ۆاشينگتون قىتايلىق جوبالاردى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە تٶنەتٸن قاۋٸپ دەپ بۇعاتتاسا, قحر ٶزٸنٸڭ باستى قارۋىن ەسكە سالدى: اقش مەملەكەتتٸك وبليگاتسييالارىنىڭ تريلليون دوللارلىق پورتفەلٸن ساتۋ – دوللار باعامىن دا, باعالى قاعازدار نارىعىن دا تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن. بۇل بٷكٸل ەلەمدٸك ەكونوميكا ٷشٸن ٶتە قاۋٸپتٸ ستسەناريي. پەكيننٸڭ قانداي قادامعا بارۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ريا نوۆوستي زەردەلەپ كٶردٸ, دەپ جازادى Sputnik.
تەحنولوگييالىق سوعىس
قاڭتاردا ەلەمنٸڭ ەكٸ ٸرٸ ەكونوميكاسى ساۋدا سوعىسىن توقتاتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام جاسادى, ياعني بٸرٸنشٸ كەزەڭ كەلٸسٸمٸنە قول قويدى. بٸراق COVID-19 پاندەميياسى بەرٸن جوققا شىعاردى. ۆاشينگتون پەكيندٸ كوروناۆيرۋستى تاراتتى دەپ ايىپتاپ, قارجىلاي ٶتەماقى تالاپ ەتتٸ. سونىمەن قاتار, امەريكالىقتار دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىن (ددۇ) قىتايعا پەرمەن بەردٸ دەپ سٶگٸپ, ودان شىعاتىنىن جارييالادى.
اقش پرەزيدەنتٸن سايلاۋ جاقىنداعان سايىن شيەلەنٸس كٷشەيە تٷسۋدە. ترامپ قىتايلىق كومپانييالاردىڭ امەريكا ەكونوميكاسىنا كەلتٸرگەن ەكونوميكالىق زالالىن تاعى دا ەسكە تٷسٸردٸ. ونىڭ پايىمىنشا, قىتاي امەريكالىقتاردىڭ ٶندٸرٸسٸن ٶزدەرٸنە "سٷيرەپ" ەكەلٸپ, ولاردىڭ تەحنولوگييالىق قۇپييالارىن ۇرلاعان.
تامىز ايىندا ۆاشينگتون بەيجٸڭدٸ سايلاۋ ناۋقانىنا ينتەرنەت جەنە ەلەۋمەتتٸك مەديا ارقىلى ارالاسىپ وتىر دەپ ايىپتادى. بۇل جەردە نازار قىتايلىق TikTok قوسىمشاسىنا اۋدى. وعان تىيىم سالۋ قاجەت, ەيتپەسە قحر ٷكٸمەتٸ بۇل قىزمەتتٸ پايدالاناتىن امەريكالىق ازاماتتاردىڭ دەرەكتەرٸنە قول جەتكٸزە الادى, دەپ حابارلادى اق ٷي.
TikTok يەسٸن – قىتايدىڭ ByteDance كومپانيياسىن بيزنەستٸ امەريكالىق كومپانييالارعا ساتۋعا مەجبٷرلەپ وتىر. مۇنى 12 قاراشاعا دەيٸن جاساۋ قاجەت. ونداي بولماعان جاعدايدا, قىزمەت بۇعاتتالىپ قالادى, دەپ قورقىتتى ترامپ.
پەكيننٸڭ بۇعان قالاي جاۋاپ بەرەتٸنٸ ەزٸرگە بەلگٸسٸز. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, قىتاي بيلٸگٸنٸڭ TikTok-قا ارا تٷسۋگە ايتارلىقتاي سەبەبٸ جوق. ٶيتكەنٸ ولار ونى "زيياندى", "دٶرەكٸ كونتەنتتٸ" تاراتادى, "سوتسياليزم قۇندىلىقتارىنا" سەيكەس كەلمەيدٸ جەنە قىتاي جاستارىنىڭ اراسىن ىدىراتادى دەپ ەسەپتەيدٸ.
بٸراق ۆاشينگتون قىتايدىڭ ەڭ ٸرٸ تەحنولوگييالىق كومپانييالارىنىڭ بٸرٸ Huawei-گە دە قىسىم جاساۋدا. پەكين قازٸردٸڭ ٶزٸندە "ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸككە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ" مٷمكٸن دەگەن شەتەلدٸك كومپانييالارعا ستراتەگييالىق ماتەريالدار مەن تەحنولوگييالاردى ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالامىز دەپ مەلٸمدەپ وتىر.
بايىپتى ەڭگٸمە
سونىمەن قاتار, پەكين قحر-دا ىقپال ەتۋدٸڭ ەدەۋٸر ماڭىزدى تەتٸكتەرٸ بار ەكەنٸن ەسكە سالدى. بۇل جەردەگٸ ەڭگٸمە تريلليون دوللار بولاتىن اقش مەملەكەتتٸك وبليگاتسيياسى تۋرالى بولىپ وتىر.
اقش-پەن بولعان ساۋدا سوعىسىنىڭ ەسەرٸنەن قىتاي بۇل باعالى قاعازداردان جوسپارلى تٷردە قۇتىلا باستادى. 2014 جىلدىڭ قاراشاسىندا 1,32 تريلليون دوللارلىق كٶرسەتكٸش شىڭىنان اقش-تىڭ ۇلتتىق قارىزىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا 200 ميللياردتان استام قارجىعا تٶمەندەدٸ. نەتيجەسٸندە 2019 جىلدىڭ ماۋسىمىنا قاراي, شەتەلدٸك قازىناشىلار اراسىنداعى كٶشباسشىلىق جاپونيياعا ٶتتٸ: توكيودا ولار 1,12 تريلليوندى قۇرايدى.
اقش-تىڭ قارجى مينسترلٸگٸنٸڭ سوڭعى ەسەبٸ كٶرسەتكەندەي, قىركٷيەكتٸڭ ورتاسىنا قاراي قىتاي پورتفەلٸ 1,08 تريلليونعا قىسقاردى. بٸرٸنشٸ جارتىجىلدىقتا پەكين قازىناشىلىق وبليگاتسييالارىن 106 ميللياردقا تٶمەندەتتٸ. بۇل 2015 جىلدان بەرگٸ ساتىلىمنىڭ ەڭ جىلدام قارقىنىن كٶرسەتەدٸ.
الايدا, مەسەلە تەك ەكونوميكالىق تەكەتٸرەس تۋرالى عانا ەمەس. قىتايدىڭ اقش ٷكٸمەتٸنٸڭ قارىزىنان قۇتىلۋدى جالعاستىرۋ سەبەپتەرٸنٸڭ بٸرٸ – باسپا ماشينالارىنىڭ تىنىمسىز جۇمىسى نەتيجەسٸندە دوللاردىڭ قۇلدىراۋ قاۋپٸنٸڭ تۋىنداۋى.
قارىز دا ٶسٸپ بارادى. سەگٸز ايدا اقش 7,7 تريلليون بولاتىن قازىناشىلىق وبليگاتسييانى شىعاردى, بۇل – رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. ياعني, ەكونوميكاعا تەك قارىز الۋ ارقىلى قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ وتىر.
پەكين ۆاشينگتوننىڭ ەكونوميكالىق پروبلەمالاردى باسپا ماشينالارىنىڭ كٶمەگٸنسٸز شەشە المايتىنىن كٶرٸپ وتىر, سوندىقتان امەريكالىق مەملەكەتتٸك قارىزعا ينۆەستيتسييا سالۋ ٶتە قاۋٸپتٸ, دەپ اتاپ ٶتەدٸ قىتايلىق Global Times.
ٷلكەن ساتىلىم
اقش پەن قىتاي اراسىنداعى شيەلەنٸستٸڭ كٷشەيۋٸ تەك "امەريكالىق ەكونوميكانىڭ ەكٸنشٸ ٸرٸ شەتەلدٸك نەسيە بەرۋشٸسٸ بۇعان شىداماي, قازىنانىڭ كەڭ اۋقىمدى ساتىلىمىن ۇيىمداستىرۋى مٷمكٸن" دەگەن الاڭداۋشىلىعىن ٷدەتەدٸ. ال مۇنداي قادامنىڭ سالدارى سٶزسٸز, اپاتتى بولادى. مۇنداي باعالى قاعازداردى جاپپاي شىعارۋ نارىقتا دٷربەلەڭ تۋدىرادى.
الايدا, بۇل قىتايدىڭ ٶزٸ ٷشٸن تيٸمسٸز. بٸرٸنشٸدەن, قىسقا مەرزٸمدە 100-200 ميلليارد دوللارلىق وبليگاتسييالاردى ساتۋ ولاردىڭ باعالارىن تٶمەندەتەتٸنٸ سٶزسٸز. مۇنداي جاعدايدا, قىتايدىڭ سىرتقى اكتيۆتەرٸ مەن رەزەرۆتەرٸنٸڭ قۇنى, سونداي-اق ارزانداعان باعالى قاعازداردى ساتۋدان تٷسەتٸن تٷسٸمدەر دە ايتارلىقتاي تٶمەندەيدٸ.
سونىمەن قاتار, دوللار قۇلدىرايدى, ال ول قحر-عا قاجەت ەمەس. امەريكالىق ۆاليۋتانىڭ ەلسٸرەۋٸ قىتايلىق ەكسپورتتى قىمباتتاتادى.
سونىمەن قاتار, اقش-تىڭ قازىناشىلىق مٸندەتتەمەلەردەن شىعۋى, ەگەر ساۋدا سوعىسى تٷبەگەيلٸ باقىلاۋدان شىعىپ كەتسە, پەكيننٸڭ يۋاندٸ باقىلاۋ مٷمكٸندٸگٸن ايتارلىقتاي شەكتەيدٸ. ال قازىناشىلىق وبليگاتسييالارىن ساتۋدان تٷسكەن دوللار بٸر جەرگە سالىنۋى قاجەت, ال بۇل وڭاي ەمەس.
پروبلەمالار تەك قىتايدا عانا تۋىندامايدى. ول ەشكٸمگە وڭاي تٷسپەسٸ انىق.
"امەريكالىق وبليگاتسييالار پيراميداسىن قۇلاتۋ دەگەنٸمٸز – بٷكٸل ەلەمدٸ قارجىلىق حاوس جاعدايىنا تٷسٸرۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. ونى 1998 نەمەسە 2008 جىلدارداعى داعدارىسپەن سالىستىرعاندا – بۇل بالانىڭ ەڭگٸمەسٸ عانا. سوندىقتان جاقىن ارالىقتا مۇنداي نەرسەنٸڭ بولۋى ەكٸتالاي", – دەيدٸ Chatex كريپتوۆاليۋتالىق بانكتٸڭ باسشىسى مايكل روسس-دجونسون.
دوللار مەن قازىناشىلىقتان باس تارتۋ كەزەڭ-كەزەڭمەن جٷرۋٸ مٷمكٸن. بۇل پروتسەس سوڭعى بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ورىن الىپ كەلەدٸ. قىتايدىڭ جەتەكشٸ ەكونوميستەرٸنٸڭ بٸرٸ, شانحاي قارجى جەنە ەكونوميكا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى سي تسزيۋنياننٸڭ باعالاۋى بويىنشا, "وقيعالار قالىپتى تٷردە دامىعان جاعدايدا" پەكين اقش-تىڭ قازىناشىلىق وبليگاتسييالار پورتفەلٸن شامامەن 800 ميلليارد دوللارعا دەيٸن "بٸرتٸندەپ قىسقارتادى" دەپ ەسەپتەيدٸ. الايدا, كٷردەلٸ جاعداي كەزٸندە ۇسىنىلاتىن نۇسقا ەلٸ دە الىنىپ تاستالعان جوق, مىسالى, ەسكەري قاقتىعىس جاعدايىندا.
