قازٸرگٸ تاڭدا ٶز ٶلەڭٸمەن ەرەكشەلەنٸپ, جاس اقىندار اراسىنان سۋىرىلىپ شىعىپ, تانىلىپ كەلە جاتقان تالانت يەسٸ, جاس شايىر, جۋرناليست, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن «ساراسٶز» باعدارلاماسىندا قوناقتا بولىپ, ەدەبيەت جايلى ويلارىمەن بٶلٸستٸ, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
قازٸرگٸ ەدەبيەتتٸڭ كٶلەمٸ دە, اۋقىمى دا كەڭ دەگەن جاس اقىن, سونىمەن قاتار قازٸر بۇرىنعىعا قاراعاندا جازىپ-سىزاتىنداردىڭ سانى كٶپتەۋ ەكەنٸن دە جاسىرمادى.
«اق پەن قارانىڭ تەڭ جٷرەتٸنٸ سيياقتى, ەدەبيەتتٸ سٷيەتٸندە دە, كٷنكٶرٸس ٷشٸن جٷرگەندەر دە بار. بٸرەۋٸ شىنايى ەدەبيەتكە ٷلەس قوسسام, ياعني قۇدايدىڭ بەرگەن تالانتىمەن جۇمىس ٸستەپ جاتقاندا. ەكٸنشٸسٸ, وسى ەدەبيەتتٸ ات شىعارۋدىڭ, بەدەل جيناۋدىڭ نەمەسە قازٸرگٸ زامان تٸلٸمەن ايتقاندا بيزنەسكە اينالدىرۋدىڭ قۇرالى رەتٸندە قارايدى. وسىلاي قازٸر ەكەۋٸ قاتار جٷرٸپ كەلە جاتىر. ونى اجىراتۋ ٷشٸن, وقىرمان ٶزٸنٸڭ كٶكٸرەك كٶزٸنە بايلانىستى. شەكەرٸم بابامىزدىڭ ايتقانىنداي, وي-كٶز, كٶكٸرەك كٶزٸ دەگەنٸمٸزبەن بٸر ماعىنادا. جاقسى مەن جاماندى بٸر ۋاقىتتا قالاي سارالاۋ, قالاي سونىڭ جاقسىسىن الىپ, جامانىن تاستاۋ, وسىنى داعدىعا اينالدىرۋ, قازٸرگٸ تٸلمەن ايتقاندا وپىق جەپ قالماۋ. بٸردەڭەنٸ وقىعاندا دا, سەن بٸر كٸتاپتى وقىعاندا ۋاقىتىڭا جانىڭ اشۋى كەرەك. وسى جاعىنان قاراعاندا, قازٸرگٸ وقىرماننىڭ كٶبٸ ساۋاتتى دەپ ويلايمىن. وعان بٸزدٸڭ جاقسى اۆتورلارىمىزدى, جاقسى اقىن-جازۋشىلارىمىزدى وقىپ جٷرگەن وقىرماندارىمىزدىڭ پٸكٸرٸ, كٶزقاراستارى وسى سٶزٸمٸزدٸ دەلەلدەيدٸ», – دەيدٸ دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن.
ونىڭ ايتۋىنشا, جازۋشىنىڭ جارناماسى ٶزٸنە بايلانىستى. ناقتى ايتقاندا, قالام ۇستاعان ادامنىڭ مٸنەزٸنە بايلانىستى سيياقتى. بٸرەۋ ٶز اتىنىڭ ەربٸر جەردە اتالۋىن قالايدى. جيىن-تويدا, ەل-جۇرتتىڭ الدىندا جٷرگەندٸ قالايدى. بٸراق ول ٶزٸ تالانت. ال بٸرەۋٸ قالامايدى. ول تەك قانا مەنٸڭ مٸندەتٸم, مەنٸڭ ميسسييام – جازۋ, قالعانىن وقىرمان ٶزٸ سارالاپ الادى دەگەن ويدا بولادى.
«قازٸرگٸ قوعام ٷشٸن بۇل سەل قاۋٸپتٸ نەرسە. قازٸرگٸدەي تالانتتى جەنە تالانتسىز ادامداردىڭ جاپاتارماعاي ەدەبيەتكە كەلگەنٸندە, شىن تالانتتىلار كٶزگە تٷسپەي, تاسادا قالىپ جاتادى. وعان ەندٸ كٸم كٸنەلٸ دەگەندە, ەرينە اۆتوردىڭ ٶزٸ. سەن تالانتتىسىڭ با, جاقسى كٸتاپ جاز. جەنە ونىڭ جارناماسىن جاسا. بٸز وسىعان دەيٸن جازۋشىلار وداعىنىڭ جانىنان اشىلعان كٶركەمدٸك كەڭەس دەگەن بولدى دەپ ەستٸپ كەلەتٸنبٸز. قازٸرگٸ قوعامعا وسى كٶركەمدٸك كەڭەس اۋاداي قاجەت. سەبەبٸ پوەزييانى دا, پروزانى دا, تٸپتٸ ەننٸڭ سٶزٸن دە وقىرمان تالعاماي جۇتىپ جاتىر. بۇل ەرينە, داعدارىسقا ەكەلٸپ سوعادى. داعدارىس بولعاندا, ەدەبيەتتٸڭ, مەدەنيەتتٸڭ داعدارىسى بولادى. مۇنى باسقا ٶزگە دە شەتەلدٸك مەملەكەتتەر ەلدەقاشان باستان ٶتكٸزگەن. بٸراق ولار بەرٸبٸر تالانتتى ەدەبيەتتٸ تالانتتى ادامدار عانا جاساي الاتىنىن, تٸپتٸ ونى توپتاسىپ ەمەس, جەكە, دارا ادامداردىڭ جاسايتىنىن ەلدەقاشان دەلەلدەپ بەردٸ. ولاردا تەجٸريبە بار. ال بٸزدە قازٸرگٸ قوعام بەرٸن بٸردەي دامىتقىسى كەلەدٸ, بەرٸن بٸردەي تالانتتى قىلىپ كٶرسەتكٸسٸ كەلەدٸ. اقىن-جازۋشىلارعا ارنالعان مٷشەيرالاردا, شىنى كەرەك, تۇلپار مەن مەستەك تە قاتار شاۋىپ جاتادى. وعان ەندٸ كٶز جۇمىپ قاراپ وتىرعان قوعام دا كٸنەلٸ, بۇل ەندٸ بىلايشا ايتقاندا, تالانتتى ٶلتٸرۋ. كەزٸندە جاڭاعى ايتىپ وتىرعان كٶركەمدٸك كەڭەستە پروزاشىلار ايتاتىن: «بٸز ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ الدىنا بارىپ جازعان ەڭگٸمەمٸزدەن, پوۆەسٸمٸزدەن ٷزٸندٸ وقىپ بەردٸك. سونىڭ ٶزٸ بٸر ەدەبي-سىن مەكتەپتەن ٶتكەندەي بولدىق» دەپ ەستەلٸكتەرٸندە جازادى. ال اقىندار «بٸز عافۋ قايىربەكوۆتىڭ, باسقا مٷيٸزٸ قاراعايداي اقىنداردىڭ الدىندا ٶلەڭدەرٸمٸزدٸ وقىپ, كٶركەمدٸك كەڭەستەن ٶتكٸزدٸك» دەپ جاتادى. مٸنە قازٸرگٸ قوعامدا كٶركەمدٸك كەڭەستٸڭ اۋاداي قاجەتتٸگٸ وسى جەردە كٶرٸنەدٸ. مٷيٸزٸ قاراعايداي اعالار قازٸر دە بار, مٷمكٸن ولار ٶز شىعارماشىلىعىمەن كەتتٸ, سوڭعى بۋىندى وقىمايدى نە ۇقىپسىز قارايدى. كەزٸندەگٸ اعالارىمىزدىڭ جاستاردىڭ, ٶزٸنەن كەيٸنگٸ بۋىنعا جازعان العىسٶزدەرٸن وقىپ كٶرٸڭٸزشٸ. بٸر العىسٶزدٸڭ ٶزٸ – بٸر ماقالا, ەدەبي ماقالا, ەدەبي سىن.
جاقىندا عالىم جايلىباي اعامىزدىڭ كٸتابىنا فاريزا اپامىزدىڭ جازعان العىسٶزٸن وقىدىم. ويلانىپ-تولعانعان, كەڭ ەدەبي-عىلىم ماقالامەن بٸردەي بولىپ تۇر العىسٶزدٸڭ دەرەجەسٸ. جان-جاقتى سارالانعان, اۆتوردىڭ دا, شىعارمانىڭ دا تٷيٸنٸ, ٶزەگٸ اشىلعان», – دەيدٸ دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن.
سونىمەن قاتار, جاس اقىن ٶلەڭگە قالاي كەلگەنٸ تۋرالى دا تٸلگە تيەك ەتتٸ. ايتۋىنشا, مەكتەپ قابىرعاسىندا جٷرگەندە ازىن-اۋلاق ٶلەڭ جازىپ جٷرٸرپ, باسقا پەندەرگە يكەمٸمٸز جوق ەكەنٸن بايقايدى.
«ەدەبيەتكە قىزىقتىق, ەپتەپ جازا باستادىق. سودان ارى قاراي قىزىعۋشىلىق ۇشقىننان لاۋلاعان وتقا دەيٸن ارالىقتا وتتىڭ جانعانى سيياقتى بٸرتە-بٸرتە لاۋلاپ كەلە جاتىر. بۇل ەندٸ پوەزييانىڭ بٸر قۇدٸرەتٸ شىعار دەپ ويلايمىن. مەن اقىن بولمايمىن دەپ شىن اقىن ايتا المايدى. سەنٸڭ تالانتىڭ نەمەسە شابىتىڭ بولماسىڭا قويمايدى. وسىعان دەيٸنگٸ اقىنداردىڭ كەيبٸرٸ مٷلدە اقىن بولام دەپ ويلاماعاندار. ال وعان قاراعاندا ٶزٸڭنٸڭ كٶزقاراسىڭدى, ويىڭدى, ويىڭا كەلگەن بٸر سەزٸمدٸ ۇيقاستى ٶلەڭمەن, قازاقتىڭ ٶلەڭٸمەن جەتكٸزۋ ەلدەقايدا يكەمدٸ بولعان شىعار. سول ٷشٸن ٶلەڭگە كەلدٸك دەپ ويلايمىن», – دەيدٸ ول.
اقىننىڭ ايتۋىنشا, مىقتى اقىن بولۋ ٷشٸن اقىنعا تالانتتان باسقا ەڭبەك قاجەت. سەبەبٸ بٸز قازٸر تامسانىپ وقيتىن قازاق اقىندارىنىڭ, ەلەم اقىندارىنىڭ بەرٸ دە ەڭبەكتەنگەن. ەشبٸر اقىن, ەشبٸر جازۋشى ەڭبەكسٸز ارتىنا ەشتەڭە قالدىرا الماعان. بەرٸ دە كٷنٸ-تٷنٸ ەڭبەكتەنگەن.
«مىسالى, جۇمەكەڭدٸ الايىق, مۇقاعاليدى الايىق... بٸر-بٸرٸمەن جارىسىپ ٶلەڭ جازدى دەيدٸ. سونىڭ ٶزٸ - ۇشان تەڭٸز ەڭبەك. قازٸرگٸ وقىرمان سونىڭ نەرٸن الىپ جاتىر. ال بٸزدەن كەيٸنگٸ, ودان كەيٸنگٸ ۇرپاقتارعا ول تاۋسىلمايتىن قازىنا. سونداي-اق, بٸز كەشەگٸ 30 جىلدا رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ كٶبٸنەن اداسىپ قالدىق. كٶپ اعالارىمىز ايتادى, كەشەگٸ كەزدە بٷگٸنگٸگە قاراعاندا وقىرمانىمىز كٶپ ەدٸ دەيدٸ. بٸر اۋىلعا نەمەسە وبلىسقا بارساڭ سەنٸ تانىمايتىن ادام جوق دەيدٸ. بٸز بەرٸنە ەكونوميكا دەپ ۇراندادىق, ال حالىقتىڭ جاعدايى مەز ەمەس بولدى, شىنى كەرەك. سوسىن «اش بالا توق بالامەن وينامايدىنىڭ» كەرٸ ونداي حالىق, ونداي قوعام قالاي كٸتاپ وقيدى? ەرينە كٸتاپ وقۋ دەگەن ادامنىڭ كٶڭٸل-كٷيٸنٸڭ دۇرىستىعىن دا, ەلەۋمەتتٸك جاعدايىنىڭ جاقسىلىعىن دا كٶرسەتەدٸ. وعان تاعى ەكونوميكالىق داعدارىس, اقپاراتتىق سوعىس, ينتەرنەت ەلەمٸ, جان-جاقتان تارتىپ ادامدى, جاھاندانۋدىڭ بٸزگە ەسەرٸ وسى بولىپ وتىر. ادامداردى تازا رۋحاني ەلەمنەن ۋاقىتشا ەلەمگە جەتەلەپ اپارا جاتىر. مىسالى, وسى رۋحاني قۇندىلىقتىڭ, وقىرماننىڭ ەڭ جاقسى دامىعان كەزٸ – فرانتسۋز ەدەبيەتٸنٸڭ شارىقتاپ تۇرعان كەزٸمەن تۋرا كەلەدٸ دەسەم, قاتەلەسپەيتٸن شىعارمىن. ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٸتاپ وقيتىن, ەلٸ كٷنگە دەيٸن گازەت ساتىپ الىپ, بۇرىنعى كٶنە مۇرالارمەن اينالىسىپ, سولاردى جيناپ جٷرەتٸن وقىرماندار سول جاقتا بار دەپ ايتىپ جاتادى. بۇل - رۋحاني قۇندىلىققا سەل دە بولسا سىزات تٷسپەگەن ەلدەر. ال, بٸزدٸكٸ باسقاشا. بٸز وقىرماندى جوعالتىپ الدىق, رۋحاني قۇندىلىق پەن ماتەريالدىق قۇندىلىقتىڭ قايسى كەرەك ەكەنٸن شاتاستىرىپ الدىق. وسىنداي فاكتورلار بٸزدٸڭ وقىرماندى ەرينە اداستىرادى. بۇل جەردە سٸز وقىرمان ٸزدەپ تە ەۋرە بولا المايسىز», – دەيدٸ قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن.
ايتا كەتەيٸك, وتاندىق ارانالاردىڭ بٸرٸندەگٸ «ساراسٶز» باعدارلاماسىنا قوناق بولعان جاس اقىن, جۋرناليست, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ دٷيسەنەلٸ ەلٸماقىن ەدەبيەت جايلى ويلارىمەن بٶلٸستٸ. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ ەدەبيەتتٸڭ كٶلەمٸ دە, اۋقىمى دا كەڭ دەگەن جاس قالامگەر, بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇرىنعىعا قاراعاندا جازىپ-سىزاتىنداردىڭ سانى كٶپتەۋ ەكەنٸن دە جاسىرمادى.
