بايقوڭىردان ۇشقان ەۋە كەمەسiتاعى اپاتقا ۇشىرادى. 2 جەلتوقساندا تٷن جارىمدا كٶككە ٶرلەگەن “پروگرەسس-مس04” جٷك عارىش كەمەسiاراعا التى مينۋت سالىپ, ەۋەدە جارىلىپ كەتكەن. ماماندار زىمىران زۋلاي سالىسىمەن كەيiن iلە-شالا بايلانىس جوعالعانىن ايتىپ جاتىر. “روسكوسموس” بولسا, عارىش كەمەسi تىۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋلى ايماعىندا “كٶك اسپاندا ٶرتەنiپ كەتكەن” دەگەن بولجام جاسادى. بiراق كٷنi بٷگiنگە دەيiن ونىڭ قالدىعى ەش جەردەن تابىلعان جوق. بۇل كەمە حالىقارالىق عارىش ستانساسىنا ٷش تونناعا جۋىق ازىق-تٷلiك, كيiم-كەشەك جەنە باسقا دا قاجەتتi جٷكتi جەتكiزۋگە تيiس بولعان ەكەن. بەلگiلiسi, حالىقارالىق عارىش ستانساسىنا باعىت العان جٷك كەمەسi عارىشكەرسiز ۇشىرىلعان.
كەلەسi بiر مەلiمەتتەردە جٷك تيەلگەن “پروگرەسس” اتموسفەرا قاباتىنان شىعا الماي, 190 كم بيiكتiكتە ٶرتەنiپ كەتكەنi جٶنiندە جازىلۋدا. ماماندار “زىمىراننىڭ قوزعالتقىشىنان اقاۋ شىققان” دەيدi. “روسكوسموستىڭ” جانىپ كەتكەن “پروگرەسسكە” ٶكپە-نازى جوق-اۋ شاماسى. تiپتi iشi دە اشىماعان سىڭايلى. ٶيتكەنi بۇل مەكەمە لەم-ميم دەمەستەن ٷش ايدان كەيiن ۇشۋعا تيiس بولعان تاعى بiر “پروگرەسستi” دايىنداپ جاتقان سىڭايلى.
ەرينە, زىمىراننىڭ جارىلۋى وڭاي دٷنيە ەمەس. “Iشi دە اشىمادى” دەگەنiمiز ەنشەيiن سٶزدiڭ سىرالعىسى عوي. ەيتپەسە, بiر زىمىراندى جيىپ-قۇراستىرۋعا قانشاما كٷش, قانشاما قارجى-قاراجات شىعىندالدى. دiتتەگەن جەرiنە جەتپەي, كٶك اسپاندا كٷل-تالقانى شىققانى كiمگە ابىروي دەيسiڭ? راس, جالعىز رەسەيدiڭ زىمىرانى جوعالىپ, قۇلاپ جاتقان جوق, دەگەنمەن “ەۋە كەمەسiنiڭ ەلسiن-ەلسiن جارىلۋى” رەسەيدiڭ ونسىز دا كەرi كەتكەن بەدەلiنە نۇقسان. ەلگi ٶرتەنگەن ەۋە كەمەسiنiڭ زاردابىن ەشكiم اشىپ ايتپاسا دا, قورشاعان ورتاعا تٶنگەن قاۋiپ-قاتەرiن بەرiمiز شامالاي الامىز. بۇل جولى قۇدايعا شٷكiر, اۋلىمىزدان ەرi اۋىپ كەتسە كەرەك. ەيتسە دە عارىش ايلاعىنىڭ ماڭايىنداعى ەلدi مەكەندەردiڭ قانداي ەلەۋمەتتiك-ەكولوگييالىق جاعدايدا وتىرعانى ەمبەگە ايان.
بايقوڭىردان ۇشقان ەر زىمىراننىڭ زاردابىن ەشقانداي اقشامەن تولتىرا المايسىڭ. اكادەميك قايىرجان بەكiشۇلى عارىش ايلاعىنىڭ جۇمىسى قورشاعان ورتاعا مىناداي كەرi ەسەرi بارىن جازادى: ۇشۋ ٷدەرiسiنەن كەيiن اتموسفەرانىڭ تابيعي رەجيمi بۇزىلادى; اتموسفەرانى جەنە جەر قاباتتارىن توكسيندi زىمىران مايىنىڭ قالدىقتارىمەن لاستايدى; وزون قاباتىن بۇزادى; قىشقىلدى جاڭبىردىڭ جاۋۋىنا سەبەپ بولادى. بايقوڭىر پايدالانۋعا بەرiلگەن ۋاقىتتان بەرi 1300-گە جۋىق زىمىران ۇشىرىلىپتى. نازار اۋدارىڭىز, كٶپساتىلى “پروتون” زىمىران جەتكiزگiشiنiڭ العاشقى بلوگى (التى باكتى بلوگى بولادى) جۇمىسىن اياقتاپ, جەرگە قۇلاعاندا 1,5 توننادان – 3,5 تونناعا دەيiن گەپتيل قالدىعى جەرگە تٶگiلەدi. “سوندا بiر رەت ۇشىرىلعاندا, ورتا ەسەپپەن 2 توننا گەپتيل جەرگە تٶگiلگەندە, 44 جىلدا 520 000 توننا گەپتيل تٶگiلەدi. ۇلتتىق اەروعارىش اگەنتتiگiنiڭ مەلiمەتiنشە, قازiرگi زىمىران جەتكiزگiشiنiڭ جەردi زاقىمدايتىن گەپتيل مٶلشەرi 150-200 ليتر شاماسىندا”, – دەپ جازادى اكادەميك قايىرجان بەكiشۇلى.
ايتپاقشى, تاياۋدا ەەك كەڭەسiنiڭ جۇمىسى اياسىندا پرەمەر-مينيستردiڭ بiرiنشi ورىنباسارى اسقار مەمين مەسكەۋدە رف ٷكiمەتi تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى دميتريي روگوزينمەن كەزدەسۋ ٶتكiزدi.
وسى باسقوسۋدا تاراپتار ەكi ەل اراسىنداعى عارىشتىق جەنە ەسكەري-تەحنيكالىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ دامۋ كەلەشەگi مەن قازiرگi جاعدايىن قاراستىردى. سونداي-اق كەزدەسۋدە بايقوڭىر كەشەنiندەگi ىنتىماقتاستىق جٶنiندەگi قول قويۋعا ەزiرلەنiپ جاتقان قۇجاتتار بويىنشا ناقتى مەسەلەلەر تالقىلاندى: بايقوڭىر عارىش ايلاعىنداعى ىنتىماقتاستىقتى جالعاستىرۋ تۇجىرىمداماسىن دايىنداۋ تۋرالى, بايقوڭىر قالاسىنىڭ مەرتەبەسi تۋرالى مەملەكەتارالىق كەلiسiمگە ٶزگەرiستەر ەنگiزۋ جٶنiندە جەنە ت.ب. مەسەلەلەر ورتاعا سالىندى.
بۇعان دەيiن دە پرەمەر-مينيستر باعىتجان ساعىنتاەۆ د.روگوزينمەن بiر ەمەس, بiرنەشە رەت جٷزدەسكەن ەدi. كەلiسسٶزدەر بارىسىندا بايقوڭىر كەشەنiندە ەكولوگييالىق قاۋiپسiزدiكتi جەنە باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتۋ, بايقوڭىر قالاسى مەن اقاي, تٶرەتام اۋىلدارىنىڭ دامۋ باسىمدىقتارى, ەسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگi جەنە ٶزگە دە ٶزەكتi شارۋالار تالقىلانعان ەدi. بۇدان باسقا, قازاقستان تارابى عارىش قىزمەتi سالاسىندا ەكiجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ 2030 جىلعا دەيiنگi ۇزاقمەرزiمدi باعدارلاماسىن ەزiرلەپ قابىلداۋ مەسەلەلەرiن قاراۋدى ۇسىنعان. “بەيتەرەك” عزك قۇرۋ جەنە “پروتون” عزك-نi ەكولوگييالىق قاۋiپسiز عارىشتىق-زىمىراندىق كەشەنگە اۋىستىرۋ جٶنiندەگi مەسەلەلەر جەكە تالقىلانعان.
قالاي بولعاندا دا, بايقوڭىردىڭ باعى بiزگە ەمەس, رەسەيگە تiكەلەي قاتىستى. جالعا بەرiلگەن 49 جىلدىڭ iشiندە كٶكتەي كٶگەرە مە, جوق ەلدە “تۇقىمى تۇزداي قۇري ما?” ول جاعى بiر قۇدايعا ايان. جەر-انانىڭ تٶسiنە تٶگiلگەن گەپتيل ٶتەماقىسىن ٶتەي الماي جٷرگەندە, بايقوڭىردىڭ باسىنا باق قونادى دەۋ دە ەبەستiك.
گ.نۇرمولداقىزى
"جاس الاش" گازەتٸ
