فوتو: اشىق دەرەككٶز
قازاقستاندا رەسمي تٸركەلگەن جەتٸ ساياسي پارتييا بار, ولاردىڭ التاۋى ەل پارلامەنتٸندە ٶكٸلدٸك ەتەدٸ. پارتييالىق باسپاسٶز نەگٸزٸنەن YouTube نەمەسە Telegram ارنالارىندا شوعىرلانعان, سەيكەسٸنشە كٶپشٸلٸككە جەتپەيدٸ. ٶزدەرٸن كٶشباسشى سانايتىن جەنە ەلدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸنٸڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋدى ارماندايتىن ۇيىمدار مەرەكە كٷندەرٸ نە ٸستەيتٸنٸنانىقتاۋ ٷشٸن Ult.kz تٸلشٸسٸ قاراستىرىپ كٶردٸ.
مىسالى, «اmanat» پارتيياسىن الايىق. تەورييالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل پارتييا ەل پرەزيدەنتٸ مەن ٷكٸمەت جاساپ جاتقان بارلىق نەرسەنٸ جالپىعا بٸردەي قولداۋى كەرەك. ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, بيلٸك شەتەلگە زاڭسىز بەرٸلگەن اكتيۆتەردٸ قايتارۋ بويىنشا اۋقىمدى ناۋقان باستالعانىن حابارلادى. ال بۇل ٷكٸمەتتٸڭ قادامدارىنىڭ قانشالىقتى سالماقتى ەكەنٸن جەنە ولاردىڭ بۇل جولدان تايمايتىندىعىن دەلەلدەدٸ.
بيلٸكتٸڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كرەست جورىعىن قولداي وتىرىپ, پارتييا مٷشەلەرٸ ٸس جٷزٸندە سىبايلاس شەنەۋنٸكتەرمەن كٷرەسۋ ٷشٸن بارلىق قۇرالدار ارسەنالىن پايدالانۋعا تىرىسادى. بٸراق جارييالىلىق پەن اشىقتىق جەمقورلىقپەن كٷرەسۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى. ال بۇل مەسەلەنٸ پارتييانىڭ ٶزٸندە تالقىلاۋ – جەمقورلىقتى توقتاتۋدىڭ بٸردەي تيٸمدٸ جولى.
«اmanat» پارتيياسىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەسۋ شارالارى تۋرالى باستاما كٶتەرەتٸن كەزٸ جەتكەن سيياقتى.
ەندەشە, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن حالىق دەستٷرٸن ارتتىرىپ, ولارعا قامقورلىقپەن قاراۋ كەرەكتٸگٸن مەملەكەت باسشىسى تالاي رەت ايتىپ كەلەدٸ. اتقارىلىپ جاتقان ٸستەردٸڭ بارلىعىن مەملەكەتتٸك ورگاندار جٷزەگە اسىرادى, ال بۇل جەردە «امانات» پارتيياسىنىڭ رٶلٸ زور.
دەگەنمەن, سٶزبەن ايتقاندا, ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق دەرلٸك پارتييالار دەستٷردٸ ساقتاۋ مەن ارتتىرۋدى, جەمقورلىقتى جويۋدى جاقتايدى. مىسالى, «اق جول» پارتيياسى سىبايلاس جەمقورلىقپەن كٷرەسكە ٶز ٷلەسٸن قوسۋعا تىرىسادى. سونىڭ ٶزٸندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى پارامەن ۇستاعانداردىڭ اراسىندا كەسٸپكەرلەر دە از ەمەس, سولاردى «اق جول» پارتيياسى پارلامەنتكە ۇسىنۋعا تىرىسادى. سونىمەن قاتار, كەز كەلگەن سەتتٸ شەشٸلگەن مەسەلەدە «اق جول» پارتيياسى بٸرٸنشٸ بولىپ ارالاسقان شەشٸم بولىپ وتىر. مەسەلەن, ورالداعى «كۋبلەي» كونسەرۆٸ زاۋىتىنىڭ تۇرعىنداردىڭ ٶتٸنٸشٸ بويىنشا جابىلۋىنا اقجولدىقتار قولعا الدى. دەگەنمەن, «رەسپۋبليكا» پارتيياسى دا ازاماتتار كٷرەسٸنٸڭ سەتتٸ اياقتالۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوسقانى بەلگٸلٸ. ەدٸلدٸك ٷشٸن ايتا كەتەتٸن جايت, شىن مەنٸندە «اق جول» بۇل مەسەلەنٸ دەپۋتاتتىق ساۋالدار مەن پارلامەنت مٸنبەرٸنەن سٶيلەگەن سٶزدەرٸندە تالاي رەت كٶتەرٸپ كەلەدٸ. دەسە دە, «رەسپۋبليكا» ٶزٸن قورشاعان ورتانى قورعاۋدى جاقتايتىن پارتييا رەتٸندە تانىلىپ, ورال تۇرعىندارىنىڭ تالابىن جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەنە ارالاسقان كەزدە عانا زاۋىت جابىلدى.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا 24-شٸ سەزٸن ٶتكٸزٸپ, پارتييانىڭ رەبرەندينگٸن جارييالاعان «اۋىل» پارتيياسىنىڭ بەلسەندٸلٸك ۋاقىتى تاياپ قالدى. زەرەندٸدە ٶتكەن سەزدە پارتييا مٷشەلەرٸ قازاقستاننىڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە دەرلٸك جيىن ٶتكٸزگەنٸن ايتتى. ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, پارلامەنتتە پارتييا اتىنان سەگٸز ادام بار - بۇل اماناتتان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ كٶرسەتكٸش.
ونىڭ تٶراعاسى سەرٸك ەگٸزباەۆتىڭ ايتۋىنشا, «اۋىل» بۇرىن رەسمي تٷردە اتالعانداي حالىقتىق-دەموكراتييالىق پاتريوتتىق پارتييا ەمەس, جاي عانا پارتييا. جارعى مەن باعدارلاماعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن. سەرٸك ەگٸزباەۆ اتاپ ٶتكەندەي, باسىم باعىتتار ەكونوميكالىق ستراتەگييا, اۋىلداردى قولداۋ, ەلەۋمەتتٸك ساياسات, جاستارمەن جۇمىس جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ بولىپ قالا بەرەدٸ.
ايتا كەتەرلٸگٸ, «اۋىل» ەكٸ زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋگە باستاماشى بولدى, ونىڭ بٸرٸنشٸسٸ «اگرارلىق بانك تۋرالى» اۋىل تۇرعىندارى ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. مۇنداي زاڭ قابىلدانسا, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸ تٶمەن مٶلشەرلەمەمەن نەمەسە مٷلدەم پايىزسىز نەسيە الۋعا ٷمٸت ارتاتىنى انىق. دەل قازٸر پارتييا مٷشەلەرٸ مۇنداي زاڭنىڭ نە ٷشٸن قاجەت ەكەنٸن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن بەلسەندٸ تٷردە باستاۋى كەرەك.
ايتا كەتەيٸك, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيياسى قىزمەتi «كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىستى كٷشپەن ٶزگەرتۋگە, رەسپۋبليكانىڭ تۇتاستىعىن بۇزۋعا, مەملەكەتتiڭ قاۋiپسiزدiگiنە نۇقسان كەلتiرۋگە, ەلەۋمەتتiك قۇقىق بۇزۋشىلىقتى قوزدىرۋعا» باعىتتالعانداردى قوسپاعاندا, پارتييالاردىڭ, قوزعالىستاردىڭ, بiرلەستiكتەردiڭ قۇقىقتارىنا كەپiلدiك بەرەدi. پارتييالار مەن قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ ٸسٸنە مەملەكەتتٸڭ ارالاسۋىنا جول بەرٸلمەيدٸ.
قازاقستانداعى رەفورمالار ستراتەگيياسىنىڭ مەملەكەتتٸك تۇجىرىمداماسى دەموكراتييالاندىرۋ جەنە ساياسي رەفورمالار باعدارلاماسىنا نەگٸزدەلگەن. بۇل باعدارلاما مەملەكەتتٸڭ ەلەۋمەتتٸك پروتسەستەردٸ ودان ەرٸ دەموكراتييالاندىرۋ سالاسىنداعى سەرپٸندٸلٸگٸ مەن تيٸمدٸ تەسٸلدەرٸن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى پارتييا قۇرىلىسى ٶزٸنٸڭ ەكٸنشٸ دامۋىن 2002 جىلى پارلامەنتتٸڭ «ساياسي پارتييالار تۋرالى» جاڭا زاڭىنىڭ قابىلدانۋىمەن, زاڭ اۆتورلارىنىڭ پٸكٸرٸنشە, رەسپۋبليكاداعى پارتييا قۇرىلىسىنىڭ بارىسىن رەتتەۋ جەنە وڭتايلاندىرۋ ماقساتىندا ەزٸرلەنگەن. قازاقستان رەسپۋبليكاسى. جاڭا زاڭ ساياسي پارتييا قۇرۋ ٷشٸن 50 000 ادامدىق شەكتٸ ەنگٸزدٸ.
2002 جىلعى شٸلدەدە «ساياسي پارتييالار تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلدانعاننان كەيٸن سول كەزدە جۇمىس ٸستەيتٸن ساياسي پارتييالار التى اي ٸشٸندە قايتا تٸركەۋدەن ٶتۋٸ كەرەك بولدى.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 11 ساياسي پارتييا رەسمي تٸركەلگەن.
