فوتو: abai.kz
قۇسقا «اينالعان» قىز
نەمەسە ساراپشىنىڭ سىرى
(ەسسە)
نۇرالى ونى كٶپتەن بەرٸ بٸلەدٸ. بٸراق, سىرتتاي عانا. ەۋەلگٸدە جۇباندىقتىڭ جازعاندارىنا كٶڭٸلٸ تولىپ, ريزا بولاتىن. دارىندى زامانداستى, ارالاس-قۇرالاس بولماسا دا, ٸش تارتىپ, تٸلەكتەس جٷرەتٸن كٸسٸ از با?! جازۋشىنىڭ, ەسٸرەسە, ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن ٶلكە, ياكي كٶزٸ قاراقتى اۋىل ادامدارى تۋرالى ەڭگٸمەلەرٸنە سٷيٸنۋشٸ ەدٸ. تٸپتٸ, ونىڭ كٸتاپتارى «تانىستىرعان» جانداردىڭ اراسىنان, جولداس-جورالارىن شىرامىتادى.
قازٸر ولاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ جول-جٶنەكەي جولىعىپ, باراتىن جەرٸندە كٶلٸكتەن تٷسٸپ قالعانداي, ۇمىت بولعالى قاشان. مۇنىڭ دا سەبەپ-سالدارى جەتەرلٸك: قىزمەت ورنى نەمەسە مەكەن-جاي اۋىسادى, اينالاڭنىڭ «وڭى مەن سولىن» اجىراتا باستايسىڭ. تٸپتٸ, جاستىق شاقتاعى ەلەمەيتٸن «ەركەلٸكتٸ» ەندٸ «موينىڭا» شىعارا المايسىڭ. ارالاس-قۇرالاستىڭ قاتارى سيرەي باستاعان سوڭ, نۇرالى ٶزٸنٸڭ دە, ولاردىڭ دا مٸنەز-قۇلقىن ٸشتەي ەكشەيدٸ.
سٶيتٸپ, وڭاشادا «كٸمدٸ, قاي جەردە رەنجٸتتٸم» دەپ, وي تۇڭعيىعىندا مالتىعادى. شىعارمالاردى وقۋ ٷستٸندە جۇباندىقتىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بٸرقاتارىن ٶزٸنٸڭ دە اينالاسىنان تاۋىپ, بٸردە ەلجٸرەي جىميسا, ەندٸ بٸردە جٷزٸن كٸربٸڭ شالادى... ٶمٸردٸڭ ەربٸر كەزەڭٸنٸڭ, جىل مەزگٸلدەرٸندەي, ٶزٸندٸك «مٸنەزٸ» بولادى ەكەن. «سىرلاس» جازۋشىنىڭ «اينالاسى» تٸرلٸك ساپارىندا «تاۋىپ», كەيٸن ۇمىت بولعان جاندارمەن قايتا تابىسقانداي ەسەرگە بٶلەيدٸ.
كٶڭٸل «قۇسى» ٶتكەندٸ شارلاپ كەتە بەرەدٸ... وسىعان سەبەپكەر بولعان جۇباندىقپەن جاقىنىراق تانىسۋ ٷنەمٸ ويىندا جٷرەتٸن. سونىڭ ورايى, بٸراق جۋىردا كەلە قويمادى. بۇعان دا «كٸنەلٸ» ەكەۋٸنٸڭ ەكٸ قالا تۇراتىنى. ول – الماتىدا, ال ٶزٸ بولسا, استانادا ٶمٸر سٷرٸپ جاتتى. جازۋشىمەن تانىسۋدىڭ وڭتٷستٸك استاناعا بارعاندا عانا سەتٸ تٷسكەن. ۇلتتىق كٸتاپحانادا ٶتكەن ەدەبي كەشتەن كەيٸن وعان ارنايى جولىعىپ, جٷزبە-جٷز وي بٶلٸستٸ.
سول كٷننەن باستاپ ٶزارا حابارلاسىپ تۇراتىن بولدى. بٸردە – بۇل, ەندٸ بٸردە ول تەلەفون سوعادى. ال, كٶپشٸلٸك باس قوسقان جەردە ۇشىراسىپ جاتسا, ٶزارا ٷيٸرٸلە قالىپ, شٷيٸركەلەسە كەتەدٸ. بۇعان دا وي-پٸكٸرلەرٸنٸڭ كٶبٸنەسە بٸر جەردەن شىعاتىنى سەبەپ. سونداي كەزدەسۋدٸڭ بٸرٸندە ولار ادامعا سەنٸم مەن پەندەڭنٸڭ الا-قۇلا مٸنەزٸن تٸلگە تيەك ەتٸسكەن. ٶزدەرٸن تولعاندىراتىن جايدىڭ بٸرقاتار جاندى مازالايتىنىن نۇرالى دا بٸلەدٸ.
حاكٸم اباي امانات ەتكەن ادامدىق قارىزى: زامانداسقا سەنٸم مەن ٶزارا سىيلاستىققا قاتىستى مازالايتىن ويلار بارشىلىق. ايتالىق, ٶركەنيەت ٶرگە وزعان سايىن ادام تابيعاتىنىڭ «توزىپ» بارا جاتقانى قالاي? اقشا «مويىنعا مٸنٸپ», ٶزەۋرەگەن ٶزٸمشٸلدٸك كەۋدە سوعىپ, باسا كٶكتەسە, نە داۋا?! عىلىم مەن تەحنيكانىڭ عاجايىپ تابىستارى تۇسىندا ادامنىڭ جان دٷنيەسٸنٸڭ جاداۋ تارتۋىنا ول ەرٸكسٸز تاڭدانادى.
ادامعا سەنٸم سەكٸلدٸ ٸزگٸ قاسيەتتٸڭ قوعامدا بارعان سايىن «سۋالا» تٷسكەنٸن كٶرمەۋ مٷمكٸن ەمەس. جٷيكەنٸ جۇقارتىپ, تٸلدٸ «ۋىلتاتىن» قىرشاڭقى «مٸنەز» اتويلايدى. تٸپتٸ, باۋىر باسقان قاساڭ جول-جورالعىلار دا ٶكشەلەپ قالمايدى. نەگە بۇلاي?.. سٶيتسە, ەتەكتەن تارتىپ, اياقتان شالاتىن, ەسكٸرگەن سالت-دەستٷردەن باس تارتۋ اسا قيىن كٶرٸنەدٸ. ول تٷگٸلٸ قانعا سٸڭگەن ەدەت پەن مٸنەز-قۇلىقتان دا اينۋىڭ وڭاي ەمەس.
قاساڭ سالت-دەستٷردٸ «جالاۋلاتقان» قالىڭ «نٶپٸرگە», ياعني «اساۋ اعىسقا» قارسى جٷزۋ بارىپ تۇرعان قييامەت. تٸپتٸ, قايتىس بولعان مارقۇمدى باقيعا «شىعارىپ سالۋدىڭ» ارتىق دابىراسى قانشاما!? بەس كٷندٸك دٷنيە «قوناعىن» ارۋلاپ, «اتتاندىرۋ» وتباسىنىڭ مٸندەتٸ. ال, جاقىن-جۋىق كٶڭٸل ايتىپ, قول ۇشىن بەرسە, قۇبا-قۇپ. دەمەك, قايتا-قايتا داستارحان جايماي-اق, مارقۇمنىڭ قىرقىن بەرگەندە جينالىپ, ەسكە الۋ قادٸر ەمەس پە?!
جۇباندىقپەن ول جولعى كەزدەسۋدە, بٸراق تٸرلٸك تٷيتكٸلدەرٸ تۋرالى ويلارىن ٶزارا كەڭٸرەك بٶلٸسۋگە ۋاقىت تارلىق ەتكەن. ٶمٸر-ٶزەننٸڭ اعىسى ەكەۋٸن دە ەشتەڭەگە قارايلاتپاي, بەينە بٸر اعاش جاڭقاسىنداي, «قاقپاقىلداپ», ەكەتە باردى. ەيتكەنمەن, ادامعا دەگەن سەنٸم تۋرالى ەڭگٸمە نۇرالىنىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقپاي-اق قويعان. سەبەبٸ, قابىرعاسىنا باتقان جايلاردىڭ بارشا زامانداس ٷشٸن كٶكەيكەستٸ ەكەنٸن كٶرٸپ جٷر.
جالپى, ادام كٶڭٸلٸنٸڭ نەدەن سۋىنىپ, تٶڭٸرەگٸنە نەگە تەرٸس اينالاتىنىن نۇرالى بٸرشاما پايىمدايدى. بار گەپ, ادالدىق پەن ەدٸلدٸكتٸڭ قۇنى تٷسٸپ, ارام پەن ەبٸلەتتٸڭ جىلماڭ قاعۋىندا سەكٸلدٸ. سونىڭ سالدارىنان, تٸپتٸ جاس اقىن-جازۋشىلار دا ٶمٸرگە ٶگەيسي قاراپ, تٸرلٸكتەن تٷڭٸلگەندەي «كٷڭٸرەنەدٸ». مەدەنيەت مينيسترلٸگٸنٸڭ كٸتاپ قولجازبالارىن قارايتىن ساراپشىلارى قاتارىنا قوسىلعانىندا مۇنىڭ تالاي كۋەسٸ بولدى.
سول جولى, الا جازداي, جيىرما شاقتى قولجازبانى وقىپ شىقتى. ەدەتتە, ولاردىڭ اۆتورلارى كٶرسەتٸلمەيدٸ. بۇل تالاپ قالامگەردٸڭ جەكە باسىنا ەمەس, ونىڭ شىعارماسىنا عانا «شۇقشيىپ», مەيلٸنشە ەدٸل بولۋدىڭ امالى. سونداي-اق, ساراپشىنىڭ دا «اتى-جٶنٸ» قۇپييا» ۇستالىپ, بۇل دا وعان داۋ-داماي دابىراسىنان «اراشا» بولادى. وسى سوڭعىسىنا, بٸراق كٷمەنٸ بار. مۇنىڭ نەگٸزسٸز ەمەسٸن نۇرالى, ەرينە كەيٸنٸرەك بٸلەدٸ.
سونىمەن قولجازبالاردى وقىعاننان كەيٸن, ساراپشى شارت بويىنشا ولاردى باسپاعا تاپسىرۋعا بولاتىنى, ياكي بولمايتىنى جايىندا پٸكٸر جازۋى قاجەت. جاۋاپتى شارۋا, ونىڭ ٷستٸنە ۋاقىت تا ىرعالىپ, جىرعالۋدى كٶتەرمەيدٸ. قولجازبالارعا تەسٸلگەن ونىڭ شىرايلى تۋىندىعا جانى تولقىپ, شالا-شارپىسىنا قاباعى تٷيٸلەدٸ. العاشقىسىنا ەكٸ جارىم-ٷش بەت پٸكٸر جازسا, كەيٸنگٸسٸنە اۆتوردى يلاندىرۋ ٷشٸن كەڭٸرەك توقتالادى.
جالپى, قولجازبالاردىڭ اۆتورلارى اشىق كٶرسەتٸلگەن كٷندە دە «جارىقتى» قالقالاي الماسى ٶزٸنە مەلٸم. وعان جاقسى مەن جاسىقتى اجىراتۋ, ەلبەتتە قيىنعا سوققان جوق. قولىنداعى شارۋانى «دٶڭگەلەتٸپ» ەكەتٸپ, جازعاندارىن سوڭىنان تاعى بٸر ىقتيياتتاعان سوڭ, جازباشا پٸكٸرلەرٸن دەر كەزٸندە جٸبەردٸ. تەك, بٸر ٶكٸنٸشتٸسٸ, كەيبٸر شىعارمالاردا ٶمٸرگە, ادام بالاسىنا دەگەن ٶكپە-رەنٸش بۇلتى «قويۋلانىپ», ۇنجىرعاسى باسىلا بەرگەن.
قاراپ وتىرسا, اۆتورلاردىڭ بٸر توبى تٸرشٸلٸكتەن تٷرشٸگٸپ, مٷلدە تورىعادى. ال, ەكٸنشٸ بٸرەۋلەرٸ ادامعا قاراعاندا يتتٸڭ ادالدىعىنا, قىران قۇستىڭ العىرلىعىنا, ايعىر مەن بۋرانىڭ الاپات كٷشٸنە قىزىعادى. ەسٸرەسە, اسا سەزٸمتال سۇلۋلاردىڭ اينالاسىنا ٶكپەلەپ, «اسپانعا اسىعۋى» نۇرالىنىڭ جانىن جٷدەتەدٸ. بۇعان قوعامدا ەيەل بالاسىن, جايناعان گٷلدەي, مەپەلەي بٸلمەۋ مەن «ماساڭ» ماحابباتتى جازعىرادى.
تابيعاتتىڭ گٷلسٸز سەنٸ دە, مەنٸ دە جوق. ٶمٸردٸڭ قىزىعىن تاعدىر قوسقان جانمەن بٸرگە بٶلٸسە بٸلۋ باقىتىنا نە جەتسٸن! ەلبەتتە, نەزٸك «سەرٸكتەرٸمٸز» تٸرلٸكتٸڭ قۋانىشىن «ٷكٸلەپ», قيىندىعىن «كٷرمەپ», اششى-تۇششىسىن بٸزبەن بٸرگە تاتادى... اسىل انالارىمىز بەن ارداقتى اپا-قارىنداستارىمىز, اياۋلى جارلارىمىز بەن قىزعالداق قىزدارىمىز. سوعان وراي مىنا بٸر اقىن قىزدىڭ قولجازباسىنان ساراپشىنىڭ جانى قۋانادى.
ونىڭ «تەڭٸرٸ سيپات تٸرشٸلٸك» دەگەن تاقىرىبىنان-اق پوەتيكالىق اسقاق سەزٸم مەن ۇشقىر شابىت سەزٸلەدٸ. «جالعان» تۋرالى تولعانىستارى ەت پەن تەرٸنٸڭ اراسىنداعى ەلٸككٸش ەسەردەن اۋلاق. ۇيقاسىن «ٷيلەستٸرگەن» شالا-شاتپاق پەن شىنايى دٷنيەنٸ اجىراتۋ قيىن ەمەس. العاشقىسىن مٸندەتٸڭ بولعان سوڭ نەمەسە ٶتٸنٸپ سۇراعان سوڭ, ەرٸكسٸز وقيسىڭ. ال, جٷرەكتەن تۋعان مىنا ٶلەڭدەردٸ اقىننىڭ اۋزىنا اللا سالعانداي جادىراتادى.
قولجازبانى وقىعان سايىن نۇرالى بەيمەلٸم اۆتورمەن بٸرگە تەبٸرەنەدٸ. «پەرٸشتەنٸڭ جانايقايىنا» قۇلاعىن تٷرٸپ, ەل-جۇرتىن دارىندى بويجەتكەنمەن بٸرگە «ايالاپ», كەشكٸ ساعىمعا» ەلجٸرەيدٸ. قولجازبا ۇيقاس قۋىپ, قازىققا بايلانعانداي, بٸر ورنىندا شىر اينالىپ, بٸر «باسقان ٸزٸن» قايتا-قايتا شيىرلاپ, قامپيعان قالىڭ دا ەمەس. ٶلەڭ-جىر, ەسٸلٸ ٸلۋدە بٸر بولماسا, جەلٸدەگٸ سۋ سەكٸلدٸ ساۋىلداپ, قۇيىلا بەرمەسە كەرەك.
ٶلەڭ, حاكٸم اباي ايتقانداي, «سىرتى كٷمٸس, ٸشٸ التىن سٶز جاقسىسى». تٸرشٸلٸك تامىرىمەن ەگٸز «تىنىستاعان» جىر جولدارى, امال نە, ساراپشىنى سٷيٸندٸرە وتىرىپ, ەرٸكسٸز مۇڭعا باتىرادى. «تٸرشٸلٸكتٸڭ تەڭٸرٸ سيپاتىنا» اڭ-تاڭ قالپى تولعانعان ارۋ «ادام - پەندە - ارمان... اسپان - رۋح - حالىق... التىنجال - جىر - اراشا» - دەپ, نۇرالى ساراپشىنى باۋراپ الا تۇرا, «جالعاننىڭ بار ۋىن جۇتىپ, اجال كٷتۋٸمەن» قۇلازىتادى.
دەگەنمەن, ول بەيتانىس «ەلەم ارۋىنىڭ» (گٷل سەزٸمٸ سونى مەڭزەيدٸ) «تارپاڭ زامانعا تابىنباس» قايسار مٸنەزٸنە رازى. اقىن قىز تٶل تۋىندىلارىنا ٶزٸن تولعانتقان ادام ٶمٸرٸن ٶزەك ەتٸپتٸ. بۇلار, شىن سەزٸنگەن جانعا تاعىلىمى تەرەڭ تاقىرىپ. ەلبەتتە, «نىعمەتتٸڭ نۇرىنا مالىنىپ, جەتٸ كٶك جاۋھارىن جييا كەپ, ادامزات تەرٸسٸن جامىلىپ / كٷن كەشۋ نە دەگەن قييامەت!.. توزاقتىڭ وتىنا جىلىنعان / سور جالعان, سەن دە بٸر عارٸپسٸڭ...».
ولاي بولسا, مىناۋ فەنيگە ادام بولىپ كەلگەن سوڭ, باقيعا دا ادام قالپىڭدا اتتانۋدىڭ وڭاي ەمەسٸن نۇرالى بٸر كٸسٸدەي تٷيسٸنەدٸ. ٶمٸر – اللانىڭ عاجايىپ سىيى مەن عالامات سىنى ەكەن. «مەن مٶلدٸرلەۋ بولدىم با ەكەن, بٸلمەيمٸن, ول كەزدەرٸ بولۋشى ەدٸ كٷن اشىق» - دەپ جابىرقاعان پەك سەزٸممەن بٸرگە ساراپشىنىڭ دا بويى مۇزدايدى. سول سەبەپتٸ دارىندى ايالاي وتىرىپ, ونىڭ زامانداسقا «سۋىنعان» كٷيرەك مٸنەزٸمەن كەلٸسپەك ەمەس.
«بوزمۇنارعا مۇڭايىپ, تامىرىنان تانىپ, قۇل-عۇمىردان باس تارتۋعا بەيٸمدەلگەن» اقىن كٶڭٸلٸ كٶك تٶرٸنە اسىعاتىنداي. «اقبوزات مٸنگەن ارۋدىڭ» جەردەگٸ جالعاننان تورىققان كٷيٸ ٶتكەندە جۇباندىقپەن ٶربٸگەن ەڭگٸمەنٸ ساراپشىنىڭ ەسٸنە سالادى. «جولسىزدىقتان كٷيٸنگەن» ونىڭ ٶمٸرگە ٶكپەسٸ, ەتتەڭ, باسىلار ەمەس. اللادان «رۋحى ازات ادام - تاعدىردى» تٸلەپ, اسپان جاققا الاڭداپ, تٸپتٸ قۇس بولىپ ۇشۋعا «قاناتتارىن» قومدايدى.
سٶز سٷلەيٸ سۇلۋدىڭ جابىرقاۋ جٷزٸ نۇرالىنىڭ كٶز الدىنا ەلەستەپ, «كٶك اسپان مەن قارا جەردٸڭ اراسىندا» اعىنان جارىلعان اقىنمەن بٸرگە جٷرەگٸ شانشيدى. تەرەڭ سىرلى ٶلەڭدەر بٸردە شۋاعىنا وراپ, ەندٸ بٸردە جانىن سىزداتادى: «قارا جەردٸ باسا الماي, قارا جوننان اسا الماي, قارا سۋدى كەشە الماي, قارا جولمەن كٶشە الماي, قارا اعاشتى قۇشا الماي, قارا اسپانعا ۇشا الماي, قارالار پٸرٸ قولداماي, قارا بٸر تٸرلٸك وڭبادى-اي...».
تٸرلٸكتەن جانى تٷرشٸككەن دارىننىڭ «اسپان دا الا, جەر دە الا, ەرلەر دە الا, ەل دە الا, جاقىن دا الا, جات تا الا, اقىل دا الا, باق تا الا. عۇمىر دا الا, جىر دا الا, سەزٸم دە الا, سىر دا الا. الانىڭ بولىپ دەگەنٸ, الالىق قاپتاپ كەلەدٸ...», - دەگەن سٶزدەرٸ, مۇز سٷڭگٸسٸندەي, سەسكەنتەدٸ: «ەسٸل دە ەسٸل جالعان-دى, ەسٸلدەن كٶڭٸل قالعان-دى... ەسٸلگە جاسىڭ تامعاندا, ەسٸركەر سەنٸ جان بار ما?!...ەسٸلە كٶشكەن جالعاندا / ەستٸنٸڭ بەرٸ ارماندا...».
اقىن قىز, بٸراق ەشكٸمنٸڭ كٶڭٸل-كٷيٸن ەلەمەي, پوەزييا اسپانىندا ەمٸن-ەركٸن سامعايدى. ەسكٸ سٷرلەۋگە جولاماي, «سۇلۋلىقتىڭ سۋاتىنان قانا ٸشٸپ, ۇلىلىقتىڭ مۇراتىنا جالعانادى». سوندىقتان ونىڭ «بوزداپ ٶتكەن بابالاردىڭ باعىنا مىڭجىلدىقتىڭ ٷزٸلمەگەن ارمانى» ەكەنٸمەن ساراپشى ٷنسٸز كەلٸسەدٸ. اۆتور ەلٸ مەن جەرٸنە تابىنا وتىرىپ «ابىزى دا, اڭىزى دا ٶلمەگەن ەرتەگٸ ەلدٸڭ» تاعدىرىن ويشا شولادى.
قاھارمانماندىق شەجٸرەسٸمەن «ەركٸندٸكتٸڭ ەرەن كٷيٸن تەربەپ», اقىن وقىرمانعا وي سالادى: «قۇلا تٷزدە قالقا بوپ كٶر-كەبٸنگە / جەم بولعانى از با ەدٸ جەلگە, كٷنگە?! مازار – مەنٸڭ تاريحىم! ەي, ادامدار! تىنىشتىق بەر تاريحقا ٶلگەنٸندە!.. ەي, مۇسىلمان, قۇداي كەشپەس تاريحتى تالقانداساڭ! زەردەسٸزدٸ كەلسە دە زييالى ەتكٸڭ, جەر بولماسا, جالعانعا سىيار ەد كٸم?! مازار – مەنٸڭ تاريحىم! قورلار بولساڭ, جالعان قولى جاعاڭدا قييامەت كٷن!».
قالامىنىڭ ۇشىنا قاي تاقىرىپ ورالسا دا, ول كەيبٸرەۋ سەكٸلدٸ, بوستان-بوس «قوڭىرسىپ», ارزان «جىلتىراققا» الدانبايدى. ەلٸمٸزدٸڭ ٶتكەن جولىن ٶنەگە تۇتىپ, ٸرگەلٸ پٸكٸر تٷيەدٸ. جىرلارىنان ٶلەڭدٸ اقىن اتانۋ ٷشٸن جازىپ جٷرمەگەنٸنە ساراپشىنىڭ كٶزٸ جەتەدٸ. بٸر ۋاق ول, تٸپتٸ شىن سىرىمەن بٶلٸسەدٸ: «جٷرەكتٸ كەۋلەپ, ارناسىن سالسا, امال نە, جازباس ەم ٶلەڭ قولىمنان كەلسە, اعا, مەن... كٶپ باقىتتىنىڭ بٸرٸ بولىپ-اق قالار ەم».
اقىن وسىلاي اعىنان جارىلادى: «ۋسويقى سەزٸم ساناسىمەن ۇستاسىپ, جانىنا تىنىشتىق تاپتىرماسا», نە شارا!? جىر «تىنىسىنا» ساراپشى قۇلاعىن توسىپ, تەنتٸ بولادى: «تٸلٸمدەپ جاندى, تٸزەرلەپ جىردىڭ الدىندا, جازباس ەم ٶلەڭ قولىمنان كەلسە, اعا, مەن! مۇڭ عانا كەشٸپ, جىرعا دا ەسٸك جابار ەم, دەلقۇلى دٷنيە دەرتٸمە قايدان تابار ەم?! تٸلەمەي قوستى تولاعاي سىندى تەڭٸرٸم, جازباس ەم ٶلەڭ قولىمنان كەلسە, اعا, مەن».
ٶتپەلٸ بولعان سوڭ عانا «جالعان» اتانعان ٶمٸردٸ ٶتٸرٸكتەن قورعاۋعا قۇلشىنعان اقىن قىز اسپان جٷزٸن جىرىمەن «جۋادى». ەيتكەنمەن, ونىڭ, اينالاسىنان كٶڭٸلٸ قالىپ, كٶككە اسىعۋىن نۇرالىنىڭ ەش تٷسٸنگٸسٸ جوق. جەردەگٸ ٶمٸردەن جەرٸنگەن ارۋ اسپاندا دا «قۇزعىننىڭ» بارىن ەستەن شىعارىپ, قۇسقا «اينالىپ» بارا جاتقانداي. ساراپشى پوەزييا قارلىعاشىنا «اسپانعا اسىقپاۋىن», جىر «قىزعالداعىن» سولدىرىپ الماۋىن تٸلەدٸ.
بٸردە شابىتتى جىردان شاتتانىپ, ەندٸ بٸردە كٷيرەك سەزٸمنەن تٶڭٸرەگٸ بوزاڭ تارتقان نۇرالىنىڭ كٶڭٸلٸ قوڭىلتاق. بۇدان سوڭ, باسقا قولجازبانى قاراۋعا زاۋقى جوق. كەزەكتٸ قولجازبانى بٸر شولىپ قانا شىقپاقشى ەدٸ. بٸراق, اۆتورى كٶرسەتٸلمەسە دە, ونىڭ كٸم ەكەنٸ «قۇپييا» بولماي قالدى. بۇرىن جارىق كٶرگەن بٸر ەڭگٸمەسٸنٸڭ سوڭىنداعى اتى-جٶنٸ الىنباي كەتٸپتٸ. تانىمال جازۋشى بولعان سوڭ, ەۋەلگٸ رايىنان تەز قايتتى.
جاڭا كٸتاپتىڭ وقىرمان كٶڭٸلٸنەن شىعارىنا سەنٸمدٸ ەدٸ. الايدا, قولجازبانى وقىعان سايىن قاباعى جابىلا بەردٸ. وقيعاسى نانىمدى, تٸلٸ جاتىق ەرٸپتەسٸنٸڭ قالام تارتقان وقيعالارى ەزٸرگە شەتٸنەن ايانىشتى. كەيٸپكەرلەردٸڭ باسىنداعى تاعدىر تاۋقىمەتٸنەن ساراپشىنىڭ تٶڭٸرەگٸن تۇتقان تۇمان قويۋلانا تٷسەدٸ. ەيتسە دە ٷمٸتتٸ ەدٸ... «بەسٸكتوي» اتتى ەڭگٸمە سول ٷمٸت شوعىن ٷرلەپ, جالىنداتىپ جٸبەرەردەي كٶرٸنگەن.
قاتەلەسٸپتٸ, تٸپتٸ جاڭاعىداي وتباسىلىق قۋانىش ٷستٸندەگٸ ۋايىم شەڭگەلٸنٸڭ ينەسٸ جٷرەگٸنە شانشۋداي قادالدى. جيىرما شاقتى شىعارمانىڭ, تىم قۇرىسا, بٸر-ەكەۋٸنەن جانىنا جۇبانىش تاۋىپ, كٶڭٸلٸنٸڭ سەرگۋٸنەن دەمەلٸ بولاتىن. الايدا, «بەسٸكتويدىڭ» ٶزٸ رەنٸشكە اينالسا, نە شارا?! بەلگٸلٸ قالامگەردٸڭ قولجازباسىن «قىمتاعان» رەنٸش «بۇلتىن» توي قۋانىشىمەن سەرپٸپ جٸبەرمەك بولعان ٷمٸتٸ اقتالمادى.
باسىنان اياعىنا دەيٸن قايعى مەن ۋايىم «بۋعان» كٸتاپتى وقىرمانعا ۇسىنۋ, ونى «ۋلاعانمەن» پارا-پار ەمەس پە!? ساراپشى, اۆتوردىڭ ٶمٸرگە دەگەن ٶكپەسٸن جۋىپ-شايىپ جٸبەرەردەي جالعىز تۋىندىنى تابا الماي, داعداردى. ٶز باسى ادامگەرشٸلٸگٸن دە قادٸر تۇتاتىن جازۋشى ٶمٸرگە ٶكپەلەي كەلٸپ, زامانداسقا دەگەن سەنٸمنەن اينىعانداي, اۋلاداعى يتتٸڭ تاعدىرىنا قىزىققانىندا, ونى قولداي الماسىن ۇقتى.
نۇرالىنىڭ, ەسٸرەسە وقىرمان قاۋىمعا جانى اشىدى. مىناۋ اۋمالى-تٶكپەلٸ, جٷيكەسٸ «جۇقارعان» زاماندا بال جالاپ, باقىت «بەسٸگٸندە» شايقالعاندار كٶپ ەمەس. سوندىقتان بۇل جولى ول اۆتوردى «تانىماعان» بولا سالۋعا ۇيعاردى. الايدا, قولجازباعا كٸمنٸڭ پٸكٸر جازعانىن جازۋشى بەرٸبٸر بٸلٸپ العان سەكٸلدٸ. حابارلاسقانىندا تەلەفونى جاۋاپسىز قالىپ, سوڭعى بٸر كەزدەسۋدە ٶزٸنە جات ادامداي جاتىرقاي قارادى.
ەرٸپتەسٸن ساراپشى ەبدەن تٷسٸنەدٸ. باسقاسىن ايتپاعاندا, جارىققا شىققان كٸتاپ قالاماقىعا قارق قىلادى. سىيلاس قالامگەردٸ «رەنجٸتكەننەن» كەيٸن, جانىنا تايانىش تابا الماي, جۇباندىققا حابارلاسىپ, بولعان جايدى جايىپ سالدى. جازۋشى دوسى ٶزٸن قولداپ, ادامعا سەنٸمنەن قالىپ, اڭ-قۇستىڭ ەرەكشەلٸگٸن ەرەكشە ٷلگٸ تۇتقان قالامداستار جايىنداعى ويلارىن ورتاعا سالدى. پٸكٸرلەرٸ بٸر ارنادا توعىسىپ, كٶڭٸلٸ جايلانعانداي بولدى.
سولاي, ادام بالاسىنىڭ ٶزٸمشٸلدٸگٸنە بولا, ٶمٸرگە سىرت اينالىپ, ساياق كٷن كەشٸپ, زامانداستان «جاسىرىنباۋ» ابزال. نۇرالىنىڭ ويىنا تەلەديداردان كٶرگەن «دوگمەن. چەلوۆەك – ستايا» دەگەن» فيلم ورالدى. باستى كەيٸپكەردٸڭ اتى – داگ, ياكي داگلاس. يت اسىراعان ونى پوليتسييا قاماۋعا الادى. بەيداۋا جان مەن پسيحولوگتىڭ ەڭگٸمەسٸ قۇلاعىندا جاڭعىرادى: سۇراق: «سٸزدٸڭ بالالارىڭىز بار ما?». جاۋاپ: «يە, جٷز شاقتى».
بۇدان كەيٸن سەل-پەل ٷنسٸزدٸك ورنايدى. سۇراق: «سٸز يتتەردٸ ايتىپ وتىرسىز عوي?». جاۋاپ: «يە, ولار مەنٸڭ بالالارىم سەكٸلدٸ...». داگلاس ەلٸ سٶيلەپ وتىر: «ولاردىڭ ماحابباتى مەنٸ ٶلٸمنەن تالاي امان الىپ قالدى». سۇراق: «سوندا ولاردى ادامداردان دا ارتىق جاقسى كٶرەسٸز بە?». جاۋاپ: - ەلبەتتە, سولاي, شەكسٸز سٷيەمٸن. ادامداردى جاقىنىراق بٸلگەن سايىن «بالالارىمدى» باۋىرىما تارتا تٷسەمٸن».
وسىلاي دوگمەن, ياكي داگلاس ٶز ويلارىمەن بٷكپەسٸز بٶلٸسەدٸ: «ولار قۇر ماقتانسىز كەلبەت پەن ەشكٸمدٸ قورلامايتىن كٷشكە يە, جاۋىزدىقتان ادا, باتىلدىق تا سولاردا. ولارعا مەن ٶمٸرٸممەن قارىزدارمىن... الايدا, ولاردىڭ بٸر كەمشٸلٸگٸ بار». سۇراق: «ول نە?». جاۋاپ: «ولار ادامدارعا ەش شٷبەسٸز سەنٸپ, وڭباي الدانادى. ادامعا قاراعاندا سيىر جاقسىراق». پسيحولوگتىڭ ويىنشا, «بۇل – بالا جاستان جاۋىزدىقتى كٶپ كٶرگەن جان».
دوگمەننٸڭ قاسٸرەتٸ دە, مٸنە وسىندا. ول ادامدارعا دەگەن سەنٸمنەن ەرتە باستان جۇرداي بولعان. ال, جان-جانۋارلاردىڭ ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ بارشاعا مەلٸم. ولار, ەسٸرەسە ٶز «ۇيالاستارىن» ايانباي قورعايدى. ەلەڭ-الاڭدا جول بويىن جاعالاعان جىلقىلاردى نۇرالى دا تالاي كٶردٸ. ايعىردىڭ كٶزدەرٸ اقشيىپ, ٷيٸرٸ جولدان ەبدەن ٶتٸپ بولعانشا جالى كٷجٸرەيٸپ تۇرادى. قالت كەتسەڭ-اق, تەمٸر كٶلٸككە دە تۋرا شاۋىپ, تارپىپ تاستاۋعا دايىن.
كەيٸن ٶزٸ دە جولدان ٶتكەندە جان جارىن ىعىنا الاتىن ەدەت تابادى. الايدا, ادامعا سەنٸم – ادامدىق قارىزى, اسىل قاسيەت. سوندىقتان «ماحاببات جوق, دوستىق بولمايدى, ادالدىق بوس سٶز» دەگەن سٶزدەرگە ول ەرقاشان كەرەڭ. ادامگەرشٸلٸكتٸڭ قادٸرٸ, ونىڭ دەمٸن تاتقاندارعا عانا ايان. ٶمٸر – پەندەڭ ٷشٸن, شىنىندا دا, عاجايىپ سىي ەرٸ عالامات سىن ەكەن. ولاي بولسا, ادام ٶمٸرٸن اسقاق جىرلاي بٸلۋ اسا تالعامپازدىقتى قاجەت ەتەتٸن قاسيەتتٸ ٶنەر.
