فوتو: Basnews.kz
ٷكٸمەتتٸڭ 2024 جىلعى 13 ماۋسىمداعى قاۋلىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەكتەپكە دەيٸنگٸ, ورتا, تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ 2023-2029 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلدٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
اتاپ ايتقاندا, قۇجاتتا ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا 2027 جىلعا قاراي قازاقستاندىق بالالار سانى 8 ميلليونعا دەيٸن ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. بالالار سانى ارتقان سايىن قوعام كٶتەرەتٸن مەسەلەلەر دە كٶبەيە تٷسۋ قاۋپٸ بار.
تۇجىرىمدامادا بٸلٸم بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ بٸرقاتار باعىتتارىنا كٶزقاراس ٶزگەرەدٸ.
1-باعىت. بالاباقشا – جايلىلىق پەن دامۋ ايماعى
تٷزەتۋلەر بالاباقشانىڭ بالالار ٷشٸن جايلىلىق پەن دامۋ ايماعىنا اينالۋى تيٸس ەكەنٸن قاراستىرادى.
وسى ماقساتتا مەملەكەتتٸك قاراجاتتى ماقساتتى ماقساتقا جەنە تيٸمدٸ پايدالانۋعا كەپٸلدٸك بەرۋ بٶلٸگٸندە بالاباقشا مەن اتا-انانىڭ ٶزارا ەرەكەتتەسۋ تەتٸكتەرٸ ەزٸرلەنەتٸن بولادى. بٸلٸم بەرۋ جولداماسىن العان بالالاردىڭ اتا-انالارىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەحانيزمٸ ەزٸرلەنەدٸ.
Google جەنە Apple ٷلگٸلەرٸ نەگٸزٸندە ٸرٸ ۇيىمدار جانىنان ۆەدومستۆولىق (كورپوراتيۆتٸك) مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمداردى قۇرۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالاتىن بولادى.
مازمۇنداعى, جاس بالالاردى وقىتۋ مەن تەربيەلەۋدەگٸ تەسٸلدەردەگٸ ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدار مەن باستاۋىش مەكتەپتەردٸڭ جۇمىسى سينحروندالاتىن بولادى. ەر كەزەڭدە بالالاردىڭ مٸندەتتەرٸ, قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن جاس مٷمكٸندٸكتەرٸ ەسكەرٸلەدٸ.
بالانىڭ دامۋ كارتاسىنىڭ نەگٸزٸندە ونىڭ وقۋىنىڭ جەكە تراەكتوريياسى انىقتالادى, سونىمەن قاتار مەكتەپكە پسيحولوگييالىق جەنە ەموتسيونالدىق دايىندىعى انىقتالادى, ودان كەيٸن جەكە مەلٸمەتتەردٸڭ قۇپييالىلىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, باستاۋىش مەكتەپكە اۋىسادى. مەكتەپتەرگە قابىلداۋ ٷشٸن ٸرٸكتەۋ ماقساتىندا قابىلداۋ سىناقتارى بولمايدى.
تٷرلٸ سەبەپتەرمەن بالاباقشاعا بارماعان نەمەسە مۇعالٸم مەن اتا-انانىڭ پٸكٸرٸنشە, مەكتەپكە دايىن ەمەس, بٸراق 1-سىنىپقا باراتىن جاسقا جەتكەن بالالار ٷشٸن مەكتەپتەردە بەيٸمدەۋ باعدارلامالارى قولدانىلادى.
بۇل رەتتە بالالاردىڭ جاس ەرەكشەلٸكتەرٸنە سەيكەس جاساندى ينتەللەكت ارقىلى دەربەستەندٸرٸلگەن بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى ەزٸرلەنٸپ, جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
پەداگوگتاردىڭ وزىق پەداگوگيكالىق تەجٸريبەنٸ قورىتۋ شەڭبەرٸندە تانىمدىق داعدىلارىن, لوگيكاسىن, لينگۆيستيكالىق جەنە ماتەماتيكالىق ويلاۋىن دامىتۋعا كٶمەكتەسەتٸن جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندە ينتەراكتيۆتٸ وقۋ ويىندارى مەن قوسىمشالارىن ەزٸرلەۋ تيٸمدٸ ەدٸس بولادى. وقۋ ٷدەرٸسٸندە جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ ەربٸر بالانىڭ دامۋ بارىسىن باقىلاۋعا, كٷشتٸ جەنە ەلسٸز جاقتارىن انىقتاۋعا, سونداي-اق قوسىمشا قولداۋدى قاجەت ەتەتٸن سالالاردى انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ودان بٶلەك, ورىس جەنە باسقا تٸلدەردە وقىتاتىن مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمداردا قازاق تٸلٸندە تٸلدٸك وقىتۋ باعدارلاماسى قامتاماسىز ەتٸلەدٸ. ەر جاس توبىندا تٸلدٸك قۇزىرەتتٸلٸكتەردٸ دامىتۋ ٷشٸن كٷنٸ بويى قازاق تٸلٸندە قاجەتتٸ سٶزدٸك قور قالىپتاسادى. بۇل بالالارعا كٸشكەنتاي كەزٸنەن قازاق تٸلٸندەگٸ كٷندەلٸكتٸ لەكسيكانى, سٶز تٸركەستەرٸن جەنە تۇتاس سٶز تٸركەستەرٸن مەڭگەرٸپ, قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, بالانى تٷسٸنۋگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقشا سٶيلەۋ ەۋەنٸنە دە ٷيرەتەدٸ. بالا تٸلمەن بٸرگە قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ مەن سالت-دەستٷرٸن بويىنا سٸڭٸرەدٸ, وسىلايشا باعدارلاما كٸشكەنتاي ازاماتتارىمىزدىڭ قازاقى بولمىسىن قالىپتاستىرادى.
2-باعىت. ەر مەكتەپ – ەڭ جاقسى مەكتەپ
جالپى, قولدانىستاعى مەملەكەتتٸك بٸلٸم بەرۋ ستاندارتتارىنىڭ, وقۋ جوسپارلارى مەن باعدارلامالارىنىڭ قۇرىلىمدىق نەگٸزدەرٸ ساقتالادى. وقۋ پەندەرٸ بويىنشا وقۋ ماقساتتارى مەن كٷتٸلەتٸن نەتيجەلەردٸڭ مازمۇنىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلۋدە. باستاۋىش, نەگٸزگٸ ورتا جەنە جالپى ورتا بٸلٸم بەرۋدٸڭ مەملەكەتتٸك ستاندارتتارى وقۋ ماقساتتارى جٷيەسٸنە كٸرٸكتٸرٸلەتٸن قۇندىلىقتاردى جەنە ەر پەن بويىنشا تيپتٸك وقۋ جوسپارىن ٸسكە اسىرۋدىڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ جوسپارىن قاراستىرادى. مازمۇندا قازاق, ورىس جەنە شەت تٸلدەرٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جەنە دەڭگەيدە مەڭگەرۋدٸ قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, كٶپتٸلدٸ بٸلٸم بەرۋدٸ جٷزەگە اسىرۋعا باسا نازار اۋدارىلادى.
قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, سونداي-اق قازاق تٸلٸن بٸلمەيتٸن بالالاردى وقۋ ٷدەرٸسٸنە جىلدام ەنگٸزۋ ماقساتىندا مەكتەپتەردە ەكسپەريمەنتتٸك نەگٸزدە قازاق تٸلٸن ەرتە مەڭگەرۋ باعدارلاماسىن ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا. باعدارلاما زيياتكەرلٸك مەكتەپتەر بازاسىندا سىناقتان ٶتتٸ, وقۋلىقتار مەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك كەشەندەرٸ ەزٸرلەندٸ.
وقۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋ پروتسەسٸن جٷيەلٸ باقىلاۋ نەگٸزٸندە مونيتورينگتٸك زەرتتەۋلەر جٷرگٸزٸلٸپ, وقۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋعا دەيٸن جەنە ودان كەيٸن پەداگوگيكالىق قاۋىمداستىقپەن كەڭ اۋقىمدى كونسۋلتاتسييالار جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى. بۇل ەزٸرلەۋشٸلەرگە پروبلەمالاردىڭ سيپاتىن جەنە جاقسارتۋ باعىتتارىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بارلىق مەكتەپتەر جوعارى ساپالى تسيفرلىق ينتەراكتيۆتٸ وقىتۋ مازمۇنى مەن تسيفرلاندىرىلعان مەكتەپ ٷدەرٸستەرٸ بار پلاتفورمالارعا قول جەتكٸزە الادى. بۇل رەتتە تسيفرلىق كونتەنت تيٸستٸ ساراپتامادان ٶتەدٸ.
اقپاراتتىق جٷيە وقۋ ٷدەرٸسٸن باسقارۋدىڭ, وقۋ جەتٸستٸكتەرٸ تۋرالى اقپاراتتىڭ جەنە اتا-انالارمەن كەرٸ بايلانىستىڭ, وقىتىلاتىن ماتەريالدىڭ كٶلەمٸنٸڭ, پەندەر بويىنشا تاقىرىپتار جيىنتىعىنىڭ, ٷي تاپسىرماسىنىڭ, مۇعالٸمنٸڭ دەرەكتەرٸنٸڭ جەنە ت.ب. قامتاماسىز ەتەدٸ.
وقۋشىلاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸنٸڭ تاريحيلىعىن, تولىقتىعىن, ٶزگەرمەيتٸنٸن جەنە قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن وقىتۋدى باسقارۋ جٷيەلەرٸمەن (LMS) جەنە ەلەكتروندى جۋرنالدارمەن ينتەگراتسييالاۋ ارقىلى وقۋشىلاردىڭ بٸلٸم جەتٸستٸكتەرٸ تۋرالى دەرەكتەر ۇلتتىق بٸلٸم بەرۋ دەرەكتەر بازاسىنا بٸرٸكتٸرٸلەتٸن بولادى. بۇل ەدٸس بالانىڭ بٸلٸم الۋ تراەكتوريياسىن تالداۋعا جەنە جاقسارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷش اۋىسىممەن وقىتۋ, اپاتتى مەكتەپتەر مەن وقۋشىلار ورنىنىڭ تاپشىلىعى مەسەلەلەرٸن شەشۋ ٷشٸن 2030 جىلعا قاراي 1,5 ميلليون جاڭا ستۋدەنتتٸك ورىندى ەنگٸزۋ جوسپارلانۋدا.
«جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 2023-2025 جىلدار ارالىعىندا (ەكٸ اۋىسىمدا: 2024 – 461 مىڭ ورىن, 2025 – 279 مىڭ ورىن) 740 000 ورىندىق 369 جاڭا مەكتەپ سالىنادى.
3-باعىت. تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم – جۇمىسشى كادرلارىن دايارلاۋدىڭ نەگٸزگٸ بۋىنى
تجكب-عا ساپالى جەنە كەدەرگٸسٸز قولجەتٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تجكب كادرلارىن دايارلاۋعا مەملەكەتتٸك تاپسىرىس كٶلەمٸن 150-گە دەيٸن ۇلعايتۋ ارقىلى 9-سىنىپقا دايىن تٷلەكتەردٸ تجكب ۇيىمدارىندا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا تەگٸن وقىتۋمەن تولىق قامتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى. بٸر بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسى اياسىندا بٸرنەشە بٸلٸكتٸلٸك العان, جۇمىسقا ورنالاسۋ مٸندەتٸ بار (جىل سايىن 10 مىڭنان استام ٷمٸتكەر) كەسٸپورىنداردىڭ سۇرانىسى بويىنشا دا ماقساتتى وقىتۋ ۇلعايتىلاتىن بولادى. بٸرٸنشٸ جۇمىسشى ماماندىعىن الۋمەن قاتار, ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە ەكٸنشٸ ماماندىقتى ەركٸن الۋ قاجەتتٸلٸگٸ مەسەلەسٸ قاراستىرىلادى.
كادرلاردى دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تجكب-نى جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ نورماتيۆٸن ەكٸ ەسە ۇلعايتۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالاتىن بولادى. اۋىلدىق جەرلەردٸ قولداۋ, اۋىلداردا كادرلىق ەلەۋەتتٸ قۇرۋ جەنە اۋىل جاستارىن قولداۋ ماقساتىندا جىلجىمالى وقۋ ورتالىقتارى («دوڭعالاقپەن وقىتۋ») جۇمىسى جولعا قويىلادى. ورتالىقتىڭ جۇمىسى اۋىلدىق جەرلەردە تۇراتىن ادامداردى قىسقا مەرزٸمدٸ كۋرستىق وقىتۋعا ارنالعان. سونىمەن قاتار, بۇل ورتالىقتار كوللەدجٸ جوق ەلدٸ مەكەندەردەگٸ جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردٸڭ 10-11 سىنىپ وقۋشىلارىن وقىتاتىن بولادى.
WorldSkills حالىقارالىق چەمپيوناتتارىنىڭ جەڭٸمپازدارى مەن ولاردى دايىنداعان ۇستازدار مەن قولٶنەرشٸلەردٸ ىنتالاندىرۋ مەسەلەسٸ پىسىقتالادى, بۇل كٶگٸلدٸر ماماندىقتاردىڭ بەدەلٸن ارتتىرىپ, تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋدٸڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
زاماناۋي كوللەدجدەر بازاسىندا 20 ايماقتىق ٸت ورتالىق اشۋ جۇمىستارى جالعاسادى. ايماقتىق IT ورتالىقتارى جوعارى تەحنولوگييالىق جوبالاردىڭ تارتىمدىلىعى مەن ٶسۋ ايماعىنا اينالادى دەپ جوسپارلانۋدا.
IT ماماندارى, تەحنيكالىق ماماندار دا, تسيفرلىق يندۋسترييانىڭ بيزنەسمەندەرٸ دە وسىندا تاعىلىمدامادان ٶتٸپ, ٶز قۇزىرەتتەرٸن جەتٸلدٸرە الادى.
قابىلدانعان شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە 2030 جىلعا قاراي تجكب وقۋ ورىندارىن بٸتٸرگەننەن كەيٸنگٸ بٸرٸنشٸ جىلى جۇمىسقا ورنالاسقان تٷلەكتەردٸڭ ٷلەسٸ 89%-عا جەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, تۇجىرىمدامادا قازاقستاندىقتاردىڭ جاڭا ۇرپاعىن تەربيەلەۋگە, پەداگوگتاردىڭ كەسٸبي جەنە مەدەني كاپيتالىن ارتتىرۋعا, جٷيەلٸ دەڭگەيدە بٸلٸم بەرۋ ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە دەگەن كٶزقاراستار ٶزگەرتٸلگەن.
