«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اكتسيونەرلٸك قوعامىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى باۋىرجان مۇقان حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزى مەن باسىم باعىتتارى تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى قازاقپارات.
«بۇل حالىقتىڭ اقشالاي تابىسىن كٶتەرۋگە بايلانىستى تۇڭعىش قابىلدانعان باعدارلاما دەپ ەسەپتەۋٸمٸز كەرەك. سەبەبٸ بٸزدٸڭ قازٸرگٸ حالىقتىڭ تابىس دەڭگەيٸ تٷستٸ دەپ ەسەپتەسە بولادى. بۇل جەردە اتاۋلى نومينالدى تابىسپەن ناقتى اقشالاي تابىستىڭ ارا جٸگٸن اجىراتىپ الۋىمىز كەرەك. نومينالدى نەمەسە اتاۋلى تابىس ينفلياتسييانى ەسكەرمەي ەسەپتەلەدٸ. ينفلياتسييانى ەسكەرٸپ ەسەپتەسەك, بٸزدٸڭ ينفلياتسييانى ەسكەرگەندەگٸ ناقتى اقشالاي تابىس دەڭگەيٸ 3,1 پايىز بولدى. ەڭ جاقسى كٶرسەتكٸش 2011 جىلى بولعان – 8,7 پايىز. 2019 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 6,4 پايىز ەدٸ. ەڭ باستى سەبەپ – ەلدەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ تٶمەندەۋٸ جەنە ينفلياتسييالىق كٶرسەتكٸشتەردٸڭ ارتۋى. ەگەر 2020 جىلى ينفلياتسييا 7,5 پايىز بولسا, 2021 جىلى 8,4 پايىزدى قۇراعان. دەمەك, وسى جاعدايدىڭ سەبەبٸنەن بٸزدٸڭ اقشالاي تابىسىمىز تٷستٸ», - دەيدٸ ساراپشى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى كەيٸنگٸ جىلدارى ەل تابىسىنداعى ەڭبەكاقىنىڭ ٷلەسٸ ازايعانى دا الاڭدايتىن مەسەلە ەكەنٸن ايتادى.
«2015 جىلى حالىقتىڭ اقشالاي تابىسىنىڭ ٸشٸندەگٸ ەڭبەكاقىنىڭ ٷلەسٸ 80 پايىز بولعان. قازٸر سول ٷلەس 60,5 پايىزعا دەيٸن تٷستٸ. ال ەلەۋمەتتٸك ترانسفەرت 2015 جىلى 16,6 پايىز بولعان. قازٸرگٸ تاڭدا, 2021 جىلدىڭ ٷشٸنشٸ توقسانىمەن ەسەپتەگەندە 25 پايىزعا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. بۇل تازا اقشالاي تابىستى ەڭبەكپەن تاۋىپ جاتقان ادامداردىڭ ٶسٸمٸ تٶمەندەدٸ دەگەن سٶز. بۇل مەملەكەت بيۋدجەتٸنە قوسىمشا جٷكتەمە ارتادى.
جالپى بٸزدە 8,8 ملن ادام جالدامالى جۇمىس ٸستەيدٸ. سونىڭ 42,5 پايىزىن بٸلٸم, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنداعى قىزمەتكەرلەر قۇرايدى. سوندا ولاردىڭ ەڭبەكاقىسى رەسپۋبليكالىق ورتا دەڭگەيلٸ كٶرسەتكٸشتەن 21,1 پايىز تٶمەن. ەلەۋمەتتانۋدا «جۇمىسى بار كەدەيلەر» دەيتٸن سانات بار. جالپى ەڭبەكاقىسى 42 مىڭ مەن 100 مىڭ تەڭگەنٸڭ اراسىنداعى جۇمىستا ٸستەيتٸن ادامدار وسى ساناتقا جاتادى. ولاردىڭ ٷلەسٸ – 32,7 پايىز. وسى وبەكتيۆتٸ فاكتورلاردىڭ بەرٸن ەسكەرٸپ, مەملەكەت حالىقتىڭ اقشالاي تابىسىن جوعارىلاتۋعا بايلانىستى بٷگٸنگٸدەي قادامعا بارىپ وتىر», - دەيدٸ زەرتتەۋشٸ.
مامان پرەزيدەنتتٸڭ حالىقتىڭ اقشالاي تابىسىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىن دايىنداۋ تۋرالى تاپسىرماسى دەر كەزٸندە بەرٸلدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
جالپى اتالعان باعدارلاما 4 باعىتتا جۇمىس ٸستەيدٸ. بٸرٸنشٸسٸ – حالىقتىڭ ەڭبەكپەن تاپقان تابىسىن كٶتەرۋ. ەكٸنشٸسٸ – اۋقىمدى جۇمىسپەن قامتۋدى دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ. ٷشٸنشٸسٸ – تابىستىڭ تٶلەم قابٸلەتٸن قورعاۋ. تٶرتٸنشٸسٸ – اقپاراتتىق تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى.
«بٸرٸنشٸ باعىت بويىنشا جالدانىپ جۇمىس ٸستەيتٸن ادامداردىڭ ەڭبەكاقىسى مەن ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸن كٶتەرۋ كٶزدەلٸپ وتىر. سونىڭ اياسىندا ٶندٸرٸستٸك ماشىقتاردى دامىتۋ قولعا الىنادى. بىلتىردان بەرٸ مەملەكەتتٸك جوسپارلاۋ جٷيەسٸنە ٶزگەرٸس ەنگٸزٸلدٸ. سول بويىنشا 9 ۇلتتىق جوبا قابىلداندى. سول 9 باعدارلاماداعى جوبالار بويىنشا 2 ملن جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان.
كەز كەلگەن تابىستىڭ كٶلەمٸ ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ ارقىلى ارتادى. ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنٸڭ ٶسۋ قارقىنى قازاقستاندا ەڭبەكاقىنىڭ ٶسۋ قارقىنىنان تٶمەن. سوندىقتان باعدارلامادا بۇل مەسەلە دە قارالعان. ناقتىراق ايتساق, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندەگٸ تەحنولوگييالىق دەڭگەيٸ جوعارى, ەكسپورتقا, يمپورتقا باعىتتالعان جوبالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا قوسىمشا قاراجات بٶلٸنەدٸ. ول «قازاقستان دامۋ بانكٸ» جەنە «ٶنەركەسٸپتٸ دامىتۋ قورى» ارقىلى ٸسكە اسادى. ياعني ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى 23 مىڭ جۇمىس ورنى قالىپتاسادى», - دەيدٸ باۋىرجان مۇقان.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, باعدارلامادا اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىسپەن قامتۋ شارالارى كٶزدەلگەن.
«ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعىن, جەكە بيزنەستٸ دامىتۋعا بايلانىستى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار مەن ساۋدا ورىندارىنىڭ اراسىنداعى دەلدالداردى قىسقارتۋعا باعىتتالعان شارالار قولعا الىنادى. بۇل ٸستە جامبىل وبلىسىنىڭ تەجٸريبەسٸ باسقا ٶڭٸرلەرگە تاراتىلادى. اۋىلداعى جۇمىسسىزداردى اگرارلىق قۇزىرەتتەرگە وقىتۋ دا كٶزدەلٸپ وتىر. ٶتكٸزۋ كووپەراتسييالارى جانداندىرىلادى. سۋارمالى جەرلەردٸ دامىتۋ ارقىلى جۇمىس ورىندارىن كٶبەيتۋ جوباسى جەنە بار. وسىلاردىڭ بەرٸنٸڭ كٶمەگٸمەن اۋىلداردا 50 مىڭ جانۇيالىق بيزنەس نىسانىن قۇرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ٶڭٸرلەردە ينجەنەرلٸك-ينفراقۇرىلىمدىق نىساندار كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتەدٸ. قوسىمشا قاراجات تا بەكٸتٸلگەن. سوعان سەيكەس جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى ارتادى.
سونداي-اق ميكرو جەنە شاعىن كەسٸپورىنداردىڭ ورتا بيزنەس دەڭگەيٸنە كٶشۋٸن ىنتالاندىرۋ شارالارى ٸسكە اسادى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن قولداۋ بويىنشا جەكە باعىت جٷرگٸزٸلەدٸ», - دەدٸ ينستيتۋتى ديرەكتورى.
سونداي-اق, ول حالىق تابىسىنىڭ تٶلەم قابٸلەتٸن ارتتىرۋ باعىتى بويىنشا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ تۋرالى دا ايتىپ ٶتتٸ.
«بۇل جەردە يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋ ٷشٸن وتاندىق ٶندٸرٸستٸ دامىتۋعا باسىمدى بەرٸلگەلٸ وتىر. قازٸر يپورتقا قانشالىقتى تەۋەلدٸمٸز, يمپورتالاتىن تاۋاردىڭ قانشاسىن ٶزٸمٸزدە ٶندٸرە الامىز دەگەن سيياقتى ەسەپ جوق. سونداي تالداۋدىڭ الگوريتمٸ ەزٸرەلەنەدٸ.
ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ تاپشىلىعىن بولدىرماۋعا جٸتٸ باقىلاۋ ەنگٸزٸلەدٸ. مىسالى, كٶمٸر تەمٸرجول تۇيىعىنان حالىققا دەيٸن جەتكەنشە دەلدالدار باعانى بٸرنەشە رەت كٶتەرەدٸ. وسىنى بولدىرماۋ ٷشٸن «iKomek», «يندرايۆەر» سيياقتى باعدارلاما ەزٸرلەنەدٸ. اقپاراتتىق تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىنىڭ باستى قاعيداسى حالىققا بالىق بەرمەي, قارماق بەرۋگە باعىتتالادى», - دەدٸ باۋىرجان مۇقان.
