Foto: Basnews.kz
Úkimettiń 2024 jylǵy 13 maýsymdaǵy qaýlysymen Qazaqstan Respýblikasynyń mektepke deiingi, orta, tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýdi damytýdyń 2023-2029 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasyna ózgerister engizildi, dep habarlaidy Ult.kz.
Atap aitqanda, qujatta Ulttyq statistika biýrosynyń málimeti boiynsha 2027 jylǵa qarai qazaqstandyq balalar sany 8 millionǵa deiin ósedi dep kútilýde. Balalar sany artqan saiyn qoǵam kóteretin máseleler de kóbeie túsý qaýpi bar.
Tujyrymdamada bilim berý salasyndaǵy memlekettik saiasattyń birqatar baǵyttaryna kózqaras ózgeredi.
1-baǵyt. Balabaqsha – jailylyq pen damý aimaǵy
Túzetýler balabaqshanyń balalar úshin jailylyq pen damý aimaǵyna ainalýy tiis ekenin qarastyrady.
Osy maqsatta memlekettik qarajatty maqsatty maqsatqa jáne tiimdi paidalanýǵa kepildik berý bóliginde balabaqsha men ata-ananyń ózara árekettesý tetikteri ázirlenetin bolady. Bilim berý joldamasyn alǵan balalardyń ata-analarynyń jaýapkershiligin arttyrý mehanizmi ázirlenedi.
Google jáne Apple úlgileri negizinde iri uiymdar janynan vedomstvolyq (korporativtik) mektepke deiingi uiymdardy qurý máselesi pysyqtalatyn bolady.
Mazmundaǵy, jas balalardy oqytý men tárbieleýdegi tásilderdegi sabaqtastyqty qamtamasyz etý úshin mektepke deiingi uiymdar men bastaýysh mektepterdiń jumysy sinhrondalatyn bolady. Ár kezeńde balalardyń mindetteri, qajettilikteri men jas múmkindikteri eskeriledi.
Balanyń damý kartasynyń negizinde onyń oqýynyń jeke traektoriiasy anyqtalady, sonymen qatar mektepke psihologiialyq jáne emotsionaldyq daiyndyǵy anyqtalady, odan keiin jeke málimetterdiń qupiialylyǵyn qamtamasyz ete otyryp, bastaýysh mektepke aýysady. Mektepterge qabyldaý úshin irikteý maqsatynda qabyldaý synaqtary bolmaidy.
Túrli sebeptermen balabaqshaǵa barmaǵan nemese muǵalim men ata-ananyń pikirinshe, mektepke daiyn emes, biraq 1-synypqa baratyn jasqa jetken balalar úshin mektepterde beiimdeý baǵdarlamalary qoldanylady.
Bul rette balalardyń jas erekshelikterine sáikes jasandy intellekt arqyly derbestendirilgen bilim berý baǵdarlamalary ázirlenip, júzege asyrylatyn bolady.
Pedagogtardyń ozyq pedagogikalyq tájiribeni qorytý sheńberinde tanymdyq daǵdylaryn, logikasyn, lingvistikalyq jáne matematikalyq oilaýyn damytýǵa kómektesetin jasandy intellekt negizinde interaktivti oqý oiyndary men qosymshalaryn ázirleý tiimdi ádis bolady. Oqý úderisinde jasandy intellekt negizindegi tehnologiialardy paidalaný árbir balanyń damý barysyn baqylaýǵa, kúshti jáne álsiz jaqtaryn anyqtaýǵa, sondai-aq qosymsha qoldaýdy qajet etetin salalardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Odan bólek, orys jáne basqa tilderde oqytatyn mektepke deiingi uiymdarda qazaq tilinde tildik oqytý baǵdarlamasy qamtamasyz etiledi. Ár jas tobynda tildik quzyrettilikterdi damytý úshin kúni boiy qazaq tilinde qajetti sózdik qor qalyptasady. Bul balalarǵa kishkentai kezinen qazaq tilindegi kúndelikti leksikany, sóz tirkesterin jáne tutas sóz tirkesterin meńgerip, qoldanýǵa múmkindik beredi, balany túsinýge ǵana emes, sonymen qatar qazaqsha sóileý áýenine de úiretedi. Bala tilmen birge qazaq halqynyń mádenieti men salt-dástúrin boiyna sińiredi, osylaisha baǵdarlama kishkentai azamattarymyzdyń qazaqy bolmysyn qalyptastyrady.
2-baǵyt. Ár mektep – eń jaqsy mektep
Jalpy, qoldanystaǵy Memlekettik bilim berý standarttarynyń, oqý josparlary men baǵdarlamalarynyń qurylymdyq negizderi saqtalady. Oqý pánderi boiynsha oqý maqsattary men kútiletin nátijelerdiń mazmunyna ózgerister engizilýde. Bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilim berýdiń memlekettik standarttary oqý maqsattary júiesine kiriktiriletin qundylyqtardy jáne ár pán boiynsha tiptik oqý josparyn iske asyrýdyń uzaq merzimdi josparyn qarastyrady. Mazmunda qazaq, orys jáne shet tilderin kezeń-kezeńimen jáne deńgeide meńgerýdi qamtamasyz ete otyryp, kóptildi bilim berýdi júzege asyrýǵa basa nazar aýdarylady.
Qazaq tilin meńgerý sapasyn arttyrý, sondai-aq qazaq tilin bilmeitin balalardy oqý úderisine jyldam engizý maqsatynda mektepterde eksperimenttik negizde qazaq tilin erte meńgerý baǵdarlamasyn engizý josparlanýda. Baǵdarlama ziiatkerlik mektepter bazasynda synaqtan ótti, oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderi ázirlendi.
Oqý baǵdarlamalaryn iske asyrý protsesin júieli baqylaý negizinde monitoringtik zertteýler júrgizilip, oqý baǵdarlamalaryn iske asyrýǵa deiin jáne odan keiin pedagogikalyq qaýymdastyqpen keń aýqymdy konsýltatsiialar júrgiziletin bolady. Bul ázirleýshilerge problemalardyń sipatyn jáne jaqsartý baǵyttaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Barlyq mektepter joǵary sapaly tsifrlyq interaktivti oqytý mazmuny men tsifrlandyrylǵan mektep úderisteri bar platformalarǵa qol jetkize alady. Bul rette tsifrlyq kontent tiisti saraptamadan ótedi.
Aqparattyq júie oqý úderisin basqarýdyń, oqý jetistikteri týraly aqparattyń jáne ata-analarmen keri bailanystyń, oqytylatyn materialdyń kóleminiń, pánder boiynsha taqyryptar jiyntyǵynyń, úi tapsyrmasynyń, muǵalimniń derekteriniń jáne t.b. qamtamasyz etedi.
Oqýshylardyń jeke derekteriniń tarihilyǵyn, tolyqtyǵyn, ózgermeitinin jáne qorǵalýyn qamtamasyz etý úshin oqytýdy basqarý júielerimen (LMS) jáne elektrondy jýrnaldarmen integratsiialaý arqyly oqýshylardyń bilim jetistikteri týraly derekter Ulttyq bilim berý derekter bazasyna biriktiriletin bolady. Bul ádis balanyń bilim alý traektoriiasyn taldaýǵa jáne jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Úsh aýysymmen oqytý, apatty mektepter men oqýshylar ornynyń tapshylyǵy máselelerin sheshý úshin 2030 jylǵa qarai 1,5 million jańa stýdenttik oryndy engizý josparlanýda.
«Jaily mektep» ulttyq jobasy aiasynda 2023-2025 jyldar aralyǵynda (eki aýysymda: 2024 – 461 myń oryn, 2025 – 279 myń oryn) 740 000 oryndyq 369 jańa mektep salynady.
3-baǵyt. Tehnikalyq jáne kásiptik bilim – jumysshy kadrlaryn daiarlaýdyń negizgi býyny
TjKB-ǵa sapaly jáne kedergisiz qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin TjKB kadrlaryn daiarlaýǵa memlekettik tapsyrys kólemin 150-ge deiin ulǵaitý arqyly 9-synypqa daiyn túlekterdi TjKB uiymdarynda suranysqa ie mamandyqtar boiynsha tegin oqytýmen tolyq qamtý boiynsha jumys jalǵasady. Bir bilim berý baǵdarlamasy aiasynda birneshe biliktilik alǵan, jumysqa ornalasý mindeti bar (jyl saiyn 10 myńnan astam úmitker) kásiporyndardyń suranysy boiynsha da maqsatty oqytý ulǵaitylatyn bolady. Birinshi jumysshy mamandyǵyn alýmen qatar, eńbek naryǵynda suranysqa ie ekinshi mamandyqty erkin alý qajettiligi máselesi qarastyrylady.
Kadrlardy daiarlaý sapasyn arttyrý maqsatynda TjKB-ny jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý normativin eki ese ulǵaitý máselesi pysyqtalatyn bolady. Aýyldyq jerlerdi qoldaý, aýyldarda kadrlyq áleýetti qurý jáne aýyl jastaryn qoldaý maqsatynda jyljymaly oqý ortalyqtary («dońǵalaqpen oqytý») jumysy jolǵa qoiylady. Ortalyqtyń jumysy aýyldyq jerlerde turatyn adamdardy qysqa merzimdi kýrstyq oqytýǵa arnalǵan. Sonymen qatar, bul ortalyqtar kolledji joq eldi mekenderdegi jalpy bilim beretin mektepterdiń 10-11 synyp oqýshylaryn oqytatyn bolady.
WorldSkills halyqaralyq chempionattarynyń jeńimpazdary men olardy daiyndaǵan ustazdar men qolónershilerdi yntalandyrý máselesi pysyqtalady, bul kógildir mamandyqtardyń bedelin arttyryp, tehnikalyq jáne kásiptik bilim berýdiń tartymdylyǵyn arttyrýǵa yqpal etedi.
Zamanaýi kolledjder bazasynda 20 aimaqtyq IT ortalyq ashý jumystary jalǵasady. Aimaqtyq IT ortalyqtary joǵary tehnologiialyq jobalardyń tartymdylyǵy men ósý aimaǵyna ainalady dep josparlanýda.
IT mamandary, tehnikalyq mamandar da, tsifrlyq indýstriianyń biznesmenderi de osynda taǵylymdamadan ótip, óz quzyretterin jetildire alady.
Qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde 2030 jylǵa qarai TjKB oqý oryndaryn bitirgennen keiingi birinshi jyly jumysqa ornalasqan túlekterdiń úlesi 89%-ǵa jetedi.
Sonymen qatar, Tujyrymdamada qazaqstandyqtardyń jańa urpaǵyn tárbieleýge, pedagogtardyń kásibi jáne mádeni kapitalyn arttyrýǵa, júieli deńgeide bilim berý sapasyn qamtamasyz etýge degen kózqarastar ózgertilgen.
