توتاليتارلىق قوعامدا قالام يەلەرٸ ەرەكشە زارداپ شەگەدٸ. ەسٸرەسە, جۋرناليستيكا سالاسى قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ تاعدىرى قىلىشتىڭ جٷزٸندە, وتتىڭ ورتاسىندا, ارىستاننىڭ اۋزىندا جٷرگەندەي ەسەر قالدىرادى. شىعا باستاعانىنا بيىل بٸر عاسىر تولعالى وتىرعان باتىس قازاقستان وبلىستىق «ورال ٶڭٸرٸ» گازەتٸنٸڭ تاريحىنا ٷڭٸلگەنٸمٸزدە وسىنداي ويعا ەبدەن بەكٸدٸك.
ماناەۆ نۇعمان سەرسەنۇلى 1894 جىلى بۇرىنعى استراحان گۋبەرنيياسى بٶكەي ۋەزٸ جانباي اۋىلىندا تۋعان. 1929-30 جىلدارى قازاق اكسر-ى حالىق اعارتۋ حالىق كوميسسارى (بٸلٸم مينيسترٸ).
ۋفاداعى «عالييا» مەدرەسەسٸن بٸتٸرگەن. «ساداق» قولجازبا جۋرنالىن شىعارۋشىلاردىڭ بٸرٸ. 1915 جىلى ۋفاداعى «شارق» باسپاسىنان «يمان-يسلام» اتتى مەدرەسە وقۋلىعىن باسىپ شىعارعان. 1917 جىلى شٸلدەدە وردا قالاسىندا شىعا باستاعان «ۇران» گازەتٸندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى. ماناەۆ ۋفاداعى «شىعىس باسپاسى» باسپاحاناسىندا ەرٸپ تەرۋشٸ, كوررەكتور, «ورال» گازەتٸندە جاۋاپتى حاتشى, «قىزىل تۋ» گازەتٸندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى (كەي دەرەكتەردە رەداكتور) بولعان. 1938 جىلى تۇتقىندالىپ, 8 ناۋرىز كٷنٸ اتىلعان.
ح. ەسەنباەۆ 1919 جىلى وردادا «قازاق دۇرىستىعى», «دۇرىستىق جولى» گازەتتەرٸ مەن «مۇعالٸم» جۋرنالىنىڭ القا مٷشەسٸ بولعان. 1919 جىلعى 17 جەلتوقساندا ورىنبوردا «ۇشقىن» گازەتٸنٸڭ بٸرٸنشٸ نٶمٸرٸ ح. ەسەنباەۆتىڭ رەداكتورلىعىمەن جارىققا شىقتى.
ح. ەسەنباەۆ 1936 جىلى بٷكٸلقازاقستاندىق ٸٸ كەڭەستەر سيەزٸندە قاسسر ورتالىق اتقارۋ كوميتەتٸنە مٷشە بولدى. اعارتۋ كوميسسارياتى باسقارماسىن باسقاردى. 1938 جىلى 3 ناۋرىزدا «حالىق جاۋى» دەگەن جالامەن اتىلعان.
باتىس الاشوردا قايراتكەرٸ, اعارتۋشى, اقىن, جۋرناليست احمەت (احمەتقالي) مامىتۇلى (1895-1938 ج. ج.) استراحان گۋبەرنيياسىنىڭ قويتوعىت اۋىلىندا تۋعان. ول – ەيگٸلٸ قازاق باتىرى مەنشٷك مەمەتوۆانىڭ ەكەسٸ.
ۋفاداعى عالييا, ورىنبورداعى «حۇسايىنييا» مەدرەسەسٸندە وقىعان. 1912-1914 جىلدارى قازانداعى كەرٸموۆتەر باسپاسىنان «كەڭەس», «عيبرات» اتتى ٶلەڭدەر جيناعى شىققان. 1917-1918 جىلدارى تاشكەنتتە «بٸرلٸك تۋى» گازەتٸ باسقارماسىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. 1918 جىلى كٷزدە «ويىل ۋەلاياتىنا» كەلٸپ, «ەركٸن قازاق» گازەتٸنٸڭ بٸرنەشە نٶمٸرٸن شىعارادى. 1920 جىلى ورال قالاسىندا «ەرٸك» گازەتٸن شىعارىپ, رەداكتور بولادى. 1921 جىلى «قىزىل تۋ» گازەتٸندە جاۋاپتى حاتشى بولادى. 1923-1927 جىلدارى ساراتوۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ مەديتسينا فاكۋلتەتٸندە وقيدى.
1937 جىلى «حالىق جاۋى» دەگەن جالامەن تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى اتىلعان.
ۋەلي زابيروۆ كەيٸن عىلىممەن اينالىسقان, تٷركولوگ, تاريحشى جەنە ارحەوگراف, ورتا ازييالىق جوعارى تەحنيكالىق ماقتا جوعارى وقۋ ورنىندا جۇمىسشى فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى, شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرٸ بولعان. سسسر عا تاريح ينستيتۋتى لەنينگراد بٶلٸمٸنٸڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ بولىپ جٷرگەن كەزٸندە 1936 جىلى تۇتقىندالعان. 1937 جىلى 4 قاراشادا اتىلعان.
1938 جىلدىڭ 17 سەۋٸرٸ كٷنٸ وعان رسفسر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 58-بابى, 2, 7, 8, 11-تارماقتارى بويىنشا ايىپ تاعىلىپ, 10 جىلعا سوتتالعان. 1940 جىلدىڭ 9 جەلتوقسانى كٷنٸ سەۆوستلاگ نكۆد-سىنىڭ لاگەرٸندە قازا تابادى.
كەيٸن سەمەي, سىردارييا, الماتى گۋبەرنييالارىندا لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارعان. 1937 جىلى «حالىق جاۋى جٷرگەنوۆ توبىنىڭ مٷشەسٸ» دەگەن ايىپپەن تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى 26 اقپاندا اتىلعان.
1921-1922 جىلدارى ورىنبوردا «ەڭبەكشٸ قازاق» («ەگەمەن قازاقستان») گازەتٸنٸڭ رەداكتورى بولىپ ٸستەگەن. 1922-1923 جىلدارى ورال وبلىستىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ٷگٸت جەنە ناسيحات بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, «قىزىل تۋ» (قازٸرگٸ «ورال ٶڭٸرٸ» گازەتٸ) گازەتٸنٸڭ رەداكتورى.
1929 جىلى باستالعان قۋعىن-سٷرگٸن كەزٸندە «حالىق جاۋى» رەتٸندە ايىپتالىپ, 5 شٸلدەدە تۇتقىنعا الىنادى. 1931 جىلى 21 سەۋٸردە اتۋ جازاسىنا كەسٸلگەن.
1921-1923 جىلدارى ى. مۇستامباەۆ ورال گۋبەرنييالىق اتقارۋ كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى جەنە ورال گۋبەرنيياسىنىڭ پروكۋرورى قىزمەتٸن اتقارعان. قوسىمشا گۋبەرنييالىق «قىزىل تۋ» گازەتٸنە جاۋاپتى رەداكتور رەتٸندە قول قويعان.
مۇستامباەۆ وسى كەزەڭدە ارون قاراتاەۆتىڭ قىزى شاحزاداعا ٷيلەنگەن. وسىعان وراي «پاتشا ٷكٸمەتٸنٸڭ ٷلكەن شەنەۋنٸگٸ, ساياسي سەنٸمسٸز ارون قاراتاەۆپەن تۋىسقاندىق قارىم-قاتىناسى بولعاندىعى ٷشٸن ورال گۋبەرنيياسىنان كەتٸرٸلسٸن» دەگەن قۇپييا شەشٸم شىققان. ىدىرىس مۇستامباەۆ اقمولا گۋبەرنيياسىنىڭ پروكۋرورى بولىپ ٸستەپ جٷرگەن كەزٸندە «تاپ جاۋلارىمەن» تۋىستىعى بار دەگەن وڭدى-سولدى قىر سوڭىنان قالماي قويعان ايىپتالۋلاردان كەيٸن شاحزادا ارونقىزىمەن اجىراسۋعا مەجبٷر بولعان.
ىدىرىس مۇستامباەۆ گولوششەكيننٸڭ «قىراعى» كٷزەتٸندە بولىپ, 1926 جىلدان قۋعىنعا تٷستٸ. 1933 جىلى مەسكەۋ قالاسىندا ۇستالىپ, 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. 1937 جىلى 11 قاراشادا قايتا سوتتالىپ, اتۋ جازاسىنا كەسٸلدٸ.
1904 جىلى تورعاي وبلىسىنىڭ قوستاناي ۋەزٸندە تۋعان سٷگٸروۆ راحىم سٷندەتۇلى (1904-1938 ج. ج.) 1919-1921 جىلدارى اۋىل مەكتەبٸنەن بٸلٸم العان. 1921 جىلدىڭ قاراشا ايىنان 1923 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيٸن «جاس الاش» گازەتٸنٸڭ رەداكتسييا حاتشىسى بولعان.
06.1924-07.1925 جىلدار ارالىعىندا «ەڭبەكشٸ قازاق» (قازٸرگٸ «ەگەمەن قازاقستان») گازەتٸ رەداكتسيياسىنىڭ حاتشىسى, 1925 جىلدىڭ شٸلدەسٸنەن باستاپ 1927 جىلعا دەيٸن ورال گۋبەرنييالىق «قىزىل تۋ» گازەتٸنٸڭ حاتشىسى. 1929 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان «ەڭبەكشٸ قازاق» گازەتٸ باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى.
ر. سٷگٸروۆ 1937 جىلى 10 قازاندا تۇتقىندالىپ, 1938 جىلى 34 جاسىندا اتىلعان.
ەڭبەك جولىن جىمپيتى اۋداندىق كەڭەس اتقارۋ كوميتەتٸندە جاۋاپتى قىزمەتتەن باستاعان. كەيٸن ورال قالاسىنا, وبلىستىق گازەت قىزمەتٸنە اۋىسقان. «قىزىل تۋ» («ەكپٸندٸ قۇرىلىس») گازەتٸندە م. ورالديەۆتٸڭ بٶلٸم باستىعى لاۋازىمىندا قىزمەت ەتكەنٸ بەلگٸلٸ. پارتييا جولداماسىمەن الماتىعا, سەمەي, قاراعاندى وبلىستارىنا جٸبەرٸلگەن. سوڭعى قىزمەتٸ – 1937 جىلدىڭ 22 مامىرىنا دەيٸن قاراعاندى وبلىسى قارقارالى اۋداندىق «ەڭبەك مايدانى» اتتى گازەتتٸڭ العاشقى رەداكتورى بولعان.
مەدەش ورالديەۆ 1937 جىلى «جاستار اراسىندا الاشوردالىقتاردىڭ كٸتاپتارىن ناسيحاتتاعانى, الاشوردالىقتاردىڭ كٸتاپتارىن ساقتاعانى, رەۆوليۋتسيياعا قارسى ۇلتتىق ۇيىمعا قاتىسقانى ٷشٸن» اتۋ جازاسىنا كەسٸلگەن.
1922-1924 جىلدارى ورىنبوردا رابفاكتا وقىعان. 1925-1928 جىلدارى «ەڭبەكشٸ قازاق» گازەتٸندە ەدەبي قىزمەتكەر, 1929-1931 جىلدارى پەتروپاۆل وكرۋگتٸك «كەڭەس اۋىلى» گازەتٸندە رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, كەيٸن رەداكتورى بولدى. 1931-1933 جىلدارى «اۋىل كوممۋنيسٸ» جۋرنالىندا رەداكتوردىڭ ورىنباسارى بولادى.
ەلجاس بەكەنوۆ 1933 جىلى جەلتوقسان ايىندا ورالدىڭ وبلىستىق «ەكپٸندٸ قۇرىلىس» گازەتٸنٸڭ جاۋاپتى رەداكتورى بولىپ تاعايىندالادى. 1935 جىلى شٸلدە ايىندا سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنا اۋىسقان.
ەلجاس بەكەنوۆ – قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ. 1938 جىلى ساياسي قۋعىن-سٷرگٸننٸڭ قۇربانى بولدى.
يمانقۇلوۆ سەتبەك (سەتٸبەك) سەرسەنۇلى (1904-1938 ج. ج.) ورال وبلىسى, قاراتٶبە اۋدانى, حانكٶل اۋىلدىق سوۆەتٸندە تۋعان. 1919-1922 جىلدارى اۋىلدىق كەڭەس حاتشىسى, 1922-1925 جىلدارى ورىنبور قالاسىندا بٸلٸم العان. كەيٸن جىمپيتى اۋدانىندا, ورال قالاسىندا تٷرلٸ لاۋازىمدىق جۇمىستار اتقارعان.
سەتبەك يمانقۇلوۆ 1936-1937 جىلدارى «ەكپٸندٸ قۇرىلىس» گازەتٸنٸڭ جاۋاپتى رەداكتورى بولعان. «رەداكتور كەزٸندە الاشورداشىلاردىڭ تۋىستارىن قىزمەتكە الىپ, حالىق جاۋلارىن ەشكەرەلەيتٸن حاتتاردى جارييالاماي جاسىردى» دەپ ايىپتالعان. 1937 جىلى 5 قىركٷيەكتە قاماۋعا الىنىپ, 1938 جىلى 8 ناۋرىزدا اتىلعان.
ٸ. قوشانوۆ 1927-1928 جىلدارى اداي ۋەزدٸك كومسومول كوميتەتٸنٸڭ حاتشىسى بولعان. 1935 جىلى باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى وردا اۋداندىق پارتييا كوميتەتٸنٸڭ ٸ حاتشىسى. 1937 جىلدىڭ باسىندا وبلىستىق «ەكپٸندٸ قۇرىلىس» گازەتٸنٸڭ رەداكتورى بولىپ تاعايىندالادى. بٸراق كٶپ كەشٸكپەي «كونتررەۆوليۋتسييالىق ۇلتشىلداردى بٷركەمەلەپ, قولداعانى ٷشٸن» 1938 جىلدىڭ 7 قاڭتارىندا پارتييا قاتارىنان شىعارىلعان. 1938 جىلعى 13 قاراشا كٷنٸ الماتى قالاسىندا اتىلعان.
دايىنداعان قازبەك قۇتتىمۇراتۇلى
"ورال ٶڭٸرٸ" گازەتٸ
