مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ العاشقى وتىرىسىنا قاتىستى, دەپ حابارلايدى اقوردا.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدا سٶيلەگەن سٶزٸندە, ەڭ الدىمەن جيىنعا ارنايى شاقىرىلعان دەلەگاتتاردى قۇتتىقتاپ, قازاقستان تەۋەلسٸز ەل بولعالى ٶتكٸزٸلٸپ وتىرعان ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ العاشقى جيىنىن بابالار سالعان دەستٷر بويىنشا ۇلىتاۋدا ٶتكٸزٸپ وتىرعانىن ايتتى.
مەملەكەت باسشىسى ەڭ بٸرٸنشٸ كەزەكتە رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا ٷلكەن ٶزگەرٸستەرگە نيەت بٸلدٸرگەن, داۋىس بەرٸپ قولداعان حالىققا زور العىسىن جەتكٸزدٸ.
«وتباسىمەن بارىپ, ەل بولاشاعىنا بەي-جاي قارامايتىنىن كٶرسەتتٸ. شىنايى ٶزگەرٸسكە جەنە جان-جاقتى جاڭعىرۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن بٸلدٸردٸ. كەلەشەگٸمٸزدٸڭ جارقىن بولارىنا ٷمٸتٸ جەنە سەنٸمٸ زور ەكەنٸن بايقاتتى. ەلٸمٸز ەرتەڭگٸ كٷنگە مىزعىماس بٸرلٸكپەن قادام باسۋعا دايىن ەكەنٸن انىق اڭعارتتى. كٶپشٸلٸك اتا زاڭعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ تۋرالى مەنٸڭ باستامامدى قولدادى. داۋىس بەرۋگە قاتىسقان بارشا ازاماتتارعا زور العىسىمدى ايتامىن», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت بۇدان بىلاي بارشا ەلٸمٸزدٸڭ جاڭاراتىنىن ايتتى. الايدا, جاڭا قازاقستان بٸر كٷندە نەمەسە بٸر جىلدا قۇرىلمايتىنى, ول ٷشٸن ٷلكەن-كٸشٸ, جاس-كەرٸ بەرٸ بٸر كٸسٸدەي جۇمىلىپ جۇمىس ٸستەپ, ەرٸنبەي ەڭبەك ەتۋلەرٸ كەرەك ەكەنٸنە توقتالدى. مەملەكەت باسشىسى ەلدٸ بٸر ٸسكە ۇيىستىرۋ ماقساتىمەن ۇلتتىق قۇرىلتاي شاقىرۋ تۋرالى باستاما كٶتەرگەنٸن ايتتى.
«قۇرىلتاي شاقىرۋ – ەرتەدەن كەلە جاتقان اتا دەستٷرٸمٸز. بابالارىمىز ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ وسىنداي القالى جيىندا تالقىلاعان. حالىق ٶزارا اقىلداسا وتىرىپ, بٸر توقتامعا كەلگەن. مۇنداي شەشٸمدەر بٷكٸل ەلدٸ بٸرٸكتٸرگەن. تٶل تاريحىمىزدا ۇلت تاعدىرىن شەشكەن قۇرىلتايلار بولعان. ونىڭ كٶبٸ حالقىمىز ٷشٸن ماڭىزدى كەزەڭدە ٶتكٸزٸلگەن. تالاس قۇرىلتايىنان كەيٸن التىن وردا دەربەس مەملەكەت بولدى. قاراقۇم جەنە ورداباسى قۇرىلتايلارى جۇرتىمىزدى ەل قورعاۋعا ۇيىستىردى. ورىنبورداعى بٸرٸنشٸ قازاق قۇرىلتايىندا الاش پارتيياسى قۇرىلدى. ەكٸنشٸ قۇرىلتايدا الاش اۆتونوميياسى جارييالاندى. ەگەمەندٸك كەزەڭٸندە دٷنيەجٷزٸ قازاقتارىنىڭ العاشقى قۇرىلتايى ٶتكٸزٸلدٸ. بۇل جيىندا سىرتتاعى قانداستارىمىز اتامەكەنگە شاقىرىلدى. بٸز بابالار جولىن ۇستانىپ, قۇرىلتاي شاقىرۋ دەستٷرٸن جاڭعىرتتىق. ەلدٸگٸمٸزدٸ نىعايتىپ, بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەمدەيٸك دەپ, بٷگٸن باس قوسىپ وتىرمىز, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت قۇرىلتايدى ۇلى بابالار كەڭەس قۇرعان ۇلىتاۋدان باستاپ وتىرعانىنىڭ مەنٸن تٷسٸندٸردٸ.
«ۇلى دالانىڭ تٶرٸندە تۇرعان ۇلىتاۋ تالاي تاريحي وقيعانىڭ كۋەسٸ بولعان. ەل تاعدىرىن ايقىنداعان كٶپتەگەن ماڭىزدى كەڭەستەر دەل وسىندا ٶتكەن. كيەلٸ ٶلكەدە التىن وردا ەمٸرشٸلەرٸ مەن قازاق حاندارىنىڭ ٸزٸ قالعان. بٸز ۇرپاقتار ساباقتاستىعى جالعاسىن تاپسىن دەپ وسى جەرگە كەلٸپ وتىرمىز. ۇلت ۇياسى – ۇلىتاۋدىڭ عاسىرلار بويعى ۇلى ميسسيياسى قايتا جالعاسىن تاپتى», – دەدٸ پرەزيدەنت.
ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ قۇرامىندا 117 ادام بولادى. قۇرىلتاي بارلىق وبلىستىڭ, سان تٷرلٸ سالانىڭ, ەر بۋىننىڭ ٶكٸلدەرٸن قامتيدى. بۇندا ازاماتتىق ۇستانىمى بار ورتا بۋىننىڭ تەجٸريبەسٸ, جاڭاشا ويلايتىن جاستاردىڭ تىڭ يدەيالارى ورتاعا سالىنادى.
مەملەكەت باسشىسى ەل بٸرلٸگٸن نىعايتاتىن, قوعامدى ۇيىستىراتىن تىڭ يدەيالار ورتالىعى بولاتىنىنا سەنەم بٸلدٸردٸ. سٶيتٸپ, التى الاشتىڭ بالاسى جينالعان القالى جيىندا العاشقى تاپسىرماسىن دا بەردٸ.
«بۇل جەردە بارلىق رۋدىڭ تاڭباسى تاسقا جازىلعان. سول ارقىلى بابالارىمىز ۇلت بٸرلٸگٸن كٶرسەتكەن. قانىش سەتباەۆ «ەلٸمٸزدٸڭ تۋ تٸككەن جەرٸ – تاڭبالى تاس» دەگەن. ٶكٸنٸشكە قاراي, قاستەرلٸ جازۋلار كەيٸن ەبدەن بٷلٸندٸ. ەل ازاماتتارى ۇلىتاۋعا ەسكەرتكٸش قويىپ, تاستاعى تاڭبالاردى جاڭعىرتتى. بٸراق, بۇل جەتكٸلٸكسٸز دەپ ويلايمىن. مۇندا قازاقتىڭ بٸرلٸگٸن ەيگٸلەيتٸن سەۋلەتتٸ نىسان تۇرۋى كەرەك. مەن ەۋليەتاۋدىڭ ەتەگٸندە مەملەكەتتٸك رەمٸزدەر الاڭىن اشۋدى تاپسىرامىن. قاسيەتتٸ ٶڭٸردە كٶك بايراعىمىز اسقاقتاپ تۇرۋعا تيٸس. سول ارقىلى ۇرپاقتار ساباقتاستىعى جالعاسىپ جاتقانىن كٶرسەتەمٸز», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەڭ باستى مٸندەتٸ – ۇلتتى ۇيىستىراتىن پاراساتتى, تىڭ يدەيالار مەن ۇسىنىستارعا ايرىقشا مەن بەرٸلۋٸ كەرەك. قاسىم-جومارت توقاەۆ قۇرىلتاي جۇمىسى بارىسىندا باسشىلىققا الىنۋى تيٸس ٷش نەگٸزگٸ مەسەلەنٸ اتادى.
«بٸرٸنشٸ. جالپىۇلتتىق بٸرلٸكتٸ نىعايتۋ. ەڭ الدىمەن, ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋعا ايرىقشا مەن بەرۋٸمٸز قاجەت. سونىمەن قاتار, قوعامدى العا جەتەلەيتٸن قۇندىلىقتاردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. بٸز ورنىقتى دەموكراتييالىق ينستيتۋتتار قۇرامىز دەسەك, ساياسي جاۋاپكەرشٸلٸك مەدەنيەتٸن دامىتۋىمىز قاجەت. شىن مەنٸندە, ناعىز وتانشىلدىق قاسيەتتٸ قالىپتاستىرۋعا تيٸسپٸز. سوندا راديكاليزم مەن ەكسترەميزمگە توسقاۋىل قويامىز», – دەدٸ پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ەلدٸڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى ەگەمەندٸك ەكەنٸنە نازار اۋدارىپ, قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن قازاقستاندا ساياسي بەلسەندٸلٸك ارتقانىن اتاپ ٶتتٸ. جاڭا ساياسي پارتييالار مەن قوزعالىستار پايدا بولا باستاعانىن, تٷرلٸ الاڭداردا ەرتٷرلٸ پٸكٸرلەر ايتىلىپ جاتقانىنان حاباردار ەكەنٸن ايتتى.
«قوعام بەلسەندٸلەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تٷرلٸ مەسەلەلەردٸ كٶتەرٸپ جٷر. شىنى كەرەك, كەيدە مٷلدە اقىلعا سىيمايتىن پايىمدار دا ايتىلادى. جۇرت داۋلى مەسەلەلەرگە نارازىلىق بٸلدٸرٸپ, كٶشەگە شىعاتىن بولدى. زاڭدى بەلدەن باساتىن ازاماتتار دا جوق ەمەس. بٸرتٸندەپ دەموكراتييا جولىنا تٷسۋ كەزٸندە مۇنداي جاعدايلاردىڭ بولۋى – تٷسٸنٸكتٸ. بٸراق, زاڭ تالابى مٷلتٸكسٸز ورىندالۋعا تيٸس ەكەنٸن ەردايىم ەستە ۇستاۋ قاجەت. زاڭ مەن تەرتٸپ – ٸشكٸ تۇراقتىلىقتىڭ بٸردەن-بٸر كەپٸلٸ», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتٸڭ پٸكٸرٸنشە, ۇلتتى ۇيىستىراتىن بٸرٸنشٸ قاسيەت اتاققۇمارلىق ەمەس, ەڭبەكقورلىق.
«وتباسىن اسىراۋ ٷشٸن تاباندى ەڭبەك ەتٸپ جٷرگەن, زاڭعا باعىناتىن ادامدار قۇرمەتكە يە بولۋ كەرەك. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدە كٶشە بۇزاقىلارى, جاۋاپكەرشٸلٸكتەن جۇرداي بلوگەرلەر جەنە ماسىلدىق پيعىلداعى ايقاي شىعاراتىن ادامدار بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باتىرىنا اينالدى. دەپۋتاتتار مەن اتقارۋشى بيلٸك ٶكٸلدەرٸ سولارعا عانا باسا مەن بەرەتٸن بولدى. تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ شەنەۋنٸكتەر سولاردىڭ عانا تالابىن ورىنداۋعا جٷگٸرەدٸ. ورتالىقتاعى جەنە ايماقتارداعى بيلٸك بارلىق ازاماتتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا بٸردەي قاراۋعا تيٸس», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالاردىڭ مەن-ماڭىزىن حالىققا دۇرىس تٷسٸندٸرۋدٸ ەكٸنشٸ ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتادى. قازٸر بۇل جاڭعىرۋلار بٸرتٸندەپ جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە بولا باستاعان.
مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ جاڭا تەحنولوگييالار ارقىلى اۋقىمدى رەفورمالارعا قاتىسۋىن ٷشٸنشٸ ماڭىزدى مٸندەت رەتٸندە اتادى.
«قۇرىلتاي – بەلگٸلٸ بٸر ادامدار عانا باس قوساتىن جەر ەمەس. ول, شىن مەنٸندە, جالپىۇلتتىق جيىنعا اينالۋى كەرەك. بۇل – ٶتە ماڭىزدى مٸندەت. بٸز جاڭا تسيفرلىق تەحنولوگييانىڭ مٷمكٸندٸگٸن كەڭٸنەن پايدالانۋىمىز قاجەت. سوندا مەملەكەت پەن حالىقتىڭ قارىم-قاتىناسى بارىنشا تيٸمدٸ بولماق. مەن Qurultay دەگەن ارنايى موبيلدٸ قوسىمشا ەزٸرلەۋدٸ ۇسىنامىن. سول ارقىلى حالىق ەلدٸ جاڭعىرتۋ تۋرالى وي-پٸكٸرٸن ونلاين رەجيمدە ايتا الادى. جۇرت رەفورمانىڭ ناقتى پايداسىن كٶرۋٸ قاجەت», – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق مەرەكەلەر مەن اتاۋلى كٷندەر تٸزبەسٸنە دە ٶزگەرٸس ەنگٸزگەن جٶن دەپ ەسەپتەيدٸ. مەسەلەن, تەۋەلسٸزدٸك مەيرامىنىڭ مەنٸن ٶزگەرتپەستەن, كەيٸنگٸ جىلدارى اتاۋسىز قالعان رەسپۋبليكا كٷنٸنە ۇلتتىق مەرەكە مەرتەبەسٸن قايتارۋدى ۇسىندى.
«1990 جىلى 25 قازاندا قازاقستاننىڭ ەگەمەندٸگٸ تۋرالى دەكلاراتسييا قابىلداندى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ تەۋەلسٸزدٸك جولىنداعى تۇڭعىش قادامى بولاتىن. وسى قۇجاتتى قابىلداعان كەزدە تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ اسا ماڭىزدى رٶل اتقاردى. رەسپۋبليكا كٷنٸ ەلدٸڭ مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى تاريحي قادامىنىڭ سيمۆولى بولۋى كەرەك. ەرينە, تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸنٸڭ باستاپقى مەنٸ ساقتالادى. بۇل كٷن مەملەكەتتٸك مەرەكە بولىپ قالا بەرەدٸ. بٸراق, تەۋەلسٸزدٸك الۋعا زور ٷلەس قوسقان ۇلتتىق باتىرلارىمىزعا تاعزىم كٷنٸ رەتٸندە اتاپ ٶتٸلۋٸ كەرەك», – دەدٸ پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قوعامدا, ەسٸرەسە ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كٶپ تالقىلانىپ جٷرگەن كادر, ياعني ماماندار مەسەلەسٸنە دە نازار اۋداردى.
«ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە «ەسكٸ كادرمەن جاڭا قازاقستاندى قالاي قۇرۋعا بولادى?» دەيتٸندەر بار. بۇل – ورىندى سۇراق. بٸراق, نەگٸزٸنەن كادرلاردى بٸرتٸندەپ اۋىستىرۋ كەرەك. تٸپتٸ, كەزٸندە رەسەيدە, قىتايدا, يراندا بولعان رەۆوليۋتسييالاردان كەيٸن دە بۇرىنعى رەجيمنٸڭ شەنەۋنٸكتەرٸ مەملەكەتتٸك قىزمەتٸن جالعاستىرعان. بۇل ەلدەرمەن سالىستىرعاندا بٸزدەگٸ جاعداي, ەرينە, مٷلدە باسقاشا. جالپى, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸ قولىنان تٷك كەلمەيدٸ دەپ كەمسٸتۋدٸ دوعارۋ كەرەك. تٸپتٸ, ولاردى «حالىق جاۋلارى» سيياقتى كٶرەتٸندەر بار. «شەنەۋنٸك» دەگەن سٶز جاعىمسىز ۇعىمعا اينالىپ بارادى. بۇل – دۇرىس ەمەس. مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ادال ەرٸ بٸلٸكتٸ كادرلار ٶتە كٶپ. ولار وتانىمىزدىڭ يگٸلٸگٸ جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتٸپ جٷر. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, «بٸر قارىن مايدى بٸر قۇمالاق شٸرٸتەدٸ» دەگەن دە بار. ونداي ادامدارمەن بٸز بٸردەن قوشتاسىپ جاتىرمىز», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاق تٸلٸنٸڭ مەرتەبەسٸنە دە توقتالدى.
«مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ تۇعىرى كٷن ٶتكەن سايىن نىعايىپ كەلەدٸ. وعان قوسا, ەلەمنٸڭ باستى اقپارات قۇرالدارى قازاقشا شىعىپ جاتىر. جاقىندا ەيگٸلٸ «APPLE» كومپانيياسى قازاق تٸلٸن iOS-تىڭ تٸلدەر جٷيەسٸنە قوستى. ەلەمنٸڭ 40 تٸلٸندە تارايتىن «NICKEL ODEوN» تەلەارناسى قازاقشا كٶرسەتٸلە باستادى. جاستاردىڭ باستاماسىمەن «NATIONAL GEOGRAPHIC» جۋرنالى 6 جىلدان بەرٸ انا تٸلٸمٸزدە جارىق كٶرۋدە. وسىنداي كٶپتەگەن جاعىمدى جاڭالىقتار بار. سوندىقتان قاتتى الاڭداۋعا نەگٸز جوق دەپ ويلايمىن. دەسەك تە, وسى سالاداعى جۇمىسىمىزدى داڭعازا جاساماي, تاباندىلىقپەن جٷرگٸزۋٸمٸز قاجەت. قازاق مەملەكەتٸ امان تۇرعاندا, قازاق تٸلٸ جاساي بەرەدٸ» , – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى سٶزٸنٸڭ سوڭىندا وسىعان دەيٸن قازاق قوعامىن تولعاندىرعان كەلەلٸ مەسەلەلەردٸڭ بەرٸ ۇلىتاۋدا, ورداباسىدا, مەرتٶبەدە, كٷلتٶبەدە ٶتكەن وسىنداي كەڭەستەردە شەشٸلگەنٸن ايتا كەلٸپ, ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ كەلەسٸ جيىنىن تٷركٸستاندا ٶتكٸزۋدٸ ۇسىندى.
جيىندا مەملەكەت باسشىسىنا بٶلەك ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ 10 مٷشەسٸ سٶز سٶيلەدٸ. مەملەكەتتٸك كەڭەسشٸ ەرلان قارين قۇرىلتايدى جٷرگٸزدٸ.
قۇرىلتاي وتىرىسىنىڭ سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بەلگٸلٸ اقىن مۇحتار شاحانوۆقا «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرٸ» اتاعىن بەرٸپ, «وتان» وردەنٸن تاقتى.
