Vashington qytailyq jobalardy ulttyq qaýipsizdikke tónetin qaýip dep buǵattasa, QHR óziniń basty qarýyn eske saldy: AQSh memlekettik obligatsiialarynyń trillion dollarlyq portfelin satý – dollar baǵamyn da, baǵaly qaǵazdar naryǵyn da tómendetýi múmkin. Bul búkil álemdik ekonomika úshin óte qaýipti stsenarii. Pekinniń qandai qadamǵa barýy múmkin ekenin RIA Novosti zerdelep kórdi, dep jazady Sputnik.
Tehnologiialyq soǵys
Qańtarda álemniń eki iri ekonomikasy saýda soǵysyn toqtatýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam jasady, iaǵni birinshi kezeń kelisimine qol qoidy. Biraq COVID-19 pandemiiasy bárin joqqa shyǵardy. Vashington Pekindi koronavirýsty taratty dep aiyptap, qarjylai ótemaqy talap etti. Sonymen qatar, amerikalyqtar Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymyn (DDU) Qytaiǵa pármen berdi dep sógip, odan shyǵatynyn jariialady.
AQSh prezidentin sailaý jaqyndaǵan saiyn shielenis kúsheie túsýde. Tramp qytailyq kompaniialardyń Amerika ekonomikasyna keltirgen ekonomikalyq zalalyn taǵy da eske túsirdi. Onyń paiymynsha, Qytai amerikalyqtardyń óndirisin ózderine "súirep" ákelip, olardyń tehnologiialyq qupiialaryn urlaǵan.
Tamyz aiynda Vashington Beijińdi sailaý naýqanyna internet jáne áleýmettik media arqyly aralasyp otyr dep aiyptady. Bul jerde nazar qytailyq TikTok qosymshasyna aýdy. Oǵan tyiym salý qajet, áitpese QHR úkimeti bul qyzmetti paidalanatyn amerikalyq azamattardyń derekterine qol jetkize alady, dep habarlady Aq úi.
TikTok iesin – Qytaidyń ByteDance kompaniiasyn biznesti amerikalyq kompaniialarǵa satýǵa májbúrlep otyr. Muny 12 qarashaǵa deiin jasaý qajet. Ondai bolmaǵan jaǵdaida, qyzmet buǵattalyp qalady, dep qorqytty Tramp.
Pekinniń buǵan qalai jaýap beretini ázirge belgisiz. Sarapshylardyń pikirinshe, Qytai biliginiń TikTok-qa ara túsýge aitarlyqtai sebebi joq. Óitkeni olar ony "ziiandy", "dóreki kontentti" taratady, "sotsializm qundylyqtaryna" sáikes kelmeidi jáne qytai jastarynyń arasyn ydyratady dep esepteidi.
Biraq Vashington Qytaidyń eń iri tehnologiialyq kompaniialarynyń biri Huawei-ge de qysym jasaýda. Pekin qazirdiń ózinde "ulttyq qaýipsizdikke qaýip tóndirýi" múmkin degen sheteldik kompaniialarǵa strategiialyq materialdar men tehnologiialardy eksporttaýǵa tyiym salamyz dep málimdep otyr.
Baiypty áńgime
Sonymen qatar, Pekin QHR-da yqpal etýdiń edáýir mańyzdy tetikteri bar ekenin eske saldy. Bul jerdegi áńgime trillion dollar bolatyn AQSh memlekettik obligatsiiasy týraly bolyp otyr.
AQSh-pen bolǵan saýda soǵysynyń áserinen Qytai bul baǵaly qaǵazdardan josparly túrde qutyla bastady. 2014 jyldyń qarashasynda 1,32 trillion dollarlyq kórsetkish shyńynan AQSh-tyń ulttyq qaryzyna salynǵan investitsiia 200 milliardtan astam qarjyǵa tómendedi. Nátijesinde 2019 jyldyń maýsymyna qarai, sheteldik qazynashylar arasyndaǵy kóshbasshylyq Japoniiaǵa ótti: Tokioda olar 1,12 trilliondy quraidy.
AQSh-tyń qarjy minstrliginiń sońǵy esebi kórsetkendei, qyrkúiektiń ortasyna qarai Qytai portfeli 1,08 trillionǵa qysqardy. Birinshi jartyjyldyqta Pekin qazynashylyq obligatsiialaryn 106 milliardqa tómendetti. Bul 2015 jyldan bergi satylymnyń eń jyldam qarqynyn kórsetedi.
Alaida, másele tek ekonomikalyq teketires týraly ǵana emes. Qytaidyń AQSh úkimetiniń qaryzynan qutylýdy jalǵastyrý sebepteriniń biri – baspa mashinalarynyń tynymsyz jumysy nátijesinde dollardyń quldyraý qaýpiniń týyndaýy.
Qaryz da ósip barady. Segiz aida AQSh 7,7 trillion bolatyn qazynashylyq obligatsiiany shyǵardy, bul – rekordtyq kórsetkish. Iaǵni, ekonomikaǵa tek qaryz alý arqyly qoldaý kórsetilip otyr.
Pekin Vashingtonnyń ekonomikalyq problemalardy baspa mashinalarynyń kómeginsiz sheshe almaitynyn kórip otyr, sondyqtan amerikalyq memlekettik qaryzǵa investitsiia salý óte qaýipti, dep atap ótedi qytailyq Global Times.
Úlken satylym
AQSh pen Qytai arasyndaǵy shielenistiń kúsheiýi tek "amerikalyq ekonomikanyń ekinshi iri sheteldik nesie berýshisi buǵan shydamai, qazynanyń keń aýqymdy satylymyn uiymdastyrýy múmkin" degen alańdaýshylyǵyn údetedi. Al mundai qadamnyń saldary sózsiz, apatty bolady. Mundai baǵaly qaǵazdardy jappai shyǵarý naryqta dúrbeleń týdyrady.
Alaida, bul Qytaidyń ózi úshin tiimsiz. Birinshiden, qysqa merzimde 100-200 milliard dollarlyq obligatsiialardy satý olardyń baǵalaryn tómendetetini sózsiz. Mundai jaǵdaida, Qytaidyń syrtqy aktivteri men rezervteriniń quny, sondai-aq arzandaǵan baǵaly qaǵazdardy satýdan túsetin túsimder de aitarlyqtai tómendeidi.
Sonymen qatar, dollar quldyraidy, al ol QHR-ǵa qajet emes. Amerikalyq valiýtanyń álsireýi qytailyq eksportty qymbattatady.
Sonymen qatar, AQSh-tyń qazynashylyq mindettemelerden shyǵýy, eger saýda soǵysy túbegeili baqylaýdan shyǵyp ketse, Pekinniń iýandi baqylaý múmkindigin aitarlyqtai shekteidi. Al qazynashylyq obligatsiialaryn satýdan túsken dollar bir jerge salynýy qajet, al bul ońai emes.
Problemalar tek Qytaida ǵana týyndamaidy. Ol eshkimge ońai túspesi anyq.
"Amerikalyq obligatsiialar piramidasyn qulatý degenimiz – búkil álemdi qarjylyq haos jaǵdaiyna túsirý degendi bildiredi. Ony 1998 nemese 2008 jyldardaǵy daǵdaryspen salystyrǵanda – bul balanyń áńgimesi ǵana. Sondyqtan jaqyn aralyqta mundai nárseniń bolýy ekitalai", – deidi Chatex kriptovaliýtalyq banktiń basshysy Maikl Ross-Djonson.
Dollar men qazynashylyqtan bas tartý kezeń-kezeńmen júrýi múmkin. Bul protses sońǵy birneshe jyldan beri oryn alyp keledi. Qytaidyń jetekshi ekonomisteriniń biri, Shanhai qarjy jáne ekonomika ýniversitetiniń professory Si Tsziýnianniń baǵalaýy boiynsha, "oqiǵalar qalypty túrde damyǵan jaǵdaida" Pekin AQSh-tyń qazynashylyq obligatsiialar portfelin shamamen 800 milliard dollarǵa deiin "birtindep qysqartady" dep esepteidi. Alaida, kúrdeli jaǵdai kezinde usynylatyn nusqa áli de alynyp tastalǵan joq, mysaly, áskeri qaqtyǵys jaǵdaiynda.
