قىتاي بالا تۋۋعا شەكتەۋدٸ الىپ تاستاۋى مٷمكٸن, دەپ حابارلادى "حابار 24" تەلەارناسى.
Cەبەبٸ ەل بيلٸگٸ وسىلايشا حالىقتىڭ قارتايۋ قارقىنىن بەسەڭدەتپەكشٸ. "بالا تابۋدىڭ ەركٸندٸگٸ" اتتى جاڭا باعدارلاما جۇرتتىڭ ٶز قالاۋى بويىنشا بٸرنەشە سەبي سٷيۋٸنە جاعداي جاساۋى تيٸس. بۇل جاڭالىقتى قاراپايىم قىتايلىقتار قالاي قابىلدادى?
"وسى بٸر بالامدى جەتكٸزسەم دەيمٸن. ەزٸرگە ەكٸنشٸسٸن جوسپارلاعان جوقپىز. ٶيتكەنٸ بٸز سيياقتى ٷلكەن قالالاردا تۇراتىن وتباسىلار ٷشٸن بٸرنەشە بالا ٶسٸرۋ قيىن. جۇمىستان بوسامايمىز. ەرينە تۋۋعا شەكتەۋدٸ الىپ تاستاسا قولدايمىن", - دەدٸ بەيجٸڭ قالاسىنىڭ تۇرعىنى لي تيان.
"بٸر وتباسىعا بٸر بالادان" دەگەن ساياسات 1979 جىلى قابىلدانعان. ول قانشاما ۋاقىت بويى بٸرنەشە سەبي سٷيگٸسٸ كەلگەن وتباسىلاردى ايىپپۇل تٶلەۋگە, جاساندى تٷسٸك جاساتۋعا جەنە بالاسىن تىعىپ ٶسٸرۋگە يتەرمەلەدٸ. اراعا قىرىق جىلعا جۋىق ۋاقىت سالىپ, "بٸر وتباسىعا بٸر بالادان" ساياساتى جەڭٸلدەتٸلگەن ەدٸ. بٷگٸندە قىتايداعى ەرلٸ-زايىپتىلار ەكٸ بالا ٶسٸرە الادى.
"مەنٸڭ ەكٸ بالام بار. ۇلىمدى 2016 جىلى شەكتەۋدٸ الىپ تاستاعان سوڭ كٶتەرگەن ەدٸم. ەزٸرشە وسى جەتەدٸ دەپ ويلايمىن", - دەدٸ بەيجٸڭ قالاسىنىڭ تۇرعىنى جين يۋي.
ساراپشى سۋن جياننىڭ ايتۋىنشا, جاستار ٷيلەنۋگە, وتباسىلى بولسا دا سەبي سٷيۋگە اسىقپايدى. كٶپشٸلٸگٸ تابىستى جۇمىسقا ورنالاسۋدى ويلايدى, كارەرا قۋادى. سوندىقتان ٷكٸمەت تاراپىنان بٸرنەشە بالا ٶسٸرەتٸن ەرلٸ-زايىپتىنى قولدايتىن باعدارلاما ەزٸرلەنٸپ جاتىر ەكەن. كەلەشەكتە قازٸرگٸ "ەكٸ بالا" ساياساتىنان دا تيٸمدٸ جوبالار قابىلدانباق. بٸراق بٷگٸنگٸ جاستاردىڭ ٶمٸرلٸك ۇستانىمى ٶزگەرمەسە ول باعدارلاما قانشالىقتى نەتيجە بەرەدٸ, ەزٸرشە بەلگٸسٸز.
"ەكٸ بالا تۋۋعا رۇقسات بەرگەلٸ كٶپ ۋاقىت ٶتكەن جوق. بٸراق كٶپشٸلٸگٸ بۇل ساياساتتىڭ نەتيجەسٸ سونشالىقتى جاقسى بولماعانىن ايتىپ جاتىر. ال ستاتيستيكالىق مەلٸمەت بويىنشا, ەكٸ جىلداعى نەتيجە جامان ەمەس. مەسەلەن, ەكٸنشٸ بالا تۋۋ كٶرسەتكٸشٸ وسى ۋاقىت ارالىعىندا 30 پايىزدان 50 پايىزعا ارتقان. بٸراق تۇڭعىش بالاسىن دٷنيەگە ەكەلگەندەر سانى ازايىپ كەتكەن", - دەدٸ قىتاي حالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ قوعامدىق دامۋدى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى سۋن جيان.
قىتاي - ەلەمدەگٸ حالقى ەڭ كٶپ ەل. بٸراق ازاماتتارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قارتايىپ بارا جاتقان مەملەكەت. ەرلەردٸڭ سانى ەيەلدەردەن 30 ميلليونعا ارتىق. ٶيتكەنٸ بٸر بالا ساياساتى ارتىندا ۇرپاق قالدىرعىسى كەلگەن جۇرتتى تەك ۇلعا قۇشتار قىلدى. وسىنىڭ بەرٸ دەموگرافييالىق جاعدايعا عانا ەمەس, ەلدەگٸ جۇمىس كٷشٸنە دە ەسەر ەتتٸ. ەندٸ وسى مەسەلەنٸ شەشۋ ٷشٸن بالا تۋۋعا شەكتەۋ بولمايدى. ناقتى شەشٸم بيىل نەمەسە 2019 جىلدىڭ باسىندا قابىلدانۋى مٷمكٸن.
