«Ekonomikalyq zertteýler institýty» aktsionerlik qoǵamynyń basqarýshy direktory Baýyrjan Muqan halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasynyń mańyzy men basym baǵyttary týraly pikir bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
«Bul halyqtyń aqshalai tabysyn kóterýge bailanysty tuńǵysh qabyldanǵan baǵdarlama dep esepteýimiz kerek. Sebebi bizdiń qazirgi halyqtyń tabys deńgeii tústi dep eseptese bolady. Bul jerde ataýly nominaldy tabyspen naqty aqshalai tabystyń ara jigin ajyratyp alýymyz kerek. Nominaldy nemese ataýly tabys infliatsiiany eskermei esepteledi. Infliatsiiany eskerip eseptesek, bizdiń infliatsiiany eskergendegi naqty aqshalai tabys deńgeii 3,1 paiyz boldy. Eń jaqsy kórsetkish 2011 jyly bolǵan – 8,7 paiyz. 2019 jyly bul kórsetkish 6,4 paiyz edi. Eń basty sebep – eldegi ekonomikalyq ósimniń tómendeýi jáne infliatsiialyq kórsetkishterdiń artýy. Eger 2020 jyly infliatsiia 7,5 paiyz bolsa, 2021 jyly 8,4 paiyzdy quraǵan. Demek, osy jaǵdaidyń sebebinen bizdiń aqshalai tabysymyz tústi», - deidi sarapshy.
Ekonomikalyq zertteýler institýtynyń direktory keiingi jyldary el tabysyndaǵy eńbekaqynyń úlesi azaiǵany da alańdaityn másele ekenin aitady.
«2015 jyly halyqtyń aqshalai tabysynyń ishindegi eńbekaqynyń úlesi 80 paiyz bolǵan. Qazir sol úles 60,5 paiyzǵa deiin tústi. Al áleýmettik transfert 2015 jyly 16,6 paiyz bolǵan. Qazirgi tańda, 2021 jyldyń úshinshi toqsanymen eseptegende 25 paiyzǵa deiin kóterildi. Bul taza aqshalai tabysty eńbekpen taýyp jatqan adamdardyń ósimi tómendedi degen sóz. Bul memleket biýdjetine qosymsha júkteme artady.
Jalpy bizde 8,8 mln adam jaldamaly jumys isteidi. Sonyń 42,5 paiyzyn bilim, aýyl sharýashylyǵy salalaryndaǵy qyzmetkerler quraidy. Sonda olardyń eńbekaqysy respýblikalyq orta deńgeili kórsetkishten 21,1 paiyz tómen. Áleýmettanýda «jumysy bar kedeiler» deitin sanat bar. Jalpy eńbekaqysy 42 myń men 100 myń teńgeniń arasyndaǵy jumysta isteitin adamdar osy sanatqa jatady. Olardyń úlesi – 32,7 paiyz. Osy obektivti faktorlardyń bárin eskerip, memleket halyqtyń aqshalai tabysyn joǵarylatýǵa bailanysty búgingidei qadamǵa baryp otyr», - deidi zertteýshi.
Maman Prezidenttiń halyqtyń aqshalai tabysyn arttyrý baǵdarlamasyn daiyndaý týraly tapsyrmasy der kezinde berildi dep esepteidi.
Jalpy atalǵan baǵdarlama 4 baǵytta jumys isteidi. Birinshisi – halyqtyń eńbekpen tapqan tabysyn kóterý. Ekinshisi – aýqymdy jumyspen qamtýdy damytý arqyly halyqtyń tabysyn arttyrý. Úshinshisi – tabystyń tólem qabiletin qorǵaý. Tórtinshisi – aqparattyq túsindirý jumystary.
«Birinshi baǵyt boiynsha jaldanyp jumys isteitin adamdardyń eńbekaqysy men eńbek ónimdiligin kóterý kózdelip otyr. Sonyń aiasynda óndiristik mashyqtardy damytý qolǵa alynady. Byltyrdan beri memlekettik josparlaý júiesine ózgeris engizildi. Sol boiynsha 9 ulttyq joba qabyldandy. Sol 9 baǵdarlamadaǵy jobalar boiynsha 2 mln jumys ornyn ashý josparlanǵan.
Kez kelgen tabystyń kólemi eńbek ónimdiligi arqyly artady. Eńbek ónimdiliginiń ósý qarqyny Qazaqstanda eńbekaqynyń ósý qarqynynan tómen. Sondyqtan baǵdarlamada bul másele de qaralǵan. Naqtyraq aitsaq, óńdeý ónerkásibindegi tehnologiialyq deńgeii joǵary, eksportqa, importqa baǵyttalǵan jobalardyń tiimdiligin arttyrýǵa qosymsha qarajat bólinedi. Ol «Qazaqstan damý banki» jáne «Ónerkásipti damytý qory» arqyly iske asady. Iaǵni eńbek ónimdiligi joǵary 23 myń jumys orny qalyptasady», - deidi Baýyrjan Muqan.
Sarapshynyń sózine qaraǵanda, baǵdarlamada aýyldyq jerlerde jumyspen qamtý sharalary kózdelgen.
«Ósimdik sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵyn, jeke biznesti damytýǵa bailanysty jeke qosalqy sharýashylyqtar men saýda oryndarynyń arasyndaǵy deldaldardy qysqartýǵa baǵyttalǵan sharalar qolǵa alynady. Bul iste Jambyl oblysynyń tájiribesi basqa óńirlerge taratylady. Aýyldaǵy jumyssyzdardy agrarlyq quzyretterge oqytý da kózdelip otyr. Ótkizý kooperatsiialary jandandyrylady. Sýarmaly jerlerdi damytý arqyly jumys oryndaryn kóbeitý jobasy jáne bar. Osylardyń báriniń kómegimen aýyldarda 50 myń januialyq biznes nysanyn qurý josparlanyp otyr.
Óńirlerde injenerlik-infraqurylymdyq nysandar kúrdeli jóndeýden ótedi. Qosymsha qarajat ta bekitilgen. Soǵan sáikes jumys oryndarynyń sany artady.
Sondai-aq mikro jáne shaǵyn kásiporyndardyń orta biznes deńgeiine kóshýin yntalandyrý sharalary iske asady. Shaǵyn jáne orta biznesti jergilikti biýdjet esebinen qoldaý boiynsha jeke baǵyt júrgiziledi», - dedi institýty direktory.
Sondai-aq, ol halyq tabysynyń tólem qabiletin arttyrý baǵyty boiynsha azyq-túlik qaýipsizdigi týraly da aityp ótti.
«Bul jerde importqa táýeldilikti azaitý úshin otandyq óndiristi damytýǵa basymdy berilgeli otyr. Qazir iportqa qanshalyqty táýeldimiz, importalatyn taýardyń qanshasyn ózimizde óndire alamyz degen siiaqty esep joq. Sondai taldaýdyń algoritmi ázirelenedi.
Áleýmettik mańyzy bar taýarlardyń tapshylyǵyn boldyrmaýǵa jiti baqylaý engiziledi. Mysaly, kómir temirjol tuiyǵynan halyqqa deiin jetkenshe deldaldar baǵany birneshe ret kóteredi. Osyny boldyrmaý úshin «iKomek», «Indraiver» siiaqty baǵdarlama ázirlenedi. Aqparattyq túsindirý jumystarynyń basty qaǵidasy halyqqa balyq bermei, qarmaq berýge baǵyttalady», - dedi Baýyrjan Muqan.
