قازاقتىڭ سوڭعى حانى كەنەسارى قاسىمۇلىنىڭ قارۋى ومبى تاريحي-ٶلكەتانۋ مۋزەيٸنٸڭ ارحيۆٸندە ساقتاۋلى. بۇل تۋرالى ومبى تاريحشىسى, ٶڭٸرلٸك ٶلكەتانۋلىق اقپارات ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ الەكسەي سوروكين ايتتى, دەپ حابارلايدى قازاقپارات تاسس اگەنتتٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ 30 ماۋسىمدا مەسكەۋدە رەسەي باسشىسى ۆلاديمير پۋتينمەن ٶتكەن كەزدەسۋدە ودان كەنەسارى حاننىڭ سٷيەگٸن ٸزدەۋگە جەنە قايتارۋعا كٶمەك سۇراعان بولاتىن. ول جايىندا نازارباەۆتىڭ باسپاسٶز حاتشىسى ايدوس ٷكٸباي حابارلاعان ەدٸ.
بٸرقاتار تاريحي دەرەكتەر XIX عاسىردا رەسەي يمپەريياسىنا قارسى كٶتەرٸلٸس جاساعان جەنە قىرعىزستاندا ٶلتٸرٸلگەن حاننىڭ سٷيەگٸ رەسەي فەدەراتسيياسىنا جٸبەرٸلگەنٸن كٶرسەتەدٸ.
نازارباەۆتىڭ ٶكٸلٸنٸڭ ايتۋىنشا, پۋتين ونى رەسەي تاراپىنىڭ بۇل مەسەلەدە كٶمەك كٶرسەتەتٸنٸنە سەندٸرگەن.
«ٶلكەتانۋ مۇراجايىندا XIX عاسىردىڭ ورتاسىنداعى قازاق اقسٷيەكتەرٸنە تيەسٸلٸ بٸرنەشە بٸلتەلٸ مىلتىق بار. سونىڭ بٸرٸ - بەدەرلٸ بٸلتەلٸ مىلتىق تۋرالى مۇراجايدىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرلەرٸ بۇل كەنەسارى حاننىڭ مىلتىعى ەكەنٸن ايتتى. ال ورىس گەوگرافييالىق قوعامىنىڭ باتىس-سٸبٸر بٶلٸمٸنٸڭ مۇراعاتىندا گەنەرال-گۋبەرناتور كولپاكوۆسكيي (XIX عاسىردا قازٸرگٸ قازاقستان اۋماعىندا جەنە باتىس سٸبٸردٸڭ بٸر بٶلٸگٸندە رەسەي يمپەريياسىنىڭ دالا گەنەرال-گۋبەرناتورلىعىن باسقارعان گەراسيم كولپاكوۆسكيي) 1897 جىلى مۇراجايعا كەنەسارى حاننىڭ مىلتىعىن شىنىمەن بەرگەنٸ تۋرالى قۇجات بار», - دەدٸ سوروكين.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇراجايعا قازاقتىڭ سوڭعى حانىنىڭ مىلتىعى بەرٸلگەن دەپ ايتۋعا نەگٸز جەتكٸلٸكتٸ.
«كولپاكوۆسكيي - قازاقستانداعى اسا قۇرمەتتٸ ادام, ۆەرنىي قالاسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ (قازٸرگٸ الماتى), ورتا ازييانى زەرتتەۋشٸ جەنە كٶپتەگەن جارييالانىمداردىڭ اۆتورى. ول ٶلكەتانۋ مۇراجايىنا بٸراز ەكسپوناتتار بەرگەن, ول كەزدە مۇراجاي ورىس گەوگرافييالىق قوعامىنىڭ باتىس سٸبٸر بٶلٸمٸنٸڭ مۇراجايى بولدى»,-دەدٸ ٶلكەتانۋشى.
ول قازٸر مۇراجايدا ساقتالعان مولىنان ەشەكەيلەنگەن مىلتىقتاردىڭ قايسىسى حانعا تيەسٸلٸ ەكەنٸن ناقتى ايتۋ مٷمكٸن ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«رەۆوليۋتسييا بولدى, بارلىق جازبالار ەسكٸ كٸتاپتاردا بولدى, كەلٸپ تٷسكەن ەكسپوناتتاردىڭ قالىپتى ساناعى ۇلى وتان سوعىسىنان كەيٸن جٷرگٸزٸلە باستادى», - دەپ تٷسٸندٸردٸ سوروكين.
كەنەسارىنىڭ سٷيەگٸن ٸزدەۋ
كەنەسارى قاسىمۇلى قازاق حاندىعىنىڭ سوڭعى حانى بولدى. ول 1837 جىلدان 1847 جىلعا دەيٸن سوزىلعان قازاق حالقىنىڭ رەسەي يمپەريياسىنا قارسى ەڭ ٸرٸ كٶتەرٸلٸسٸن باسقاردى.
1847 جىلى سەۋٸردە ول قىرعىزستان اۋماعىندا ٶلتٸرٸلدٸ. كەيبٸر مەلٸمەتتەر بويىنشا, حاننىڭ باسى باتىس سٸبٸردٸڭ گەنەرال-گۋبەرناتورى پەتر گورچاكوۆقا ومبىعا جٸبەرٸلگەن.
الايدا سوروكيننٸڭ ايتۋىنشا, بۇعان ەشقانداي قۇجاتتىق دەلەل جوق.
«اندرەي فەدوروۆيچ پالاشەنكوۆتىڭ (1943-1957 جىلدارى ومبى ٶلكەتانۋ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى) ٷزٸندٸ كٶشٸرمەلەرٸندە كەيبٸر ەسكەرتپەلەر بار, بٸراق ٷزٸندٸ كٶشٸرمەلەر جاسالعان تٷپنۇسقا مەتٸن تابىلعان جوق», - دەپ ناقتىلادى ٶلكەتانۋشى.
سوروكيننٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەگەر حاننىڭ باس سٷيەگٸ ومبىدا بولسا, وندا ول رەۆوليۋتسييا, ازامات سوعىسى كەزٸندە, سونداي-اق ومبى مۇراعاتى مەن مۇراجايى بٸرنەشە رەت كٶشكەن كەزدە جوعالعان.
«جالپى, باسسٷيەك ومبىدا بولعان دەپ ساناۋعا جەتكٸلٸكتٸ نەگٸز جوق. پالاشەنكوۆكە قۇرمەتپەن قارايمىن, بٸراق ول باسسٷيەك تۋرالى ناقتى دەرەكتەردٸ ەمەس, ەلدەبٸر اڭىزدى جازعان», - دەپ قورىتىندىلادى سوروكين.
