فوتو: gov.kz
ەسكەرگە بارۋ – ەر ەر ازاماتتىڭ مەملەكەت الدىنداعى بورىشى. «ەسكەري قىزمەت جەنە ەسكەري قىزمەتشٸلەردٸڭ مەتەبەسٸ تۋرالى» قر زاڭىندا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپ بويىنشا, ەسكەرگە شاقىرۋدان بوساتىلعاندار مەن شاقىرۋدى كەيٸنگە قالدىرعانداردان باسقا 18-27 جاس ارالىعىنداعى ەر ازاماتتار 12 اي ساربازدىق مٸندەتٸن اتقارۋى كەرەك. ال كەيٸنگٸ جىلدارى ەسكەرگە بارعانداردىڭ ٶلٸمٸ وقيعالارىنان سوڭ بۇل مٸندەتتەن جالتارعىسى كەلەتٸندەر كٶبەيدٸ, دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات» MNU Newsroom -گە سٸلتەمە جاساپ.
مەرزٸمدٸ ەسكەري قىزمەتكە شاقىرۋ ناۋقانى جىلىنا ەكٸ رەت كٶكتەم جەنە كٷز مەزگٸلٸندە ٶتەدٸ. ال بۇل مٸندەتتەن قانداي دا بٸر سەبەپپەن جالتارعاندار قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلادى.
ەل ٸشٸندە دەنساۋلىعى جارامدى, ەسكەري بورىشىن ٶتەۋگە بارلىق مٷمكٸندٸگٸ بولا تۇرا بارعىسى كەلمەيتٸن جاستار كٶبەيگەن. كەيبٸرٸ كٷندەلٸكتٸ جۇمىسىن سىلتاۋراتسا, بٸرٸ ەسكەرگە بارۋدى ۋاقىتتى بوس ٶتكٸزۋ دەپ سانايدى.
استانالىق 22 جاستاعى ەلامانعا بىلتىر كٶكتەمدە ەسكەرگە شاقىرتۋ كەلگەن. كەيٸن مەديتسينالىق تەكسەرٸس كەزٸندە دەنساۋلىعىنىڭ ەسكەرگە بارۋعا جارامسىزدىعى انىقتالعان. سٶيتٸپ, ول ەسكەر قاتارىنا ٸلٸنە الماعان. ەلامان جاعدايدىڭ بۇلاي ٶربٸگەنٸنە قۋانعانىن ايتادى.
«قازٸر جاڭالىقتاردان ەسكەردەگٸ زورلىق-زومبىلىق, كٸسٸ ٶلٸمٸ تۋرالى عانا ەستيسٸڭ. ادام بولعاننان كەيٸن قورقىنىش بولماي قويمايدى. ونىڭ ٷستٸنە ەسكەرگە بارىپ كەلگەن دوستارىمنىڭ ەڭگٸمەسٸنەن تٷسٸنگەنٸم, ول جەردە شىنىمەن دە ۇرىپ-سوعۋ بار ەكەن. سوندىقتان ەسكەرگە جارامسىز بولعانىما مۇڭايمادىم», – دەيدٸ ول.
كەي جاستار ەسكەري مٸندەتٸن ٶتەۋگە بارعىسى كەلسە دە, اتا-انالارىنىڭ قارسىلىعىنا تاپ بولىپ جاتادى. ولار ٶز بالالارىن ەسكەردەن الىپ قالۋ ٷشٸن زاڭ بۇزۋعا دا بارادى.
مىسالى, وسى جىلدىڭ 13 ناۋرىزىندا استانالىق 21 جاستاعى داستان ەسٸمدٸ ازاماتتى تٷنگٸ ۋاقىتتا كومپيۋتەر كلۋبىنان جەرگٸلٸكتٸ ەسكەري باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ەسكەري بٶلٸمشەگە الىپ كەتكەن. سەبەبٸ جەكە كۋەلٸگٸن تەكسەرۋ بارىسىندا بورىشىنان جالتارىپ جٷرگەندەر قاتارىندا بولعانى انىقتالعان.
«دوسىم ٸنٸسٸن جٸبەرگٸسٸ كەلمەگەندٸكتەن, بٸز جان-جاقتان بايلانىس ٸزدەپ, «كەلٸسٸمگە كەلگٸمٸز» كەلدٸ. قالتامىزداعى 150 مىڭ تەڭگەنٸ بەرٸپ, داستاندى الىپ قالعىمىز كەلگەن. الايدا ەسكەري بٶلٸمشەدەگٸلەر «500 مىڭ «ايىپپۇل» تٶلەپ, الىپ كەتسەڭٸزدەر» بولادى دەدٸ. قولىمىزدا ونداي اقشا بولماعاندىقتان, امال جوق داستاندى الىپ قالا المايتىن بولدىق», – دەيدٸ داستان وتباسىنىڭ دوسى.
كەيٸنگٸ كەزدەگٸ ەسكەري قىزمەتتەگٸ ٶلٸم جايلى جاڭالىقتاردان كەيٸن ەسكەرگە بارۋعا جٷرەكسٸنەتٸندەر دە بار.
بىلتىر 18 سەۋٸردە باس ەسكەري پروكۋروردىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى بەرگەن مەلٸمەتكە سەيكەس, كەيٸنگٸ ٷش جىلدا 270 ەسكەري بورىشىن ٶتەۋشٸ كٶز جۇمعان. 2020 جىلى 78 ادام, 2021 جىلى 96, 2022 جىلى 85, ال 2023 جىلدىڭ باسىندا 11 ادام قازا تاپقان. ولاردىڭ 36 پايىزى تٷرلٸ دەرتتەن كٶز جۇمسا, 24 جول اپاتىنان مەرت بولعان. قالعان 20 پايىزى سۋيتسيد جاساعان.
بىلتىر ماڭعىستاۋ وبلىسى مەن ستەپنوگورسك قالاسىندا ەكٸ ۇلتتىق ۇلان ٶزدەرٸنە قول سالىپ قايتىس بولعانى تۋرالى اقپارات تارادى.
ال قورعانىس مينيسترٸ رۋسلان جاقسىلىقوۆ ساربازدار ٶلٸمٸنە قاتىستى “ەسكەر عانا كٸنەلٸ ەمەس, ولار ەسكەرگە ٶزدەرٸنٸڭ قوعامداعى پروبلەمالارىمەن كەلدٸ, بٸزدٸڭ ماقسات – ەرەسەك ادامعا مەسەلەسٸن شەشۋگە كٶمەكتەسۋ, ەسكەري قىزمەتكە بەيٸمدەۋ» دەگەن ەدٸ.
قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸ باس شتابى ۇيىمداستىرۋ-جۇمىلدىرۋ جۇمىستارى دەپارتامەنتٸ باستىعىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان سەرٸكحانۇلى ەسكەردەن جالتارۋ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ اۋىر ەكەنٸن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, ٶز قىزمەتٸندە ەسكەرگە بارۋعا مٸندەتتٸ ازاماتتىڭ اتا-اناسى نە تۋىسى تاراپىنان زاڭ بۇزۋ ەرەكەتٸنە تاپ بولماعان.
«ەسكەرگە بارماۋدىڭ ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق جەنە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ كٶزدەلگەن. سول ٷشٸن ازاماتتار ەسكەرگە بارۋدان ەرٸكتٸ تٷردە باس تارتپايدى. ال جەرگٸلٸكتٸ ەسكەري باسقارۋ ورگاندارىنىڭ جولداعان شاقىرۋ قاعازى بويىنشا ەسكەرگە تٸركەلۋگە كەلمەگەنٸ – ولاردىڭ ەلٸ دە شاقىرتۋدان حابارسىز بولعانىن بٸلدٸرەدٸ. ياعني اقپاراتتان قۇلاقتانباعاندىقتان, ەسكەرگە بارۋدان جالتارعان سيياقتى كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن», – دەيدٸ ول.
وعان قوسا, پولكوۆنيك قر قورعانىس مينيسترلٸگٸ تاراپىنان تسيفرلىق ترانسفورماتسييا ەنگٸزٸلگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە ەسكەرگە شاقىرىلعانداردىڭ باعىلاۋىن كٷشەيتەدٸ. ياعني ەندٸگٸدە ازاماتتاردىڭ ەسكەردەن جالتارۋ جاعدايلارى قيىنداي تٷسۋٸ مٷمكٸن.
ينفورمبيۋرونىڭ حابارلاۋىنشا, ەسكەري بورىشىن ٶتەۋدەن جالتارعاندارعا 1000 اەك ايىپپۇل سالىنادى, نەمەسە 400 ساعاتتىق قوعامدىق جۇمىسقا تارتىلادى. تٸپتٸ بٸر جىلعا سوتتالۋى دا مٷمكٸن.
ال شاقىرۋ كوميسسيياسىن الداۋ ٷشٸن قولدان قۇجات جاساعانى ناقتىلانسا, ٶزٸنە ەدەيٸ زييان كەلتٸرسە ايىپپۇل 3 ەسە ۇلعايىپ, 11 ميلليون تەڭگەنٸ قۇراۋى نەمەسە 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى دا مٷمكٸن. بٸراق ٸس سوتقا ٶتكەنگە دەيٸن ەسكەرگە شاقىرۋ بٶلٸمشەسٸنە بارىپ ٷلگەرسە, قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتەن قۇتىلادى.
قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸ باس شتابىنىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بىلتىر ەسكەرگە 38 مىڭ ازامات شاقىرىلعان. ال بيىل ولاردىڭ سانى 40 مىڭ دەپ جوسپارلانعان ەكەن. قازٸر ەل تەرريتوريياسىندا 195 ەسكەري باسقارۋ ورگانى بار, وندا اتقارۋشى ورگاندار قۇرىلىپ, شاقىرۋ جۇمىستارى جٷرٸپ جاتىر.
بيىل ەسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانى 1 ناۋرىزدان باستالدى.
