مەدەنيەت مينيسترلٸگٸ شەتەلدٸك فيلمدەردٸ نەگە قاداعالامايدى?

ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزگە كٶرسەتٸلەتٸن فيلمدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ۇلتتىق مەنتاليتەتٸمٸزگە كەرەعار كەلٸپ جاتادى. انايى كٶرٸنٸستەر مەن زورلىق-زومبىلىقتاردى كەز كەلگەن فيلمنەن, سوڭعى كەزدەرٸ تٸپتٸ مۋلتفيلمدەردەن دە كەزٸكتٸرەمٸز. وسىلايشا, ول فيلمدەر ۇلتتىق نامىسىمىزعا تيگەنٸ ازداي, مەدەنيەت تۋرالى زاڭىمىزعا دا باعىنباي وتىر.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2006 جىلعى 15 جەلتوقسانداعى مەدە­نيەت تۋرالى زاڭنىڭ 28-با­بىندا ۋەكٸلەتتٸ ورگاننىڭ «فيلم­نٸڭ مازمۇنى رەسپۋبلي­كا­نىڭ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىسىن كٷشتەپ ٶزگەرتۋدٸ, ونىڭ تۇتاس­تى­عىن بۇزۋدى, مەملەكەت قاۋٸپ­سٸزدٸگٸنە نۇقسان كەلتٸرۋدٸ, ۇلتتىق ارازدىقتى قوزدىرۋدى ناسيحات­تاۋعا نەمەسە ٷگٸتتەۋگە باعىتتالعان جاعدايدا, باس تارتۋى مٷمكٸن» دەپ جازىلعان. الايدا وسى تارماقتى ۋەكٸلەتتٸ ورگاننىڭ ٶزٸ ەسكەرٸپ جاتقان جوق. مەدەنيەت مينيستر­لٸگٸ نەگە سول فيلمدەردٸ سارالا­مايدى, نەگە سٷزگٸدەن ٶتكٸزبەيدٸ?

جىل باسىنان باستاپ ەلٸمٸزدٸڭ كينوتەاترلارىندا 261 فيلم كٶرسەتٸلدٸ. قاڭتاردا – 31, اق­پاندا – 44, ناۋرىزدا – 32, سە­ۋٸردە – 39, مامىردا – 21, ماۋسىمدا – 20, شٸلدەدە – 22, تامىزدا – 18, قىركٷيەكتە – 34 فيلم كٶرەر­مەنگە ۇسىنىلدى. وسى 261 فيلم­نٸڭ قاي-قايسىسىندا دا قيناۋ مەن ازاپتاۋدىڭ سان تٷرٸ بار. اراسىندا ۇلتتىق مەنتاليتەتٸ­مٸزگە قايشى كەلەتٸن بەتپاقتىق, كٶرگەنسٸزدٸك, زيناقورلىق, ارسىزدىقتى كٶرسەتەتٸندەرٸ دە جوق ەمەس. ار-نامىسىڭدى, دٸني سەنٸمٸڭدٸ قورلايتىن, ۇلتتىق, رۋلىق, نە­سٸلدٸك ارازدىق تۋدى­راتىن, ەروتي­كالىق سيپات­تاعى, جاعىمسىز ەسەر قالدىراتىندارى دا جەتٸپ ارتى­لادى. الايدا بەرٸنە كٶز جۇمىپ قاراپ وتىرمىز. بەرٸ دە بٸزدٸڭ كينوتەاترلاردىڭ ەكرا­نىنان ەش كەدەرگٸسٸز ٶتٸپ جاتىر.

ەرينە, بٸزدە ەروتيكالىق سيپاتتاعى فيلمدەردٸ كٶرسەتپەۋ نە فيلمنەن قيىپ تاستاۋ تۋرالى بەلگٸلەنگەن زاڭ جوق. دەگەنمەن مەدەنيەت تۋرالى زاڭنىڭ  28-3-بابىندا قازاقستانعا پرو­كاتتاۋ جەنە كٶپشٸلٸككە دەمون­ستراتسييالاۋ ماقساتىمەن ەكەلٸنگەن فيلمدەردٸڭ جاس شەگٸنە قاراي يندەكستەلەتٸنٸ جازىلعان. وسىندا «تەلەارنالاردا (شەتەلدٸك تەلەار­نالاردى قوسپاعاندا) «ە 18» يندە­كستٸ فيلم – جەرگiلiكتi ۋاقىت­پەن ساعات 22-دەن كەيٸن تاڭعى ساعات 06-عا دەيiن, «نا» يندەكستٸ فيلم جەرگiلiكتi ۋاقىتپەن ساعات نٶل­دەن تاڭعى ساعات 06-عا دەيiن كٶرسە­تۋگە جول بەرiلەدi» دەگەن تارماق بار. وسى تارماقتى تەلەارنالار عانا ەمەس, كينو­تەاترلار دا نەگە باسشىلىققا ال­م­اسقا? «ە 18» يندەكستٸ فيلم­دەردٸ قازٸر كينوتەاترلار تاپا-تال تٷستە كٶرسەتەدٸ. دەلەل رەتٸندە ايتساق, 18 جاسقا تولعان كٶرەر­مەن­دەرگە ارناپ شىعارىلعان  گرەگ تيرنان مەن كونراد ۆەرنوننىڭ «پولنىي راسكولباس» (Sausage Party) مۋلتفيلمٸن الماتىداعى StarCinema, تسەزار 3D, Chaplin MEGA Park كينوتەاترلارى تٷس كەزٸندە كٶرسەتۋدە. فيلمدەگٸ «ە 18» دەگەن بەلگٸنٸ ەسكەرٸپ جاتقان بالا دا, اتا-انا دا جوق. ەڭ بول­ماسا كينوتەاتر قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ بٸرەۋٸ فيلمنٸڭ نە تۋرالى ەكەنٸن ايتىپ, بالالاردىڭ كٶرۋٸنە رۇقسات ەتٸلمەيتٸنٸن ەسكەرتٸپ قويسا بولار ەدٸ عوي. ول دا جوق.

«پولنىي راسكولباس» – قۇداي اتقان مۋلتفيلم. بۇرىن مۋلتفيلم دەگەندٸ بالالار عانا كٶرۋشٸ ەدٸ. قازٸر ەرەسەكتەرگە ارنالعان مۋلتفيلمدەر دەگەن شىقتى. بەرٸنٸڭ كٶرسەتەتٸنٸ – سول ەۋەيٸلٸك. ساحنادان سەن كەتكەن سوڭ مۋلتفيلمنەن مەن كەتتٸ.

«پولنىي راسكولباستى» نەگە قۇداي اتقان فيلم دەپ وتىرمىز. سەبەبٸ اتەيزمدٸ ناسيحاتتايدى. ادامدى قۇدايعا تەلۋ ارقىلى, جاراتۋشىنى ەدٸلەتسٸز, ارسىز, قانىپەزەر ەتٸپ كٶرسەتەدٸ. مۇن­داعى قۇداي – ادام. ال تٸرشٸلٸك يەلەرٸ – كەدٸمگٸ ازىق-تٷلٸكتەر. ادام ازىق-تٷلٸكتٸ جەۋ ارقىلى, تٸرشٸلٸك يەلەرٸن قىناداي قىرادى. سوندا بۇل مۋلتفيلمنٸڭ كٶكسەگەنٸ نە? ادام تاماق جەمەسٸن دەي مە? 

راس, Pixar ستۋديياسى ٶزٸ شىعار­عان بٸراز مۋلتفيلمدە جانسىز­دارعا جان بٸتٸردٸ.«ۆ پويسكاح نەمو», «ۆ پويسكاح دوري» مۋل­تيكتەرٸندە بالىقتار سٶيلەيدٸ. بالىقتار ارقىلى ادام بويىن­داعى كەيبٸر قاسيەتتەردٸ سىنايدى.

«تاچكيدە» – كٶلٸكتەر, «راتا­تۋيدا» – تىشقاندار, «گولوۆولوم­كادا» – ادامنىڭ  بويىنداعى سەزٸمدەرٸ سىرلاسادى. «يستورييا يگرۋشەك» ويىنشىقتاردى تٸرٸلتۋ ارقىلى, جاس بالاعا ويىنشىقپەن ۇقىپتاپ ويناۋ, ونى بۇزباۋ كەرەكتٸگٸن شەگەلەپ تٷسٸندٸرەدٸ. وسى «يستورييا يگرۋشەكتٸڭ» ايتارى مول ەدٸ. ويىنشىقتارعا جان بٸتٸپ, ولار بٸر-بٸرٸمەن تٸل­دەسەدٸ. سوتقار بالانىڭ ويىن­شىق­تارى «يەسٸنەن» قاشادى. جامان بالانىڭ قولىنا تٷسۋدەن قورقادى. جاقسى بالانىڭ قولىنا جەتۋگە اسىعادى. «پولنىي راس­كولباس» تا دەل وسى «يستورييا يگرۋشەككە» ۇقسايدى. تەك مۇندا ويىنشىقتاردىڭ ورنىندا – ازىق-تٷلٸكتەر. 

«پولنىي راسكولباستاعى» سوسيسكا مەن بۋلوچكانىڭ ماحاب­باتىن ايتساڭشى. ەكەۋٸ تٶسەكتەس بولۋدى ارمان­دايدى. جەنە سول ارماندارىنا جەتەدٸ. جەيتٸن تاعامدارىمىزدىڭ جىنىستىق قاتىناسقا تٷسكەنٸ قانداي جيٸر­كەنٸشتٸ ەدٸ! مۇنداعى سوراقى­لىقتى بۇرىن ەشبٸر مۋلت­فيلمنەن كەزٸكتٸرمەپپٸن. كارتوپ قابىعىن ارشىعاندا باجىلداپ جىلايدى, قانداي ايا­نىشتى! مىنا كٶرٸنٸسكە كٶزايىم بولىپ وتىرعان بالا ەرتەڭ تاماق جەۋدەن قالماي ما? 

مۋلتفيلمدە حالال تاعام­دار­دى گەيلەر, بيسەكسۋالدار ەتٸپ بەينەلەيدٸ. گوموسەكسۋاليزم, فاشيزم, زورلىق-زومبىلىقتىڭ اشىق ناسيحاتى كٶزگە ۇرىپ تۇر. ٸشٸمدٸكتەر, ەسٸرتكٸلەر اشىقتان-اشىق جارنامالانادى. سودان لەززات الادى. سونى تۇتىنۋعا ٷندەيدٸ. ازاماتتاردىڭ دٸني كٶزقاراسىن مانسۇقتاۋ دا وسىندا. يسلامعا دا, يۋدايزمگە دە, حريس­تيانعا دا كٷيە جاعادى. ۇلتتىق ارازدىقتىڭ دا نەشە اتاسىن وسى مۋلتفيلمنەن كەزٸكتٸرەسٸڭ. نەمٸستەردٸ, ەۆرەيلەردٸ, ارابتاردى ارزان ەزٸلمەن قامشىنىڭ استىنا الىپ وتىر. لاۆاشتى «كاريم ابدۋل-لاۆاش» دەپ اتاۋىنىڭ ٶزٸ-اق تٷسٸنٸكتٸ ەمەس پە? وسى ارابتىڭ لاۆاشى مەن ەۆرەيدٸڭ پونچيگٸ بٸر بٸرٸن ٶلەردەي جەك كٶرەدٸ. كٶز الدىڭا بٸردەن يزرايل مەن پالەستينا اراسىنداعى قاقتىعىس كەلەدٸ. سوندا بٸزدٸڭ زاڭىمىزدا جازىلعان «ۇلتتىق ارازدىقتى قوزدىرۋدى ناسيحاتتاۋعا نەمەسە ٷگٸتتەۋگە باعىتتالعان جاعدايدا باس تارتۋى مٷمكٸن» دەگەن باپ قايدا قالدى? مەدەنيەت مي­نيسترلٸگٸ نە ٷشٸن مۇنداي مۋلت­فيلمگە پروكاتتاۋ كۋەلٸگٸن بەردٸ? ەلدە مينيسترلٸكتە پروكاتتاۋعا ۇسىنى­لاتىن شەتەلدٸك ٶنٸمدەردٸ قاداعالاپ, سۇرىپتايتىن ارنايى ادام جوق پا?

مۋلتفيلمدە ادامنىڭ باسىن قاتىراتىن دا تۇستار كٶپ. كەيٸپكەرلەرٸ ٶزدەرٸ ازىق-تٷلٸك­تەر بولا تۇرا, ازىق-تٷلٸكپەن تا­ماقتانادى. ال ادامدار بۇلار­مەن تاماقتانا باستاعان كەزدە, دٷربەلەڭ باستالىپ كەتەدٸ. سوندا قالاي بولعانى? گولليۆۋدتىڭ يدەياسى سارقىلعانى ما?

مەدەنيەت تۋرالى زاڭ­نىڭ «فيلمگە پروكاتتاۋ كۋەلٸگٸن بەرۋ» تۋرالى 28-2-بابىنىڭ 5-تارماعىندا «شەتەلدٸك فيلم­دەرگە قاراعاندا ۇلتتىق فيلم­دەردٸ شىعارۋعا, ولاردىڭ تارالى­مىن كٶبەيتۋگە جەنە پروكاتتاۋعا باسىم جاعدايلار جاساۋ» قاجەت­تٸلٸگٸ ايتىلعان. قازٸر كينوتەاتر­لاردا ۇلتتىق فيلمدەردٸڭ قاتارى بۇرىنعىدان سەل دە بولسا كٶبەي­گەنٸن جوققا شىعارمايمىز. الايدا بٸزگە سىرتتان كەلەتٸن شەتەلدٸك فيلمدەردٸڭ كٶپتٸگٸ سونشالىق, ٶزiمiزدiكiنiڭ ٷلەسٸ تەڭٸزگە تامعان تامشىداي عانا بولىپ تۇر.

تاعى بٸر مەسەلە, فيلمدەردٸڭ پروكاتتاۋ تٸلٸنە بايلانىستى. مەدەنيەت تۋرالى زاڭنىڭ 28-4-بابىندا «شەتەل تەلە­ارنا­لارىنان رەترانسلياتسييالانعان فيلمدەردٸ قوسپاعاندا, پروكات­تاۋ ماقساتىندا قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ اۋماعىنا ەكە­لiنەتiن (جەتكiزiلەتiن) بارلىق فيلم­دەرگە 2012 جىلعى 1 قاڭتار­دان باستاپ قازاق تiلiندە دۋبلياج جاسالۋعا تيiس» دەلٸنگەن. ٸشٸنارا كەيبٸر فيلمدەردٸڭ قازاقشاعا اۋدارىلعانى بولماسا, بۇل باپتىڭ دا ورىندالۋى كەيٸنگە ىعىستى­رىلىپ جاتىر. 

ٶتكەندە پارلامەنتتە مەجٸ­لٸس دەپۋتاتتارى, مينيسترلٸكتەر­دٸڭ ٶكٸلدەرٸ, قوعامدىق بەلسەن­دٸلەر مەن ساياساتكەرلەر قا­تىسۋى­مەن مەدەنيەت تۋرالى زاڭعا ٶزگەرٸستەر مەن تولىق­تىرۋلار جوباسى تالقىلاندى. سول كەزدە دەل وسى 28-4 باپقا قاتىستى تٷسٸنبەۋشٸلٸك تۋدى. مەجٸلٸس دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحما­نوۆ زاڭداعى «بارلىق» دەگەن سٶزدٸ مٷلدەم الىپ تاستاۋدى ۇسىندى. وعان ەرٸپتەسٸ نۇرتاي سابيليانوۆ قارسى بولدى. ساۋىتبەك ابدراح­مانوۆتىڭ ايتۋىنشا, شەتەلدەن كەلەتٸن فيلمدەردٸڭ اراسىندا قازاقتىڭ ۇلتتىق مەنتاليتەتٸنە ساي كەلمەيتٸن زيياندى فيلمدەر بار. سوندىقتان, قازاق حالقىنا پايدالى فيلمدەردٸ عانا قازاق تٸلٸنە دۋبلياجداۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى. اعانىڭ ايتقانى راس, جوعارىدا مىسالعا كەلتٸرگەن «پولنىي راسكولباستى» قازاقشالاعاننان نە ۇتامىز? ونىڭ تٸپتٸ ورىسشاسىن دا كٶرسەتۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. بولماسا, باسقا ەلدەردەگٸدەي فيلمنٸڭ ٶرەسكەل تۇستارىن قيىپ تاستاپ, نە داۋىسىن جاسىرىپ, نەگە مونتاجداپ جٸبەرمەسكە? نەگە بٸزگە دەل وسى پروكاتتاۋ مەسەلە­سٸندە كٶركەمدٸك كەڭەس قۇرماسقا? سول كەڭەس كينونى باستان-اياق كٶرٸپ شىققاننان كەيٸن بارىپ پٸكٸرٸن ايتسا. وسىلايشا, شەتەل­دٸڭ ۇلتى­مىزعا, دٸنٸمٸزگە جات ٶنٸمدەرٸنە نەگە توسقاۋىل سالماسقا? ۋەكٸلەتتٸ ورگان بۇعان قاتىستى نە ايتادى ەكەن?