سوۆەتتٸك شوۆنيزم يدەولوگيياسى «كومسومولدىق دەۋرەنٸن» ساعىنا-سارعايعان بٸرقاتار شال-شاۋقان, كەمپٸر-كەشەكتەردٸڭ ىقپالىمەن قازاق ەلٸندە قايتا جاڭعىراتىن تٷرٸ بار. وعان الماتىدا, سەمەيدە جەنە اتىراۋدا ٶتكەن تٷرلٸ جيىندار مەن ٸس-شارالار دەلەل. ونىسى, ەلٸ دە جالعاسا بەرەتٸن تٷرٸ بار.
تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 27 جىلىندا جوعارى لاۋازىمدارىنان تٷسپەسە دە, ٷلدە مەن بٷلدەگە ورانىپ, شالقىپ ٶمٸر سٷرٸپ, زەينەتكەرلٸك جاستان ەلدە قاشان اسىپ كەتسە دە جۇمساق ورىنتاقتارى مەن جوعارى جالاقىلارىن قيماي ەلٸ دە ٸلٸنٸپ-سالىنىپ كەلە جاتقان قارييالار «جاعالاۋدا تۇر». سوندا دا, كومسومولىن ساعىنا ەسكە الىپ قانا قويماي, رەتٸ كەلسە جاس بۋىننىڭ ساناسىنا ٶز يدەولوگييالارىن سٸڭٸرٸپ, بوداندىقتىق بۇعاۋىنا قايتادان بايلاپ بەرٸپ كەتۋگە جانتالاسا كٸرٸسٸپ جاتقانداي كٶرٸنٸستەر كٶز الدىمىزدا ٶتٸپ جاتىر. بۇل وقيعالاردى وسىلاي تٷسٸنبەسكە ٶزگە امال جوق. ٶيتكەنٸ, تىم ناۋقانشىلدىقپەن قاتتى ەتەك جايىپ بارادى. ولارعا ەي دەيتٸن ەجە, قوي دەيتٸن قوجا دا كٶرٸنبەيدٸ. تٸپتٸ, كومسومولدىڭ قان قىزىل بەلگٸسٸنٸڭ شەتٸنە «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» رەمٸزٸن سالىپ قويىپ ۇرانداتىپ جاتسا دا, ەشكٸم تەيٸت دەمەدٸ. سوندا, بٸزدٸڭ جاڭعىرامىز دەپ جٷرگەنٸمٸز سوۆەت وداعىنا قايتا ورالۋ عانا بولعانى ما?
بٸراز ادامدارمەن پٸكٸرلەستٸم. جاستار عانا تەگەۋٸرٸندٸ قارسىلاسقاندارى بولماسا, اعا بۋىن اراسىندا ونى ەرسٸ كٶرەتٸندەرٸ نەكەن ساياق. «سوۆەت كەزٸندە جاقسى ەدٸ عوي. تالاي ٸس تىندىردىق, ەلدٸ دامىتتىق» دەپ كٷرسٸنەتٸندەر دە كەزدەستٸ.
جارايدى, تىندىرعان ەكەن. سوۆەت قوعامى قالاي دامىدى? قىسقاسى, ۇرلىق پەن توناۋ ارقىلى عانا يتشٸلەپ 70 جىلدان استام عۇمىر كەشتٸ. ەۋ باستا, بايلاردىڭ مال-مٷلكٸن, التىن-جامبىسىن تارتىپ الىپ, قازاق دالاسىن قان قاقساتتى. قولدان اشتىق ۇيىمداستىرىپ اياۋسىز قىردى. وتىرىقشى ەلدەردەگٸ حالىقتاردىڭ جەرٸن, ٶندٸرٸستەرٸن, كەسٸپتەرٸن بولشەۆيكتەرگە تارتىپ الىپ بەردٸ. اينالاسىن اباقتىعا تولتىردى, جەر اۋدارىپ يت جەككەنگە ايدادى. سٶيتٸپ ۇرلىق پەن توناۋمەن سوۆەتتٸك ەكونوميكانىڭ نەگٸزٸن قالادى.
دٷنيەجٷزٸلٸك ەكٸنشٸ سوعىس اياقتالعان سوڭ گەرمانييانىڭ كٷللٸ تەحنيكاسى مەن ٶندٸرٸستەرٸن تٷگٸن قالدىرماي توناپ, پويىزعا تيەگەن كومسومولدار ونى سوۆەت جەرٸنە ورناتتى. تاعى دا ۇرلاۋ, توناۋ. ول تەحنيكاسى مەن تەحنولوگيياسى دا ەبدەن توزدى, ەسكٸردٸ, ارتتا قالدى. سوعان قاراماستان قۇر بوسقا ۇرانداتىپ جٷرٸپ قالاي توقىراۋعا ۇشىراعانىن گورباچەۆ ايتقاندا عانا سەزدٸ. بٸراق, تولىق ۇققان دا جوق. اقىرى, «قىرعي-قاباق سوعىس» كەزٸندە جانتالاسا قارۋلانعان ەسكەري تەحنيكالارىن وت الدىرىپ تا, كالاشنيكوۆتارىن وقتاپ تا ٷلگەرمەي ٶزدەرٸ بٸر-اق جالپ ەتٸپ قۇلاپ, قيراپ قالدى.
سوۆەت كومسومولدارىنىڭ ارتىندا «بٸز تابيعات بايلىعىن كٷتٸپ وتىرمايمىز, ونى تارتىپ الامىز» دەپ ۇرانداتۋلارىنىڭ سالدارىنان سۋى تارتىلىپ, كەۋٸپ قالعان ارال تەڭٸزٸ, بەيبەرەكەت جىرتىلىپ ەروزييا ۇشىراعان قازاقتىڭ قۇمدى دالاسى, وتالعان سەكسەۋٸل, قىرىلىپ قالعان اڭ قۇس, كيٸك, التىنىن العان سوڭ ٷڭٸرەيٸپ قازىلىپ قالعان شاحتانىڭ ورىندارى, يادرولىق قارۋ سىناعىنىڭ اجال اپانى, ورىس ەسكەرٸنٸڭ پوليگوندارى, قويشى, قايسى بٸرٸن ايتاسىڭ, جۇتاعان جۇرت قالدى.
كومسومولداردىڭ قىزىل ۇرانىمەن قازاقتىڭ تالاي دارىندى, بٸلٸمدار جاستارى اۋىلشارۋاشىلىعىنا لەك-لەگٸمەن اعىلىپ, جاپپاي مال باقتى. ولاردى قالاعا «پروپيسكا» دەگەن جەلەۋمەن ەنگٸزبەدٸ. قالاعا كەلسە, ٶركەنيەتكە بەت بۇرىپ, ٶزگە ۇلتتارمەن تەڭەسٸپ كەتەدٸ دەپ شوۆنيستەر ٶلەردەي ساقتانىپ, الماتىنى, ٶزگە دە وبلىس ورتالىقتارىن قىزعىشتاي قورىدى.
قالا دەمەكشٸ, سول كومسومولدار «بٸز قازاقتارعا قالا سالىپ بەردٸك» دەپ كٶپٸرمەي-اق قويسىن. ولاردىڭ سالعان حرۋششەۆكالارى, ٶزگە دە پانەلدٸك تامدارى قازٸر ونسىز دا قيراپ جاتىر. ونىڭ ورنىنا تەۋەلسٸز ەلدٸڭ جاستارى قانداي تۇرعىن ٷي كەشەندەرٸن تۇرعىزىپ جاتقانىن كٷندە كٶرٸپ جٷرمٸز.
ال, سوندا كەرٸ كومسومولشىلاردىڭ ەلدەقاشان قيراپ قالعان سوۆەتتٸڭ جۇتاعان جۇرتىن كٶكسەگەندەرٸ قاي ساسقاندارى?!
قۋاندىق شاماحايۇلى
