اساۋ ەرتٸستٸ باسىپ ٶتٸپ, قايتادان تاس جولعا تٷستٸك. ٷلكەن نارىن, قاتونقاراعاي ەلدٸ-مەكەندەرٸنٸڭ ٷستٸمەن كەشقۇرىم تاعاتسىزدانا كٷتكەن شىڭعىستايدىڭ قاسيەتتٸ توپىراعىنا دا تابانىمىز تيدٸ.
...قانداي تازا ساف اۋا! قۇشىرلانا جۇتامىز. ٶسكەمەننەن شىعاردا ازامات قاسىم ەسٸمدٸ ەرٸپتەس اعامىز باعىتتاعانداي, و.بٶكەي مۇراجاي-ٷيٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ امانجان نۇقسارين اتانىڭ ٷيٸن اۋىل تۇرعىندارىنان سۇراي جٷرٸپ تاۋىپ الدىق. كەلسەك, امانجان اتا قالادا بولىپ شىقتى. بٸزدٸ قارسى العان وسى ٷيدٸڭ بەيبٸشەسٸ باحتينا اپايعا بار مەن-جايدى بايانداپ, ٶزٸمٸزدٸڭ قۇدايى قوناق ەكەنٸمٸزدٸ ايتتىق. اپاي بٸزدٸ قۇراق ۇشا قارسى الدى.
...بۇل جاقتىڭ ادامدارى ور-اعاڭنىڭ ٶزٸ ايتپاقشى, شىعار كٷندٸ بٸرٸنشٸ بولىپ كٶرەتٸندٸكتەن, ٶز نەسٸبەلەرٸن قۇر جٸبەرمەس ٷشٸن دە تىم ەرتە تۇرادى ەكەن. جاز مەزگٸلٸندە ساعات تاڭعى 3.30-4.00 – اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ۇيقىدان ويانىپ, شارۋالارىنا قۇلشىنا كٸرٸسەتٸن دەر شاعى. قالالىق ەدەتٸمٸزگە باسىپ, تٷسكە دەيٸن تۇياق سەرٸپپەي جاتىپ الۋدى ىڭعايسىز كٶرٸپ, بٸز دە اۋىل ادامدارىمەن بٸرگە قۇلقىن سەرٸدەن تۇردىق. كٷن ەندٸ شىعىپ كەلە جاتىر ەكەن. جۇرت مال-جاندارىمەن ەۋرە. ال, مەنٸڭ كٶزٸمدٸ اشا سالا بٸرٸنشٸ ٸزدەگەنٸم – ورالحان-اعا شىعارمالارى ارقىلى جاتتاپ ٶسكەن اتاقتى بۇقتىرما. بٸز تٷسكەن ٷي اۋىلدىڭ دەل بۇقتىرما جاق قاپتالىندا بولىپ شىقتى. قاقپادان شىققاننان كەيٸنگٸ تاياق تاستام جەردە بۇقتىرما باياۋ عانا جىلجي اعىپ جاتىر ەكەن, جارىقتىق. قالامگەر «قاندى سۋ» اتايتىن بۇقتىرماڭىز مەنٸڭ كٶزٸمە باياعى اساۋ ارىنىنان اجىراعان, تىم جۋاس كٶرٸندٸ. ول دا ٶز جىرشىسىن الاسۇرا ٸزدەپ, كٷتە-كٷتە, اقىرى اياعىندا كٷدەرٸ ٷزٸلٸپ, ەندٸ قايتىپ ورالمايتىنىنا ەبدەن كٶندٸككەندەي, جالىنسىز, اسا سابىرلى قالپىندا ەرٸنە جىلجيدى...
تاڭعى شايىمىزدى ٸشە سالىپ, ور-اعاڭنىڭ تۋعان شاڭىراعىنا بارۋعا اسىقتىق. كەزٸندە بٶكەي اقساقالدىڭ ٷيٸ ٶزەننٸڭ جاعاسىندا بولعانىمەن, كەيٸن كٶكتەمدە بۇقتىرما تاسىپ, ٷيلەرٸن سۋ باسۋ قاۋپٸ تۋعان سوڭ, قونىستى اۋىلدىڭ تاۋ جاق بەتكەيٸنە اۋىستىرعان ەكەن. جانىندا ەپكەسٸ شولپان مەن «اپامنىڭ استاۋىندا» ايتاتىن ەۋتەلٸپ جەزدەسٸنٸڭ ٷيٸ بار. قازٸر ول وتاۋدىڭ وتىن ٶشٸرمەي مازداتىپ وتىرعان شولپان اپايدىڭ كەنجەسٸ – تالعات اعا. استانادان اتا-باباسىنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتاۋعا ارنايى كەلگەن عالييا اپاي وسى ٷيگە توقتاپتى. كٶپتەن بەرٸ ورايى كەلمەي جٷرگەن كەزدەسۋدٸڭ سەتٸ شىڭعىستاي جەرٸندە تٷسكەنٸنە قاتتى قۋاندىم. عالييا اپايمەن بٸرگە قاسيەتتٸ قاراشاڭىراققا بەتتەدٸك. ەسٸكتٸڭ الدىندا جاپىراعىن جايا, تٶگٸلە جايقالعان اپپاق قايىڭ ەدەپپەن يٸلٸپ سەلەم بەرٸپ, قارسى الىپ تۇرعانداي جانعا جاعىمدى-اق. ودان ەرٸ اۋلانىڭ ٸشٸنە قاراي ٶرلەدٸك. الدىمىزدان «ورالحان بٶكەي» دەگەن جازۋى بار الىپ قارا تاس-ەسكەرتكٸش كەزٸكتٸ. بەت-ەلپەتٸ قالامگەرگە قاتتى ۇقساي قويماپتى. تەك يىققا تٶگٸلگەن شاش پەن مٷسٸننٸڭ تٶمەنگٸ جاعىنداعى «ورالحان» دەگەن جازۋ عانا بۇل بەينەنٸڭ ور-اعاڭا تيەسٸلٸ ەكەنٸن ايقىنداپ تۇر. ەگەر ەسكەرتكٸش وسى ەكٸ بەلگٸسٸنەن ايىرىلسا, بۇل مٷسٸننٸڭ ورالحان-اعا ەكەنٸن تاني قويۋىڭىز ەكٸ تالاي. ودان ەرٸ ٷيدٸ اينالا جٷرٸپ ٶتتٸك. عالييا اپاي بالالىق شاقتىڭ تەتتٸ ەلەستەرٸمەن, ور-اعاڭمەن بٸرگە ٶتكەن كەزدەرٸنٸڭ قىزىقتى ەستەلٸكتەرٸمەن بٶلٸستٸ. كەزٸندە ابىر-دابىر, تٶرٸنەن بٸر سەت تە قوناق ارىلمايتىن بۇل ٷيگە جىلىنا بٸر رەت عالييا اپايدىڭ كەلٸپ تۇراتىنى بولماسا, قازٸر ەشكٸم تۇرمايدى. ەسٸگٸندە ٷلكەن قارا قۇلىپ. كەلگەن قوناقتارعا مۇراجاي رەتٸندە كٶرسەتۋگە اشىلماسا, قالعان ۋاقىتتا جابۋلى. بٸر كەزدەگٸ بٶكەي اتا مەن كٷلييا اپايدىڭ بالا-شاعاسىمەن بٸرگە, مەرە-سەرە بولىپ جاتار شاڭىراعى قازٸر ٶلٸ تىنىشتىق كٷيٸندە. ٷيدٸڭ ارت جاعىنداعى قول ۇستاسقان قوس قايىڭ ور-اعاڭنىڭ ٶز قولىمەن وتىرعىزعان اعاشى. ۋاقىت العا جىلجىعان سايىن تامىرىن تەرەڭگە جايىپ, جايقالۋدا. ەسٸكتٸڭ دەل الدىنا ٶسكەن سامىرسىن اعاشىنىڭ ساياسىندا تۇرعان الىپ قارا تاس ور-اعاڭنىڭ ٷستٸنە وتىرىپ الىپ ٶتكەن-كەتكەن ادامداردىڭ ەرەكەتٸنە كٶز سالىپ, شىعارمالارىنا جاڭا حاراكتەر ٸزدەيتٸن, قارسى بەتتەگٸ اسقار-اسقار تاۋلارعا كٶز سالىپ, قييالعا بەرٸلەتٸن ويلانۋ ورنى ەكەن. قالامگەردٸڭ باسىپ ٶتكەن, تابانى تيگەن ەر جەرگە تاعزىم ەتٸپ, باس يدٸك. ودان كەيٸن ٷيدٸڭ ٸشٸنە دە ەندٸك. كٸرۋٸن كٸرسەك تە, سٷيٸكتٸ قالامگەرٸم جايىنداعى مول دەرەكتٸك مەلٸمەتتەرگە قانىعام دەپ كەلگەن ٷلكەن ٷمٸتٸم, قۇلشىنىسىم سۋ سەپكەندەي باسىلدى. سەبەبٸ, بٸز بۇل مۇراجاي ٷيدەن تۇرمىستىق زاتتاردان ٶزگە, ورالحان-اعانىڭ ٶزٸنە تيەسٸلٸ جۇمىس ٷستەلٸ, فوتواپپاراتى, قولساعاتى جەنە «نايزاعاي» مەن «بەيتانىس ارۋ» كارتينالارىنان باسقا زاتتى كەزدەستٸرە المادىق. تەك قابىرعادا ٸلٸنگەن ەستەلٸك سۋرەتتەرمەن كٶڭٸل جۇباتۋعا تۋرا كەلدٸ. تٸپتٸ, كٸتاپ جينالعان سٶرەدە دە ٶزگە كٸتاپتاردىڭ بارلىعى بولعانىمەن, ور-اعاڭنىڭ اتى جازىلعان «ۇيقىم كەلمەيدٸسٸمەن» مەن «ارداق» اتالاتىن كٸشكەنتاي كٸتاپشادان ٶزگەسٸن ۇشىراتا المادىق. عالييا اپايدىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعى دٷنيە-مٷلٸكتٸڭ كٶبٸسٸ كەزٸندەگٸ قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە قولدى بولىپ كەتكەن ەكەن. ەسٸكتٸڭ قۇلپى ورنىندا تۇرعانىمەن, باۋكەسپەلەر ارتقى تاۋ جاق تەرەزە ارقىلى قاسيەتتەن, قالامگەردٸڭ كيەسٸنەن قورىقپاستان باعالى دٷنيە-مٷلٸكتٸڭ بارلىعىنا «جيەندٸك» ەتٸپتٸ. سونىڭ سالدارىنان دا مۇراجاي-ٷيدٸڭ كٶپ مٷلكٸنٸڭ ورنى باسقا زاتتارمەن الماستىرىلسا, جەنە بٸراز بٶلٸگٸ قالامگەردٸڭ مەرەيتويىنا كەلگەن سىيلىقتارمەن تولتىرىلىپتى. ور-اعاڭنىڭ ٶزٸنٸڭ جەكە مۇراسىنا, كەزٸندەگٸ اسا قىزىعۋشىلىقپەن جينايتىن سان الۋان مٷشتٸكتەرٸ مەن قامشىلارىنىڭ, كٷندەلٸك, قولجازبالارىنىڭ بارلىعى جارى ارداق اپايدا قالعاندىقتان, قازٸرگٸ جاي-كٷيٸنەن عالييا بٶكەيقىزى دا, شىڭعىستايلىقتار دا حابارسىز. ال ەندٸ ارداق جەڭگەمٸزدٸڭ اعانىڭ اماناتىنا قانشالىقتى ادال ەكەنٸ بٸزگە تاعى بەيمەلٸم. ٶتكەندە وسى ساۋالعا جاۋاپ الۋ ٷشٸن جامبىل كٶشەسٸنٸڭ بويىنداعى الماتىعا كەلگەننەن ٶمٸرٸنٸڭ سوڭىنا دەيٸن تۇرعان, قالامگەردٸڭ قاراشاڭىراعىنا بارعانىمىزدا, ول ٷيدٸڭ ەلدەقاشان, ور-اعاڭ قايتقاننان كەيٸنگٸ بٸرنەشە جىلدان سوڭ-اق ساتىلىپ كەتكەنٸن بٸلٸپ, كٶڭٸلٸمٸز قۇلازىپ قايتتى. قولىمىزدان كەلگەنٸ – «بۇل ٷيدە 1977-1993 جىلدارى مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ يەگەرٸ, بەلگٸلٸ جازۋشى ورالحان بٶكەي تۇرعان» دەگەن جازۋعا تەلمٸرە قاراي بەرۋ بولدى. ودان كەيٸن دە ارداق اپايمەن كەزدەسۋدٸڭ جولىن قانشا ٸزدەگەنٸمٸزبەن, بٷگٸنگە دەيٸن سەتسٸز بولىپ كەلەدٸ.
ور-اعاڭنىڭ ٶزگە جازۋشىلاردان باستى ەرەكشەلٸگٸ – شىعارمالارىنا كەيٸپكەر بولار بەينەنٸ الىستان اربالاتىپ ەبٸگەرگە تٷسٸپ, بولماسا كٶكتەن ٸزدەپ, سان قييالعا بەرٸلٸپ, ويدان شىعارىپ ماشاقاتتانبايتىندىعى. بارلىعى دا ٶزٸنٸڭ جانىنداعى, ٷنەمٸ كٶزٸ كٶرٸپ ٶسكەن اۋىلدىڭ قاراپايىم ادامدارى. سوندىقتان بولار, مۇراجايدان شىعا سالا ٸزدەگەنٸمٸز - ورالحان وقىرماندارىنىڭ جانىنا اسا تانىس, كٶزجاقسى جاقىندارىنا اينالىپ ٷلگەرگەن شىعارما كەيٸپكەرلەرٸ - شىڭعىستايلىق تۇرعىندار بولدى. ٶتكەن كٷندە بەلگٸ جوق دەمەي مە?! ۋاقىت العا جىلجىعان سايىن سول ور-اعاڭ كٸتاپتارىنا ارقاۋ بولعان بەينەلەردٸڭ قاتارى دا سيرەي باستاپتى. كەزٸندەگٸ جالىقپاي سان مەرتە وقيتىن جۇمىسىنا جان-تەنٸمەن ادال بەرٸلٸپ, تٸپتٸ بەس تيىننان مٷلت كەتۋدٸ ار سانايتىن «بەس تيىنداعى» زەكەڭ, زارقۇمار اتا دا, «عۇمىرىندا رەنجٸمەيتٸن, دٷنيە ٶرتەنٸپ بارا جاتسا ساسپايتىن, دٷنيەنٸڭ قايعىسى مەن قۋانىشىن بٶلٸپ-جارمايتىن, مەڭ-زەڭ, ۇيقىلى-وياۋ» بيعاڭ دا, ول كٸسٸنٸڭ اۋىلداعى جالعىز ادام بولىپ ورىستان العان كەلٸنشەگٸ – نينا اپاي دا, «بٷكٸل اۋىل تٸرشٸلٸك قامىمەن قورا-قوپسىسىن تٷزەپ, باقشاسىنا كارتوپ سالىپ, ارپالىسىپ, قىسقا دايىندىق جاساپ جانتالاسسا... ىسقىرىپ قويىپ, تەرٸس قاراپ دٷڭكيٸپ ۇيىقتاپ جاتار» بەيقام يعاڭ دا – بەرٸ-بەرٸ قازٸر ورتامىزدا جوق, تەك تۇرعان ٷيلەرٸ, جاساپ كەتكەن جارقىن ٸستەرٸ مەن جٷرگەن ٸزدەرٸ شىڭعىستايدىڭ سان تارام سارا جولىندا سايراپ جاتىر. كٶزٸ تٸرٸ كەيٸپكەرلەردەن تەك نۇرلان مەن ورىنباي اتالار قالىپتى. «قار قىزىنداعى» نۇرجان, «مىناۋ اپپاق دٷنيەدەگٸ» نەمٸس قىزىنا عاشىق بولىپ, ىنتىعاتىن ارمانشىل نۇرلان بەينەلەرٸنٸڭ پروتوتيپٸ نۇرلان اتانى ارنايى ٸزدەپ بارىپ, بالا كٷنٸنەن بٸرگە ٶسكەن دوسى جايىندا ەستەلٸك سۇراعانىمىزدا: «قايران, وراش!» دەپ, ٷنسٸز ۇزاق ويلانىپ قالدى. ٷنٸنەن اينىماس ادال دوسى, بالا كٷنگٸ سەرٸگٸنە دەگەن شەكسٸز ساعىنىش سەزٸلەدٸ. بٸرٸنە «قيقار», بٸرٸنە «شويىنقۇلاق» دەپ ات قويىپ, تاي-قۇلىنداي تەبٸسٸپ ٶتكەن قۇرداستاردىڭ دوستىعى ەشقاشان ٷزٸلگەن ەمەس. بالا كٷنٸندە «قيقار» دەپ قاعىتار قالامگەر دوسىنىڭ ايمان جەڭگەمٸزگە قوسىلعان ەڭ باقىتتى كٷنٸندە دە قاسىنان تابىلىپ, جٸگٸتجولداس ەرٸ شىن تٸلەۋلەس جاناشىرى بولىپ, ٷلكەن ٶمٸردٸڭ ايدىنىنا اتتاندىرعان دا وسى نۇرلان اتامىز ەكەن. ساعىنىشقا تولى قۇشاعىنان ەلٸ دە شىعا الماي وتىرعان اتانى سەل دە بولسىن سەيٸلتكٸمٸز كەلٸپ, «مىناۋ اپپاق دٷنيەدە» ورالحان-اعا جازاتىنداي ٶزٸڭٸزدەن بٸرنەشە جاس ٷلكەن نەمٸس قىزى لۋيزاعا عاشىق بولعانىڭىز راس پا? – دەگەنٸمٸزدە, بالالىق شاقتىڭ تەتتٸ ەلەستەرٸ جانىنا قايتا ورالعانداي, بٸزدٸ قارسى العانداعى جٷزٸندەگٸ ەۋەلگٸ مەيٸرٸمگە تولى اسا شۋاقتى كٷلكٸسٸ ەزۋٸنە قايتا ٷيٸرٸلدٸ. «راس, اسپاننان تٷسكەن پەرٸشتەدەي بولىپ سول نەمٸستٸڭ قىزى اۋىلىمىزعا كەلگەننەن-اق ونىڭ سۇلۋلىعىنا سٷيسٸنبەگەن جان جوق ەدٸ. سولاردىڭ ٸشٸندە وراش ەكەۋمٸز دە بارمىز. ەرينە, ون بەس جاسار بالانىڭ عاشىقتىعىنىڭ سىرى مەلٸم عوي. بٸراق شىعارمادا مەنٸڭ اتىم پايدالانىلعانىمەن, نەگٸزگٸ سەزٸم, ماحابباتتىڭ بارلىعى وراشتىڭ ٶزٸنٸڭ سەزٸنگەنٸ. سونى كەيٸن, ٶزٸنە قانشا ايتقانىممەن, «سەنٸ جازدىم» دەپ لۋيزاعا دەگەن بالاڭ ماحابباتىن اقىرى مويىنداماي كەتتٸ», – دەپ اتا كەڭكٸلدەپ كٷلٸپ الدى. ەدەمٸ ەڭگٸمەمٸز ودان ەرٸ شىڭعىستايدىڭ شەكەمە دەپ اتالاتىن بٶلٸگٸندە تۇراتىن ورىنباي اقساقالدىڭ ٷيٸندە جالعاستى. ەسٸڭٸزدە بولسا, سۋرەتكەردٸڭ اناسى گٷلييا مەن ەكەسٸ بٶكەي اتاعا ارناپ جازعان «بەرٸ دە مايدان» پوۆەسٸندەگٸ پوشتاشى اقان شالدىڭ جەڭٸس كٷنٸ قارساڭىندا شاعىر قاسقا بيەسٸنە مٸنە سالىپ, كٶبەن تاۋىنداعى قىستاققا بارىپ, تاڭ اتقانشا سىرلاساتىن جاس قويشىسى – وسى ورىنباي اتا بولسا, گٷلييا اپامىزدىڭ ەدەبيەتتەگٸ كٶركەم بەينەسٸ المانىڭ مۇڭىنا ورتاقتاسار جاس كەلٸنشەك كٷمٸس – ورىنباي اقساقال وشاعىنىڭ وتاناسى. سول ورىنباي اتامىز بەن كٷمٸس اپامىزدىڭ العاشقى سەزٸم حيكايالارىن ور-اعاڭ كەيٸن «كوممۋنيزم تۋى» گازەتٸندە جارييالانعان «ٶزٸ سٷيگەن» ەڭگٸمەسٸندە التاي مەن كٷمٸسايىم بەينەلەرٸ ارقىلى تٶگٸلتە سۋرەتتەيدٸ.
تYيٸن:
...قىزىق, بۇعان دەيٸن بۇل جٶنٸندە مٷلدەم ويلانىپ كٶرمەپپٸن. التايدىڭ اقيىق جىرشىسىنىڭ زامانداس دوستارىمەن كەزدەسكەن سەتتەن باستاپ-اق «اتالاپ» سٶيلەستٸم. وسى كٸسٸلەرمەن قۇرداس بولسا دا, ورالحان اعامدى ەشقاشان «اتا» دەپ اتاماق تۇرماق, تٸپتٸ اتا رەتٸندە كٶز الدىما ەلەستەتە المايدى ەكەنمٸن. بەلكٸم, بۇل – « ۇلىلىق – جالعان دٷنيەنٸ مايعا شىلقىعان جالپاق تابانىمەن جالپاعىنان باسۋ ەمەس, ارتىڭا ٶشپەس ٸز قالدىرىپ, ارعىماققا مٸنگەندەي اسىعىس زۋلاپ ٶتە شىعۋ. ياعني ٶز ٶمٸرٸڭٸزدٸ وقىس ەرٸ ەدەمٸ اياقتاۋ» دەپ ايتىپ جەنە سول سٶزٸن ٶزٸ دە مٷلتٸكسٸز ورىنداعان قالامگەردٸڭ ٶزگەلەردەن وقشاۋلانىپ تۇرار دارالىعى شىعار... مەنٸڭ ور-اعام!
جۇماباي نازەركە, "قازاق ەدەبيەتٸ", 2011 جىل
