Foto: Ashyq derekkóz
Qazaqstanda resmi tirkelgen jeti saiasi partiia bar, olardyń altaýy el parlamentinde ókildik etedi. Partiialyq baspasóz negizinen YouTube nemese Telegram arnalarynda shoǵyrlanǵan, sáikesinshe kópshilikke jetpeidi. Ózderin kóshbasshy sanaityn jáne eldiń saiasi ómiriniń aldyńǵy qatarynda bolýdy armandaityn uiymdar mereke kúnderi ne isteitininanyqtaý úshin Ult.kz tilshisi qarastyryp kórdi.
Mysaly, «Amanat» partiiasyn alaiyq. Teoriialyq turǵydan alǵanda, bul partiia el prezidenti men úkimet jasap jatqan barlyq nárseni jalpyǵa birdei qoldaýy kerek. ózderińiz biletindei, bilik shetelge zańsyz berilgen aktivterdi qaitarý boiynsha aýqymdy naýqan bastalǵanyn habarlady. Al bul úkimettiń qadamdarynyń qanshalyqty salmaqty ekenin jáne olardyń bul joldan taimaityndyǵyn dáleldedi.
Biliktiń sybailas jemqorlyqqa qarsy krest joryǵyn qoldai otyryp, partiia músheleri is júzinde sybailas sheneýniktermen kúresý úshin barlyq quraldar arsenalyn paidalanýǵa tyrysady. Biraq jariialylyq pen ashyqtyq jemqorlyqpen kúresý quraly bolyp tabylady. Al bul máseleni partiianyń ózinde talqylaý – jemqorlyqty toqtatýdyń birdei tiimdi joly.
«Amanat» partiiasynyń sybailas jemqorlyqpen kúresý sharalary týraly bastama kóteretin kezi jetken siiaqty.
Endeshe, urpaqtar sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý úshin halyq dástúrin arttyryp, olarǵa qamqorlyqpen qaraý kerektigin Memleket basshysy talai ret aityp keledi. Atqarylyp jatqan isterdiń barlyǵyn memlekettik organdar júzege asyrady, al bul jerde «Amanat» partiiasynyń róli zor.
Degenmen, sózben aitqanda, elimizdegi barlyq derlik partiialar dástúrdi saqtaý men arttyrýdy, jemqorlyqty joiýdy jaqtaidy. Mysaly, «Aq jol» partiiasy sybailas jemqorlyqpen kúreske óz úlesin qosýǵa tyrysady. Sonyń ózinde quqyq qorǵaý organdary paramen ustaǵandardyń arasynda kásipkerler de az emes, solardy «Aq jol» partiiasy parlamentke usynýǵa tyrysady. Sonymen qatar, kez kelgen sátti sheshilgen máselede «Aq jol» partiiasy birinshi bolyp aralasqan sheshim bolyp otyr. Máselen, Oraldaǵy «Kýblei» konservi zaýytynyń turǵyndardyń ótinishi boiynsha jabylýyna aqjoldyqtar qolǵa aldy. Degenmen, «Respýblika» partiiasy da azamattar kúresiniń sátti aiaqtalýyna úlken úles qosqany belgili. Ádildik úshin aita ketetin jait, shyn máninde «Aq jol» bul máseleni depýtattyq saýaldar men parlament minberinen sóilegen sózderinde talai ret kóterip keledi. Dese de, «Respýblika» ózin qorshaǵan ortany qorǵaýdy jaqtaityn partiia retinde tanylyp, Oral turǵyndarynyń talabyn júzege asyrýǵa belsene aralasqan kezde ǵana zaýyt jabyldy.
Ústimizdegi jyldyń maýsym aiynda 24-shi sezin ótkizip, partiianyń rebrendingin jariialaǵan «Aýyl» partiiasynyń belsendilik ýaqyty taiap qaldy. Zerendide ótken sezde partiia músheleri Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde derlik jiyn ótkizgenin aitty. Esterińizge sala keteiik, parlamentte partiia atynan segiz adam bar - bul Amanattan keiingi ekinshi kórsetkish.
Onyń tóraǵasy Serik Egizbaevtyń aitýynsha, «Aýyl» buryn resmi túrde atalǵandai halyqtyq-demokratiialyq patriottyq partiia emes, jai ǵana partiia. Jarǵy men baǵdarlamaǵa ózgerister engizilgen. Serik Egizbaev atap ótkendei, basym baǵyttar ekonomikalyq strategiia, aýyldardy qoldaý, áleýmettik saiasat, jastarmen jumys jáne memlekettik basqarý júiesin jetildirý bolyp qala beredi.
Aita keterligi, «Aýyl» eki zań jobasyn ázirleýge bastamashy boldy, onyń birinshisi «Agrarlyq bank týraly» aýyl turǵyndary úshin óte mańyzdy. Mundai zań qabyldansa, aýylsharýashylyq taýar óndirýshileri tómen mólsherlememen nemese múldem paiyzsyz nesie alýǵa úmit artatyny anyq. Dál qazir partiia músheleri mundai zańnyń ne úshin qajet ekenin túsindirý jumystaryn belsendi túrde bastaýy kerek.
Aita keteiik, Qazaqstan Respýblikasynyń Konstitýtsiiasy qyzmeti «konstitýtsiialyq qurylysty kúshpen ózgertýge, respýblikanyń tutastyǵyn buzýǵa, memlekettiń qaýipsizdigine nuqsan keltirýge, áleýmettik quqyq buzýshylyqty qozdyrýǵa» baǵyttalǵandardy qospaǵanda, partiialardyń, qozǵalystardyń, birlestikterdiń quqyqtaryna kepildik beredi. Partiialar men qoǵamdyq birlestikterdiń isine memlekettiń aralasýyna jol berilmeidi.
Qazaqstandaǵy reformalar strategiiasynyń memlekettik tujyrymdamasy demokratiialandyrý jáne saiasi reformalar baǵdarlamasyna negizdelgen. Bul baǵdarlama memlekettiń áleýmettik protsesterdi odan ári demokratiialandyrý salasyndaǵy serpindiligi men tiimdi tásilderin kórsetedi.
Qazaqstan Respýblikasyndaǵy partiia qurylysy óziniń ekinshi damýyn 2002 jyly Parlamenttiń «Saiasi partiialar týraly» jańa Zańynyń qabyldanýymen, zań avtorlarynyń pikirinshe, respýblikadaǵy partiia qurylysynyń barysyn retteý jáne ońtailandyrý maqsatynda ázirlengen. Qazaqstan Respýblikasy. Jańa zań saiasi partiia qurý úshin 50 000 adamdyq shekti engizdi.
2002 jylǵy shildede «Saiasi partiialar týraly» jańa Zań qabyldanǵannan keiin sol kezde jumys isteitin saiasi partiialar alty ai ishinde qaita tirkeýden ótýi kerek boldy.
Qazirgi ýaqytta Qazaqstan Respýblikasynda 11 saiasi partiia resmi tirkelgen.
