قىتايدى «ەكٸ سەسسييا» ارقىلى تٷسٸنۋ — قحر-دىڭ قازاقستانداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ حان چۋنليننٸڭ ماقالاسى جارىق كٶردٸ

كٶكتەمنٸڭ كەلۋٸمەن جەر بەتٸنە تٸرشٸلٸك قايتا ورالىپ, تابيعات جاڭعىرادى. قازاقستاندا جاڭارۋ مەن ٷمٸتتٸڭ سيمۆولىنا اينالعان ناۋرىز مەيرامى كەڭٸنەن تويلانىپ, كٶكتەمنٸڭ كەلۋٸ قۋانىشپەن قارسى الىنادى. وسىنداي تٸرشٸلٸككە تولى تاماشا كەزەڭدە قىتايدا دەستٷر بويىنشا «ەكٸ سەسسييا» – 2026 جىلعى بٷكٸلقىتايلىق حالىق ٶكٸلدەرٸ جينالىسى مەن قىتاي حالىقتىق ساياسي كونسۋلتاتيۆتٸك كەڭەسٸنٸڭ وتىرىستارى ٶتەدٸ. بۇل جيىندار ەلدٸڭ بولاشاق دامۋ باعىتىن ايقىنداپ, جوسپارلارىن قالىپتاستىرىپ قانا قويماي, ەلەم قاۋىمداستىعىن مٷمكٸندٸكتەردٸ بٸرلەسٸپ پايدالانىپ, ورتاق دامۋعا شاقىرادى.

كٶكتەمگٸ سامال ماڭىزدى جيىندى قارسى الىپ, «ەكٸ سەسسييا» ەلەمگە قىتايدى تٷسٸنۋدٸڭ تەرەزەسٸن اشادى. وسى كەزەڭدە ەلدٸڭ بارلىق ٶڭٸرلەرٸ مەن سالالارىنان كەلگەن دەپۋتاتتار مەن كەڭەس مٷشەلەرٸ ۇسىنىستار ەنگٸزٸپ, مەملەكەتتٸك مەسەلەلەردٸ تالقىلايدى. ٷكٸمەت جۇمىسى تۋرالى بايانداما, ۇلتتىق ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋدىڭ 15-بەسجىلدىق جوسپارىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى, ٶزگە دە ەسەپتەر جەنە ٷش زاڭنامالىق اكت — ونىڭ ٸشٸندە ەكولوگييا جەنە قورشاعان ورتانى قورعاۋ كودەكسٸ, ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ نىعايتۋ تۋرالى زاڭ جەنە ۇلتتىق دامۋدى جوسپارلاۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى. كٷن تەرتٸبٸندەگٸ بارلىق مەسەلەلەردٸڭ سەتتٸ قارالۋى قىتايداعى بٷكٸل پروتسەستٸ قامتيتىن حالىقتىق دەموكراتييانىڭ ينستيتۋتسيونالدىق ارتىقشىلىقتارىن ايقىن كٶرسەتتٸ. بٷگٸندە حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا قىتايدى «ەكٸ سەسسييا» ارقىلى تانۋ قالىپتاسقان ٷردٸسكە اينالدى. بۇل تەرەزە ارقىلى ەلەم قىتاي باسقارۋ جٷيەسٸن, قىتايلىق مودەرنيزاتسييانىڭ ٸس جٷزٸندەگٸ كٶرٸنٸسٸن, سونداي-اق جوعارى ساپالى دامۋ مەن رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋدەگٸ ەلدٸڭ سەنٸمٸ مەن تاباندىلىعىن جاقسىراق تٷسٸنە الادى.

ۇلىلىق ەڭبەكتٸڭ نەتيجەسٸنەن كٶرٸنەدٸ: قىتاي ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋدا ەسەرلٸ جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزدٸ. ٶتكەن جىلى ٸشكٸ جەنە سىرتقى سىن-قاتەرلەرگە قاراماستان, قىتاي ەكونوميكاسى تۇراقتى تٷردە العا جىلجىپ, ساپالى جاڭا باعىتتا دامىدى. بارلىق نەگٸزگٸ ماقساتتار ورىندالىپ, «14-بەسجىلدىق جوسپار» تابىستى اياقتالدى, ال قىتايلىق مودەرنيزاتسييا جاڭا سەرپٸن الدى. 2025 جىلى قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ جالپى كٶلەمٸ 140 تريلليون يۋاننان استى, جٸٶ-نٸڭ ورتاشا ٶسٸمٸ 5,4%-دى قۇرادى. ەر 10 مىڭ ادامعا شاققاندا جوعارى قۇندى ٶنەرتابىس پاتەنتتەرٸنٸڭ سانى 16-عا جەتتٸ. حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى تابىسى 5,1%-عا ٶستٸ, ۋربانيزاتسييا دەڭگەيٸ 67,9%-دى قۇرادى, ال استىق ٶندٸرٸسٸ قاتارىنان ەكٸنشٸ جىل 700 ملن توننادان استى. سوڭعى بەس جىلدا «14-بەسجىلدىقتا» بەلگٸلەنگەن 20 نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش, 17 ستراتەگييالىق مٸندەت جەنە 102 ٸرٸ جوبا تولىق جٷزەگە اسىرىلىپ, ەلدٸڭ جاڭا دامۋ دەڭگەيٸنە ٶتۋٸنە بەرٸك نەگٸز قالاندى. فاكتٸلەر كەز كەلگەن دەلەلدەن كٷشتٸرەك. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ٸرگەتاسى بەرٸك, ارتىقشىلىقتارى كٶپ, تۇراقتىلىعى جوعارى جەنە ەلەۋەتٸ زور. ۇزاق مەرزٸمدٸ وڭ ٷردٸستەر ٶزگەرٸسسٸز ساقتالۋدا. قىتاي جاھاندىق ٶندٸرٸستٸك جەنە لوگيستيكالىق تٸزبەكتەردٸڭ تۇراقتىلىعىنا ەرٸ ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ٷلەس قوسۋدى جالعاستىرۋدا.

جوسپار ايقىندالدى: «15-بەسجىلدىق» جاڭا دامۋ كەزەڭٸن باستايدى. 2026 جىل قىتايدا جاڭا بەسجىلدىقتىڭ العاشقى جىلى بولدى. الداعى بەس جىلدا ەل جوعارى ساپالى دامۋعا باسىمدىق بەرٸپ, 20 نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸشتٸ جٷزەگە اسىرادى. ولار ەكونوميكا, يننوۆاتسييا, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتى, جاسىل دامۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك سالالارىن قامتيدى. سونىمەن قاتار جەتٸ نەگٸزگٸ ماقسات كٶزدەلگەن: عىلىمي-تەحنولوگييالىق دەربەستٸكتٸ ارتتىرۋ, رەفورمالاردى تەرەڭدەتۋ, قوعام مەدەنيەتٸن دامىتۋ, حالىقتىڭ ٶمٸر ساپاسىن جاقسارتۋ, «ەدەمٸ قىتاي» قۇرۋ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ كٷشەيتۋ. بۇل كەزەڭدە قىتاي يننوۆاتسيياسى دامىعان, اشىقتىعى جوعارى, ٶمٸر ساپاسى جاقسارعان جەنە قاۋٸپسٸزدٸگٸ نىعايعان مەملەكەتكە اينالادى. سونىمەن قاتار قىتاي ەلەمگە اشىقتىقتى كەڭەيتٸپ, «ەلەمدٸك فابريكادان» «ەلەمدٸك نارىققا» اينالۋعا ۇمتىلادى. باسقا ەلدەرمەن بٸرگە مودەرنيزاتسييا جولىمەن جٷرٸپ, جاھاندىق ەكونوميكاعا تۇراقتى سەرپٸن بەرەدٸ.

ورتاق بولاشاقتى بٸرگە قۇرۋ — قىتاي ۇسىناتىن جاڭا مٷمكٸندٸكتەردٸڭ باستاۋى. ۇلى مەملەكەت ٶزٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸن ەلەم يگٸلٸگٸنە باعىتتاي بٸلۋٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. قىتاي زامان تالابىنا ساي دامىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىققا وڭ ەسەرٸن تيگٸزٸپ كەلەدٸ. «ەكٸ سەسسييادا» ۇسىنىلعان ٷكٸمەت بايانداماسى سىرتقى اشىقتىقتى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان ستراتەگييالىق ۇستانىمداردى ايقىندادى. قىتاي تٶرت جاھاندىق باستامانى ٸلگەرٸلەتٸپ, ادامزاتتىڭ ورتاق تاعدىرى قاۋىمداستىعىن قالىپتاستىرۋعا ۇمتىلادى. ەل ەلەمگە اشىق بولا وتىرىپ, ٶز دامۋ جەمٸسٸن بٶلٸسەدٸ. ٶنەركەسٸپتٸك جٷيەسٸنٸڭ ارتىقشىلىقتارى مەن ٸرٸ ٸشكٸ نارىعى ەلەم ەكونوميكاسىنا قوسىمشا سەرپٸن بەرەدٸ. قىتاي مونوپوليياعا ەمەس, ٶزارا تيٸمدٸلٸككە باسىمدىق بەرەدٸ. ول بۇۇ-نى نەگٸز ەتكەن حالىقارالىق جٷيەنٸ قولدايدى جەنە كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى جاقتايدى.

جٸبەك جولى جٷرەكتەردٸ جاقىنداستىرىپ, ورتاق ٸلگەرٸلەۋگە جول اشادى. قىتاي مەن قازاقستان ۇلتتىق دامۋ جولىندا سەرٸكتەس ەرٸ پٸكٸرلەس ەلدەر. سي تسزينپين مەن قاسىم-جومارت توقاەۆ باسشىلىعىمەن ەكٸ ەل اراسىنداعى قاتىناستار تاريحي ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتٸ. ساياسي سەنٸم نىعايىپ, ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك كٷشەيٸپ, بارلىق سالاداعى ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. ٶتكەن جىلى ەكٸ ەل باسشىلارى ەكٸ رەت كەزدەسٸپ, ساۋدا, ينۆەستيتسييا, ەنەرگەتيكا, كٶلٸك جەنە جوعارى تەحنولوگييالار سالاسىندا ماڭىزدى كەلٸسٸمدەرگە قول جەتكٸزدٸ. ٶزارا ساۋدا كٶلەمٸ 48,7 ملرد اقش دوللارىنا جەتٸپ, 11%-عا ٶستٸ. بٸلٸم, عىلىم, تەحنولوگييا جەنە سپورت سالالارىندا جاڭا كەلٸسٸمدەر جاسالدى. ۆيزاسىز رەجيمنٸڭ ارقاسىندا حالىقتار اراسىنداعى بايلانىس كٷشەيٸپ, تۋريزم جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلدٸ. قىتاي قازاقستانمەن بٸرگە «التىن وتىز جىلدىقتى» قۇرۋعا دايىن.

جەل كٷشەيدٸ — ەندٸ جەلكەن كٶتەرٸپ, العا ۇمتىلاتىن ۋاقىت كەلدٸ. «15-بەسجىلدىق» جوسپارىنىڭ قابىلدانۋى قىتاي مودەرنيزاتسيياسىنىڭ جاڭا كەزەڭٸنٸڭ باستالعانىن بٸلدٸرەدٸ. كوممۋنيستٸك پارتييانىڭ باسشىلىعىمەن قىتاي حالقى تاباندىلىقپەن ەڭبەك ەتٸپ, ەلدٸ ودان ەرٸ دامىتىپ, ۇلتتىق جاڭعىرۋ جولىندا جاڭا جەتٸستٸكتەرگە جەتٸپ, ەلەمدٸك پروگرەسكە ٷلەس قوسا بەرەدٸ.