كوللاجدى جاساعان زەۋرەش سماعۇل, «EQ»
«مالىڭدى جاۋعا,
باسىڭدى داۋعا
قور قىلما, قورعا, تاتۋلاس!»
اباي
دٷنيە تىنىشسىز...
پاندەمييانىڭ قۇرىعىنان ەندٸ شىقتىق پا دەگەن جەر شارى ەكٸگە قاق ايىرىلىپ, ەسٸ – ەكەۋ, تٷسٸ تٶرتەۋ كٷي ٷستٸندە تۇر.
باسى قازاقتىڭ ۇلى دالاسىن دٸر ەتكٸزگەن قاڭتاردىڭ قاندى قىرعىنىمەن باستالعان جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىردىڭ جيىرما ەكٸنشٸ جىلى تامىرىن عاسىرلار قويناۋىنان الاتىن باتىس پەن شىعىستىڭ جاڭا تۇرپاتتى سۇراپىل تەكەتٸرەسٸنە جالعاستى. ادامزات ويى مەن ساناسىنا سالماعىن باتپانداپ سالعان وسىناۋ جٷرەك تٷرشٸگەر عالامدىق ارباسۋلار ايماقتىق قاقتىعىستار الاڭىنان شىعىپ, ەۋرازييانىڭ ٶرٸ مەن تٶرٸن ەركٸن كەزۋٸ, سوعىس ٶرتٸنٸڭ ۇلعايا تٷسۋٸ, ۋكراينانىڭ قالالارى مەن ورمان-توعايلارىنىڭ اجال القابىنا اينالۋى ادامزات بالاسىن الاڭداتىپ وتىر.
تٷلەگەن سانا مەن ٶزگەرگەن قۇندىلىقتار...
التى قۇرلىقتى ەلەككە سالىپ, ميللياردتاردىڭ جٷرەگٸن ٷرەيمەن تۇمشالاعان قان-قىرعىننىڭ شالىعى تيگەن ەلدەردٸڭ قاتارى كٶبەيۋدە... سوعىس مايدانى اقپارات مايدانىنا جالعاسىپ, سانكتسييالار قىرقىسىنىڭ بەتٸ قايتار ەمەس. كٷنٸ كەشە ەكپٸنٸ ەلدٸ ەسەڭگٸرەتكەن ەۋرووداقتىڭ جالى قۇلاپ, «قىستان قالاي شىعامىز?» دەگەن ۋايىم قورىعىنا قامالا باستادى... اقش ۋكرايناعا قارۋ-جاراق بەرۋٸن دوعارار ەمەس. رەسەي شەكتەۋلٸ موبيليزاتسيياسىن جارييالادى... باس-كٶز دەمەي ۋكراينانىڭ تٶرت وبلىسىن ٶزٸنە قوستى...
گەوساياسي احۋالداردىڭ شامادان تىس كٷردەلەنٸپ, ۋشىعىپ, تامىرىن تەرەڭگە جٸبەرگەنٸ, قاناتىن كەڭگە جايعانى سونشاما, ساياسات دەيتٸن سىلقىم مٸنەزدٸ كەرٸ قىزدىڭ اشپايتىن ەسٸگٸ, باسپايتىن تٶرٸ, جٷرمەيتٸن جەرٸ, شىقپايتىن ٶرٸ, ايتپايتىن سٶزٸ قالمادى... ٶرەسكەلدٸك پەن ٶركٶكٸرەكتٸكتٸڭ ونسان ٷلگٸسٸ ٶسەك پەن ەسەپتٸڭ قارا كٶرٸگٸن كٷن-تٷن ٷرلەپ باعۋدا...
ۇرپاق ساناسى ارسىزدىقتىڭ تۇتقىنى بولۋعا اينالعانداي...
ادامزاتقا تەن ورتاق ٶكٸنٸش – وسى!
جەر ەسٸمدٸ پلانەتادا تۇراتىن جەتٸ جارىم ميلليارد جۇمىرباس پەندەنٸڭ تاعدىر-تالايىن ويىنشىققا اينالدىرعىسى كەلەتٸندەردٸڭ جاڭا دەۋٸرٸ, ايتۋعا اۋىز بارار ەمەس, سوعىسقۇمارلار دەۋٸرٸ باستالعان سىڭايلى?!.
تۇمانى مەن كٷمەنٸ قالىڭ دەۋٸر!
وسىنداي اسا كٷردەلٸ, اۋمالى-تٶكپەلٸ كەزەڭدە ەل پرەزيدەنتٸ قازاقستان حالقىنا ٶزٸنٸڭ كەزەكتٸ دەستٷرلٸ جولداۋىن ارناعالى ايدان استى. ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ ٸرگەسٸن بەكٸتٸپ, ماقسات-مۇراتىن انىقتاپ, دەيەكتەۋ باعىتىندا, ەرٸ قالىپتاسىپ وتىرعان ەلەمدٸك قيىندىقتار مەن قاۋٸپ-قاتەرلەردەن ەلٸمٸزدٸ امان الىپ ٶتۋ ٷشٸن جولداۋدا اتقارىلار ناقتى شارالار مەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
بٸر ايدان استام ۋاقىتتان بەرٸ حالىق تالقىسىنا تٷسٸپ, جۇرتشىلىق تاراپىنان كەڭ قولداۋ تاپقان تاريحي قۇجاتتا ەل ەرتەڭٸن انىقتار باعىت-باعدارلار بەلگٸلەندٸ. پرەزيدەنت دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە اياق باسقان قازاقستاننىڭ بولاشاعى حالقىمىزدىڭ ٶز قولىندا ەكەنٸنە باسا نازار اۋداردى. «حالقىمىز جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا ساياسي جاڭعىرۋ باعدارىن قولدادى. كونستيتۋتسييالىق رەفورما جاڭا, ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى قادام بولدى. ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي جاڭعىرۋ ەندٸ ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەرگە ۇلاسۋعا تيٸس.
بٸز «ازامات-بيزنەس-مەملەكەت» اراسىنداعى قاتىناستى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتەمٸز. مەملەكەت, ەڭ الدىمەن, بەرٸنە بٸردەي مٷمكٸندٸك بەرٸپ, ەدٸلدٸك ورناتادى... مەملەكەت ەكونوميكالىق ەركٸندٸكتٸ قولدايدى. بٸراق حالىقتى نارىق تۇراقسىزدىعىنىڭ ىقپالىنان بارىنشا قورعايدى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ مەيٸلٸنشە دامىتادى...» دەي وتىرىپ, ول وسى باعىتتا جٷرگٸزٸلەر رەفورمالاردىڭ ناقتى بەس باعدارىن ۇسىندى.
ولار مىنالار:
بٸرٸنشٸ: جاڭا ەكونوميكالىق ساياسات.
ەكٸنشٸ: ناقتى سەكتورلاردى دامىتۋ.
ٷشٸنشٸ: ەل بولاشاعىنا ارنالعان ستراتەگييالىق ينۆەستيتسييا.
تٶرتٸنشٸ: مەملەكەتتٸك باسقارۋ ٸسٸن قايتا جاڭعىرتۋ.
بەسٸنشٸ: زاڭ جەنە تەرتٸپ.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنىپ وتىرعان ەر باعدار تٶركٸنٸندە, سايىپ كەلگەندە, ەل ٶمٸرٸ مەن تاعدىرىن وڭ جولعا سالۋدىڭ, حالىق ويىن مازالاعان ەلەۋمەتتٸك, تۇرمىستىق قيىندىقتار مەن ساياساتتا كەتكەن اقاۋلىقتاردى, تەڭسٸزدٸكتەر مەن جٷگەنسٸزدٸكتەردٸ شەشۋدٸڭ جولدارى مەن جوسپارى تۇر. پرەزيدەنت وسىعان دەيٸنگٸ ەلەمدٸك تەجٸريبەدە ٶز ٶمٸرشەڭدٸگٸن دەلەلدەگەن, جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸلٸپ, ونسان ەلدەردٸڭ ەلەۋەتٸن كٷشەيتكەن, ەلەۋمەتتٸك قيىندىقتاردى شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرگەن ٶمٸر سٷرۋ مەن تۇرمىس-تٸرشٸلٸكتٸ وڭايلاتۋدىڭ وڭ ٷلگٸلەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاندى قالىپتاسقان كٷردەلٸ, تاريحي احۋالدار قورىعىنان الىپ شىعۋدىڭ ساياسي-ەكونوميكالىق جولدارىن ۇسىنىپ وتىر. ٶتكەننٸڭ اششى ساباقتارىن ەسكەرۋ – ەل دامۋىنا ىقپال ەتەر بٸردەن-بٸر ٶمٸرلٸك فاكتور ەكەنٸن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
ٶيتكەنٸ...
ول جادى – مەڭگٸلٸك ايناسى.
حالىق ٶز باسىنان ٶتكەن تاريحتىڭ تاعدىرلى سىن ساعاتتارىن ەسٸنەن شىعارمايدى. جاقسىسىن دا, جامانىن دا, اۋىرىن دا, جەڭٸلٸن دە ۇمىتپايدى. ەر ۇرپاق ٶزٸ ٶمٸر سٷرٸپ, ٶزەگٸن ٶرتەگەن ٶمٸر, اقيقاتى مەن ۋاقىت شىندىعىن كٶكٸرەگٸندە تۇمارداي تٷيٸپ, كەيٸنگٸگە جەتكٸزەدٸ. بٸزدٸڭ ۇرپاق بٷگٸنگٸ ەكٸ عاسىر توعىسىندا عۇمىر كەشٸپ, ۇلتتى ساقتاۋ مەن قورعاۋدىڭ ۇلى مٸندەتٸ يىعىنا تٷسكەن, ەل بولىپ قالۋدىڭ اۋىر سىندارىن ٶتكەرٸپ جاتقان ۇرپاق!
بٸز – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ قادٸرٸ مەن قاسيەتٸن بٸلەتٸن ۇرپاقپىز!
تەۋەلسٸزدٸك ارقاۋى – حالىق.
حالقىنىڭ تاعدىر-تالايىن مانساپ پەن بايلىققا جەتۋدٸڭ كٶپٸرٸ ەتۋدەن اسقان قاۋٸپتٸ نەرسە جوق. جاھاندانۋ دەۋٸرٸ كەڭەستەر وداعىنىڭ ورنىندا پايدا بولعان تەۋەلسٸز ەلدەرگە وسى پسيحولوگييانى كٷندٸز-تٷنٸ تىقپالاۋمەن كەلەدٸ... بۇل – بٸر ۇلتتىڭ ەكٸنشٸ بٸر ۇلتتى قارۋدىڭ كٷشٸمەن باعىندىرۋدان دا قاۋٸپتٸ, ەكسپانسييانىڭ ايلالى, قاتەرلٸ ٷلگٸسٸ! «مىلتىقسىز مايدان» اشقانداردىڭ كٸشٸ ۇلتتاردىڭ اقىلى مەن ساناسىن, جانى مەن جٷرەگٸن جاۋلاۋدىڭ جولى! «جاھاندانۋ زامانىندا ايداي ەلەم الاقانداعىداي بولىپ قالعان» (قاسىم-جومارت توقاەۆ) جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىردا ۇلتتى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى «كٶزدٸڭ قاراشىعىنداي» ساقتاۋدىڭ اسا قاجەت ەكەنٸن مەملەكەت باسشىسى جاڭا عاسىر ٶرٸندەگٸ اباي مۇراسى مەن ٸلٸمٸنٸڭ مەنٸ مەن ماعىناسى تۋرالى جازعان ماقالاسىندا بارىنشا تاراتىپ, تەرەڭ اشقان. پرەزيدەنتتٸڭ ۇلتتىق سانا مەن ويدى «پىشاقتىڭ جٷزٸمەن الىپ ٶتكەندەي» الىپ ٶتٸپ, تٸلدٸ ٶرٸستەتۋ, دٸلدٸ ساقتاۋ, باتىس پەن شىعىستىڭ ٶلٸارا تۇسىندا جايعاسقان ۇلى دالانىڭ ٶتكەنٸ – بٷگٸنٸ – بولاشاعى جايلى تولعاۋلارى – ۇرپاق ساناسىن تەربيەلەۋدٸڭ ۇستىنى تازا ۇستانىمدار ەكەنٸ شٷبەسٸز.
بٸز تاڭعى اقپارات كەشكە جەتكەنشە «قارتايىڭقىراپ» قالاتىن قادامى, ويى جٷيرٸك, جەدەل زاماندا ٶمٸر سٷرٸپ وتىرمىز.
وي, سٶز, ٸس دەيتٸن ٷش ۇعىمنىڭ بٸرتۇتاس بٸرلٸگٸن بٸرٸنەن-بٸرٸن اجىراتپاي تەڭ ۇستاعان جاعدايدا عانا جەڭٸس تۋى قولىمىزدا جەلبٸرەمەك. كەشەگٸ سٶزٸڭٸز بەن بٷگٸنگٸ ويىڭىز ەرتەڭ اتقارىلار ٸسٸڭٸزبەن ساباقتاسىپ جاتۋعا تيٸس. بۇل ساياساتتاعى مەدەنيەت پەن تاباندىلىقتىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ! قاسىم-جومارت كەمەلۇلىنىڭ ارعى-بەرگٸ قوعام, زامان شىندىقتارىن جاسىرىپ-بٷكپەي, ەل تاريحىنا «قاڭتاردىڭ قاسٸرەتٸ» بولىپ ەنگەن قاندى قىرعىننىڭ كەزٸندە قيىندىقپەن قالاي بەتپە-بەت تۇرىسقانى, ٶتكەننٸڭ «اعىن اق, قاراسىن قارا» دەپ جاڭىلماي, جازعىرماي باعالاعانى ەل جادىندا. «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق» دەيتٸن قازاقتىڭ تٶبە بيٸ – تٶلە بابامىزدىڭ سٶزٸ وسىندايدا ەرٸكسٸز ەسكە تٷسەدٸ.
يە...
ۋاقىت – سىنشى...
ۋاقىت – ەمشٸ...
ۋاقىت – ەل ٶمٸرٸ مەن قوعام ٶمٸرٸن تارازى تالقىعا سالا وتىرىپ, ەر تۇلعانىڭ, ەربٸر ادامنىڭ سٶزٸ مەن ٸسٸنە تٷبٸ ادال, ەدٸل باعاسىن بەرەتٸن قاتال, قاتىگەز تٶرەشٸ!
ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ جولداۋىن وقىپ وتىرىپ, دەپتەر بەتٸنە سول كٷندەردە تٷسكەن تٶمەندەگٸ جازبالارىما قايىرا كٶز جٷگٸرتتٸم. كٷيٸنگەن تۇسىم دا, قايعىرعان كەزٸم دە, جٷرەگٸم اتشا تۋلاپ, بوزداعان سەت-ساعاتتارىم دا, قىسقاسى, بەرٸ-بەرٸ بولعان ەكەن...
«قادٸرلٸ قاسىم-جومارت كەمەلۇلى! سٸز ەل باسىنا سىن تٷسكەندە ٶزٸڭٸزگە تەن سابىر مەن ۇستامدىلىقتىڭ تاباندى ٷلگٸسٸن تانىتتىڭىز. بٷگٸنگٸ حالىققا قاراتىپ ايتقان ەكٸ سٶزٸڭٸزدٸڭ ەكەۋٸ دە ەستٸر قۇلاققا جەتەردەي قاناتتى سٶز بولدى. تۋعان ەلٸنٸڭ تاعدىرىن ويلاعان ناعىز ەل باسشىسىنىڭ سٶزٸ! تاريحي سٶز! حالىقتىڭ سٸزدەن كٷتكەنٸ دە وسىنداي باعىتى دۇرىس, باعدارلى سٶز ەدٸ! دەل وسى سەت-ساعاتتاردا تۋعان حالقىڭىز عانا ەمەس, سٸزدٸڭ بۇل شەشٸمٸڭٸزدٸ ادامزات ەلەمٸ اقىلعا سالىپ, وڭ قابىلداعانى كٷمەنسٸز. «جاۋدى اياعان جارالى» دەيدٸ بٸزدٸڭ حالىق! دەل قازٸر ەل بٸرلٸگٸ مەن اماندىعىن قامتاماسىز ەتۋدەن ارتىق ماقسات جوق! تەۋەلسٸز مەملەكەتٸمٸزدٸ امان ساقتاپ قالۋ ٷشٸن سٸز قانداي شەشٸمگە بارساڭىز دا حالىق تٷسٸنەدٸ دەگەن سەنٸمدەمٸز! قاۋىرت قيمىل كەرەك! اللا جار بولسىن! «كەمەدەگٸنٸڭ جانى بٸر» دەگەن... بٷگٸنگٸ كٷن مەن بٷگٸنگٸ تٷن ەل تاعدىرىن ۇلى سىنعا سالىپ وتىر. قازاق ەلٸنٸڭ ساعى سىنباسىن! باعى سٷرٸنبەسٸن! اللا سەتتٸلٸك بەرسٸن! نۇرلان ورازالين. 05 قاڭتار, 2022 جىل. 21 ساعات 37 مينۋت» دەگەن سٶزدەردٸ اسىعىس ۆاتساپ ارقىلى سول كەزدەگٸ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ باسشىسى ەرلان قوشانوۆقا جٸبەرٸپپٸن. ەرتەسٸ ٸنٸمٸزدەن «حاتىڭىزدى پرەزيدەنتكە جەتكٸزدٸم» دەگەن حابار الدىم.
شىنىن ايتۋ كەرەك, اقپاراتتىق بايلانىس ٷزٸلٸپ, التى قۇرلىق الاش جۇرتىندا بولىپ جاتقان قاتەرلٸ قان-قىرعىن وقيعانى «حابار-24», «روسسييا-24», ەuronews «ربك», «حابار» سەكٸلدٸ ساناۋلى ارنا ارقىلى عانا قالت جٸبەرمەي قاداعالاپ وتىرعان اسا قيىن دا كٷردەلٸ كٷندەردە, مەن سەكٸلدٸ جان-جٷرەكتەرٸ كٷيزەلٸپ, قازاق ەلٸنٸڭ تٸلەۋٸن تٸلەپ, جاراتقانعا جالبارىنىپ, كٷڭٸرەنگەندەردٸڭ ەسەبٸن ەشكٸم بٸلمەيدٸ... ٶيتكەنٸ ولار كٶپ بولدى... ٶتە كٶپ!
«جاڭىلعاندى جازعىرۋ – وڭاي. اداسقاندى ايىرۋ, وڭ جولعا سالۋ, جٶنگە شاقىرۋ – قيىن! جانعا باتقانى – جاڭىلعان دا قازاق! جاڭىلدىرعان دا – قازاق! جىلاتقان دا – قازاق! جىلاعان دا – قازاق! ٶلگەن دە – قازاق! ٶلتٸرگەن دە – قازاق! ٶكٸنٸشتٸ!.. ويلاساڭ, سانا مۇزداپ, جٷرەك سىزدايدى... ٶرت قۇشاعىندا قالعان الماتىنىڭ ەسەم عيماراتتارىن كٶرٸپ, قابىرعاڭ قايىسادى... وسىدان تۇپ-تۋرا 30 جىل بۇرىن قالىڭ ەل تەۋەلسٸزدٸك الدىق دەپ, بٶركٸن اسپانعا اتىپ جاتقاندا دٷنيە ەسٸگٸن اشقان بەسٸكتەگٸ قىزىلشاقا بالا وسىدان تۇپ-تۋرا 30 جىل 20 كٷن بۇرىن جٷز مىڭداي قارالى جۇرت قار ارالاس جاڭبىر جاۋعان جەلتوقساننىڭ 16-سى كٷنٸ تەۋەلسٸزدٸك جارييالانعان قاسيەتتٸ تٶردە – رەسپۋبليكا الاڭىندا ويىنا كەلگەنٸن ٸستەپ جاتىر... اتىلعان وق, ٶرت شومىلعان عيماراتتار... كەشەگٸ جيىرماسىنشى عاسىردىڭ كٶزٸندەي بولعان, سەن-سالتاناتى جاراسقان شاھار تٶرٸندەگٸ قالا ەكٸمشٸلٸگٸ مەن پرەزيدەنت رەزيدەنتسيياسىنىڭ قىزىل جالىن ٶرتٸنە ورانعان ۆيدەوسىن كٶرگەندە نە ٸستەرٸمدٸ بٸلمەي قينالدىم... تەۋەلسٸز ەلدٸڭ تاعدىرى ۇستارا جٷزٸندە تۇرعانىن جانىممەن, جٷرەگٸممەن سەزٸندٸم. «ە, اللا, كەدەيشٸلٸك پەن جوقشىلىق ايداپ, اداسقان ۇلعا اقىل بەرە گٶر! اداستىرعانداردىڭ ايىبىن تارتقىزا كٶر! ەلدٸگٸمٸزدٸ ساقتاي كٶر!» دەگەن جازبالار تٷسٸپتٸ كٷندەلٸك بەتٸنە.
سودان بەرٸ... توعىز ايعا تارتا ۋاقىت ٶتتٸ.
ەل ەسٸن جيدى, ەڭسەسٸن كٶتەردٸ. ۇلت تاريحىنا «قاڭتار قاسٸرەتٸ» بولىپ ەنگەن سول بٸر قارالى كٷندەر بٸزدەن الىستاعانىمەن, تاقسىرەتتٸ, تاعدىرشەشتٸ سەت-ساعاتتاردىڭ تابى سانادان كەتەر ەمەس, جادىدان شىعار ەمەس...
بٷگٸن دە, مٸنە, پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىن كەمەل مەملەكەتتٸڭ ٸرگەسٸن بەكٸتٸپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋعا بەت العان ەلدٸڭ بولاشاعىن انىقتار باعدارلى جولداۋىن وقىپ وتىرىپ, سول كٷندەردٸ ەسٸمە الدىم... قاڭتاردان بەرگٸ توعىز اي كٷللٸ جەر بەتٸ تۇرعىندارىنىڭ شاقشاداي باسىن شاراداي ەتٸپ, ادامزات بالاسىن بۇرىن-سوڭدى بولا قويماعان سۇراپىل كولليزييالار قورىعىنا ايداپ تىقتى... ەل باسقارۋ مەن ساياسي ٶمٸردٸڭ بٸلٸم-بٸلٸگٸن يگەرٸپ, ٷلكەن مەكتەبٸنەن ٶتكەن, دەۋٸر تولقىنىندا جٷرٸپ, قابىرعاسى قاتايىپ, ويى شىڭدالعان, كٶزقاراسى بەكٸگەن, حالىقارالىق قاتىناستار مەن ديپلوماتييانىڭ قىر-سىرىن تولىق مەڭگەرگەن, جاراتىلىسىنان حالىقشىل, قوعامشىل, مەملەكەتشٸل قازاقستان باسشىسى قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە ەلەمدٸك ساياساتتىڭ قۇبىلعان قۇرساۋىنا تٷستٸ. بٸر سىننان شىعىپ, ەكٸنشٸ بٸر سىننىڭ ەمتيحانىنان ٶتتٸ. سٶزٸنەن سٷرٸنبەدٸ. ويىنان جاڭىلمادى... ساياسي تۇلعانىڭ سابىرلى مٸنەزٸ مەن سالماقتى كٶزقاراسى قالىڭ ەلدٸڭ سەنٸمٸن بەكٸتە تٷستٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ٸرگەلٸ ماقسات جولىندا قيىندىق اتاۋلىدان ىقپايتىن ساياساتكەرلٸك ۇستانىمىنا ەلدٸڭ دە, ەلەمنٸڭ دە كٶزٸ جەتە تٷستٸ. ەل تٸزگٸنٸن ۇستاعان كٷننەن باستاپ «حالىق سٶزٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قۇرۋ ٸسٸن قولعا العان ساياساتكەر ق.توقاەۆتىڭ تاباندى بەينەسٸ وسى قىسقا ۋاقىت ٸشٸندە قالىپتاستى. نەنٸ ايتسا دا, نەنٸ ٸستەسە دە اسپاي-ساسپاي, الىپ-ۇشپاي, جٷيەلٸ تٷردە اتقارۋعا داعدىلانعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ پورترەتٸ, جۇرت ساناسىندا بەكٸدٸ. جولداۋدىڭ كٸرٸسپەسٸندە ايتىلعانداي ەۋەلٸ, جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋمدا مەملەكەتتٸڭ ساياسي جاڭعىرۋ باعدارىن انىقتاعان ول – ۇلتتىڭ ەلەۋمەتتٸك ٶمٸرٸندەگٸ اقاۋلىقتاردىڭ استارى ساياساتتاعى بويكٷيەز سامارقاۋلىق پەن ەل ٸشٸن ٸندەتە جاۋلاعان كوررۋپتسييادا جاتقانىن اشىپ ايتتى. قوعامداعى تەڭسٸزدٸكتٸڭ اقىرى «ەلەۋمەتتٸك اشۋ مەن اشىنۋعا» قالاي الىپ كەلگەنٸنە حالىق نازارىن بۇردى. «مەملەكەت يگٸلٸگٸنٸڭ 50 پايىزى 162 ادامنىڭ قولىندا تۇرعاندىعى» تۋرالى سٶزٸ مەن وفشورلاردا جاسىرىنعان قيساپسىز قاراجاتتى ەلگە قايتارۋ حاقىنداعى ٷكٸمەتكە بەرگەن ناقتى تاپسىرمالارى حالىق كٶڭٸلٸنەن شىقتى...
ەدٸل سٶز! ادال ۇعىم!
ساياسات ارەناسىنان اۋلاقتاڭقىراپ كەتكەن وسى بٸر كيەلٸ سٶز بەن قاسيەتتٸ ۇعىمنىڭ قادٸرٸن كەتٸرگەن ۋاقىتقا رەنجٸرٸڭدٸ, ەلدە اقشا مەن التىنعا ساتىلعان ارزانقول ساياساتشىلارعا رەنجٸرٸڭدٸ بٸلمەيسٸڭ?!. كٶرٸنگەن كٶك اتتىنىڭ قورجىنىنا بايلانعان توپتار مەن الپاۋىت ەلدەردٸڭ «جوباسىنا» اينالعان «تۇلعاسىماقتاردىڭ» ايقاي-سٷرەڭٸ بەل العان زامان?! «قارا قىلدى قاق جارىپ ايتقان» ەدٸل بيلەر «كٶزدەن بۇلبۇل بوپ ۇشقان» دەۋٸرگە نە دەرسٸڭ?! جانعا باتادى... ەسٸرەسە زامانا ٷردٸسٸ قالىپتاستىرعان بٷگٸنگٸ جەلٸ بەتٸن كەزٸپ جٷرگەن «بەت تىرناعىش», «شاڭقىلداعىش», «جاپتىم جالا, جاقتىم كٷيەگە» نەگٸزدەلگەن ايقايشىلداردىڭ قاتارى ەسەپسٸز كٶبەيٸپ بارا جاتقانىنا قىنجىلاسىڭ... تاعدىرى تالاۋعا تٷسٸپ, ٶكٸنٸشكە قاراي, ٷشٸنشٸ ەلدەر قاتارىنان ۇزاپ شىعا الماي جٷرگەن الاش جۇرتىنىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ جەتەگٸنە ەسسٸز بايلانۋى بٸزدٸ قاتتى ويلانتادى. قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ: «ەلەم جىلدام ٶزگەرٸپ جاتىر. بٸراق كٶبٸنە جاقسى جاعىنا ەمەس...» دەپ, وسى جىلعى ماۋسىم ايىندا ٶتكەن پەتەربور فورۋمىنداعى سٶزٸ ەرٸكسٸز ەسكە تٷسەدٸ.
بۇل سٶزدٸڭ استارىندا سٶز بەن ويدىڭ قادٸرٸ جٷدەڭكٸرەگەن جيىرما بٸرٸنشٸ عاسىردىڭ رۋحاني كەسكٸنٸ جاتقانى ايدان انىق... تاريحي شىندىق پەن ساياسي باعا تۋرا بەرٸلٸپ, ەرٸ ساۋاتتى, ەرٸ ەدٸل ايتىلعان سەت-ساعات قاز-قالپى جادىمىزدا. ەسٸرەسە ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ جارعىلىق قايشىلىقتارى مەن ۇيىمنىڭ قاۋقارسىزدىعى تۋرالى ايتقان سىنى ەلەم جۇرتىنىڭ ويىنان شىقتى... قيت ەتسە, قازاقستانعا «سوقتىعۋدى» كەسٸپ كٶرەتٸن قايسىبٸر رەسەي ساياساتكەرلەرٸ مەن جۋرناليستەرٸنە دە سول جولى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى اشىق, ايقىن جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ەلەمنٸڭ الدىندا تۇرعان ەڭ باستى كٷرەتامىر ساۋالداردىڭ بٸرٸ – دنر مەن لنر تۋرالى ويىن بٷكپەسٸز تاراتىپ, ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ كەسٸپ ايتقانى ەسٸمٸزدە. سول كٷنٸ قازاق پرەزيدەنتٸنٸڭ ساياسي, تۇلعالىق جاراتىلىسى مەن ۇستانىمىن ايداي ەلەم تانىدى! سول بريفينگتەن سوڭ التى قۇرلىقتىڭ ساياساتكەرلەرٸ مەن باسشىلارىنىڭ نازارى بٸردەن قازاقستان پرەزيدەنتٸنە بۇرىلدى. تۇلعا تۇعىرى بيٸكتەي تٷستٸ.
يە...
بۇل – ەل تٸزگٸنٸن ۇستاعان تۇلعامەن قوسا, ۋاقىت كٶلدەنەڭ تارتقان قيىندىقتاردى يگەرۋگە بەت العان قازاق ەلٸنٸڭ دە بيٸگٸ ەدٸ...
ەل دامۋىن ەلەمدٸك ٶركەنيەتتٸڭ دامۋىمەن ٷيلەستٸرە وتىرىپ, جاڭا دەۋٸر قالىپتاستىرعان دەموكراتييالىق قۇندىلىقتاردى ۇلى دالا جۇرتىنىڭ مٸنەز-قۇلقىنا ساي ٶرٸستەتۋ, ەل تاعدىرىن ٶز تاعدىرى سانايتىن وتانشىل, حالىقشىل, قوعامشىل تۇلعالاردى بارىنشا مەملەكەت ٸسٸنە تارتۋ, عالامدىق تەحنولوگييانى ۇرشىقتاي يٸرگەن بٸلٸمدٸ, مٸنەزدٸ جاستاردى تەربيەلەۋ سەكٸلدٸ ٸزگٸ قاسيەتتەرگە كەڭ جول اشۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازٸرگٸ تاڭداعى باستى ساياسي, ادامي, تۇلعالىق ۇستانىمى! بۇل ايتقاندارىمىزدى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەرگە تٷسكەن اتا زاڭىمىزدان دا, سوڭعى جولداۋدان دا, بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ كەزەكتٸ سەسسيياسى مەن شىۇ-داعى سٶيلەگەن سٶزدەرٸنەن دە انىق اڭعارامىز.
ەل بٷگٸنٸ مەن ەرتەڭٸن قامتاماسىز ەتەر دامۋ مەن ٶرٸستەۋدٸڭ بۇل ايتۋلى پرينتسيپتەرٸ مەن ۇستانىمدارى مەملەكەت ٶمٸرٸنٸڭ ۇزاق مەرزٸمٸن قامتيتىنى سٶزسٸز. قاسىم-جومارت توقاەۆ ەر سٶزٸ مەن ەر بابى قۇقىقتىق سٷزگٸدەن ٶتكەن, ساياسي, ەكونوميكالىق قازىق-باۋى بەرٸك رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ۋاقىت قاجەت ەكەنٸن اشىپ ايتتى. ول: «قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا بٸز مەملەكەتٸمٸزدٸ بٸرتٸندەپ نىعايتىپ, رەفورمالار مەن جاڭارۋ باعدارىن نىق ۇستانۋىمىز قاجەت! بارىنشا مۇقييات ەرەكەت جاساپ, ەلٸمٸزدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ مٷددەسٸنە ساي جۇمىس جٷرگٸزۋٸمٸز كەرەك! رەفورمالاردىڭ قازٸرگٸ قارقىنىن ساقتاۋ, ساياسي مەسەلەلەردٸڭ بەرٸن كەيٸنگە قالدىرماي شەشۋ اسا ماڭىزدى» دەي كەلٸپ, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنت سايلاۋىن ٶتكٸزۋدٸ ۇسىندى. پرەزيدەنت مانداتىنىڭ ۇزاقتىعىن 7 جىلمەن شەكتەپ, قايتا سايلانۋعا تىيىم سالۋ نورمالارىن جالپىحالىقتىق تالقىعا سالدى. قوس پالاتادان قولداۋ تاپقان كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستٸ ٶز جارلىعىمەن بەكٸتتٸ. سايلاۋ مەرزٸمٸن بيىلعى 20 قاراشاعا بەلگٸلەدٸ. ٶزٸنٸڭ سايلاۋعا تٷسەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ.
سونىمەن...
«ەندٸگٸ جەتٸ جىل ٸشٸندە ەل تٸزگٸنٸن كٸم ۇستايدى? قالاي ۇستايدى?» دەگەن ساۋالدار ۇلى دالانىڭ ەندٸك-بويلىعىن ەرسٸلٸ-قارسىلى كەزە باستادى. بۇل زاڭدى. دەموكراتييالىق ەل باسقارۋ ٷلگٸسٸن «كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت» دەيتٸن قۇرىلىمعا نەگٸزدەگەن جاڭا قازاقستاندا ساياسي بيلٸكتٸ انىقتاۋدىڭ الامانى باستالدى.
قازاقتا ەل مەن ەردٸڭ ويى مەن سٶزٸ, ٸسٸ مەن ەرەكەتٸ, ماقساتى مەن مٸندەتٸ سىنعا تٷسكەندە تٸل ۇشىنا ورالار تەۋەكەل دەيتٸن بٸر كيەلٸ سٶز بار. «تەۋەكەل دەيتٸن جەل قايىق. مٸنەسٸڭ! مٸنەسٸڭ دە ٶتەسٸڭ... مۇراتىڭا جەتەسٸڭ!» دەيدٸ سول ماعىناسى مەن مەنٸ تەرەڭ ۇعىمعا بٸزدٸڭ ونداعان عاسىردى ٷكٸلەپ ۇستاپ, ٷرگەن جەلگە تيگٸزبەي, ٷمٸت پەن سەنٸمنٸڭ شىراعىن سٶندٸرمەي الىپ كەلە جاتقان الاش ويلى ادال جۇرتىمىز.
بٷگٸن دە, مٸنە, الاش مۇراتىنىڭ ٷمٸتٸ مەن سەنٸمٸن, ويى مەن مٸندەتٸن ارقالاعان قازاق ەلٸ ٶزٸنٸڭ ەرتەڭٸنە الىپ بارار جاڭا, تاعدىرلى جولدى تاعى دا تەۋەكەل دەيتٸن سول الىپ كەمەنٸڭ جەلكەنٸنە تاپسىرىپ وتىر.
التى قۇرلىق الاساپىران...
ادامزات الاڭداۋلى...
توعىز ۆالدى داۋىلدىڭ ٶكٸرگەن ٷنٸ قۇلاعىمىزعا جەتٸپ تۇر...
«كەمەدەگٸنٸڭ جانى بٸر...» دەگەن ەسكٸدەن قالعان ەستٸ سٶز ەسكە تٷسەدٸ. «سىرتىڭدى – جاۋعا, ٸشٸڭدٸ داۋعا الدىرما!» دەگەن بابالارىمىز. ەلدٸك تۋىن كٶتەرٸپ, ەلٸنە جول ۇسىنىپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ كٶشٸن باستاعان تۇلعا اينالاسىنا شوعىرلانار, تەۋەكەل ايتىپ توپتاسار كەزدٸڭ كەلگەنٸن وي-سانامىزبەن, جان-جٷرەگٸمٸزبەن سەزٸنەر كەزەڭنٸڭ قىر استىندا تۇرعانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك!
نۇرلان ورازالين,
اقىن, مەملەكەتتٸك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
