Foto: gov.kz
Áskerge barý – ár er azamattyń memleket aldyndaǵy boryshy. «Áskeri qyzmet jáne áskeri qyzmetshilerdiń mátebesi týraly» QR zańynda belgilengen tártip boiynsha, áskerge shaqyrýdan bosatylǵandar men shaqyrýdy keiinge qaldyrǵandardan basqa 18-27 jas aralyǵyndaǵy er azamattar 12 ai sarbazdyq mindetin atqarýy kerek. Al keiingi jyldary áskerge barǵandardyń ólimi oqiǵalarynan soń bul mindetten jaltarǵysy keletinder kóbeidi, dep habarlaidy «Ult aqparat» MNU Newsroom -ge silteme jasap.
Merzimdi áskeri qyzmetke shaqyrý naýqany jylyna eki ret kóktem jáne kúz mezgilinde ótedi. Al bul mindetten qandai da bir sebeppen jaltarǵandar qylmystyq jaýapkershilikke tartylady.
El ishinde densaýlyǵy jaramdy, áskeri boryshyn óteýge barlyq múmkindigi bola tura barǵysy kelmeitin jastar kóbeigen. Keibiri kúndelikti jumysyn syltaýratsa, biri áskerge barýdy ýaqytty bos ótkizý dep sanaidy.
Astanalyq 22 jastaǵy Elamanǵa byltyr kóktemde áskerge shaqyrtý kelgen. Keiin meditsinalyq tekseris kezinde densaýlyǵynyń áskerge barýǵa jaramsyzdyǵy anyqtalǵan. Sóitip, ol ásker qataryna iline almaǵan. Elaman jaǵdaidyń bulai órbigenine qýanǵanyn aitady.
«Qazir jańalyqtardan áskerdegi zorlyq-zombylyq, kisi ólimi týraly ǵana estisiń. Adam bolǵannan keiin qorqynysh bolmai qoimaidy. Onyń ústine áskerge baryp kelgen dostarymnyń áńgimesinen túsingenim, ol jerde shynymen de uryp-soǵý bar eken. Sondyqtan áskerge jaramsyz bolǵanyma muńaimadym», – deidi ol.
Kei jastar áskeri mindetin óteýge barǵysy kelse de, ata-analarynyń qarsylyǵyna tap bolyp jatady. Olar óz balalaryn áskerden alyp qalý úshin zań buzýǵa da barady.
Mysaly, osy jyldyń 13 naýryzynda astanalyq 21 jastaǵy Dastan esimdi azamatty túngi ýaqytta kompiýter klýbynan jergilikti áskeri basqarý organdarynyń qyzmetkerleri áskeri bólimshege alyp ketken. Sebebi jeke kýáligin tekserý barysynda boryshynan jaltaryp júrgender qatarynda bolǵany anyqtalǵan.
«Dosym inisin jibergisi kelmegendikten, biz jan-jaqtan bailanys izdep, «kelisimge kelgimiz» keldi. Qaltamyzdaǵy 150 myń teńgeni berip, Dastandy alyp qalǵymyz kelgen. Alaida áskeri bólimshedegiler «500 myń «aiyppul» tólep, alyp ketseńizder» bolady dedi. Qolymyzda ondai aqsha bolmaǵandyqtan, amal joq Dastandy alyp qala almaityn boldyq», – deidi Dastan otbasynyń dosy.
Keiingi kezdegi áskeri qyzmettegi ólim jaily jańalyqtardan keiin áskerge barýǵa júreksinetinder de bar.
Byltyr 18 sáýirde bas áskeri prokýrordyń birinshi orynbasary bergen málimetke sáikes, keiingi úsh jylda 270 áskeri boryshyn óteýshi kóz jumǵan. 2020 jyly 78 adam, 2021 jyly 96, 2022 jyly 85, al 2023 jyldyń basynda 11 adam qaza tapqan. Olardyń 36 paiyzy túrli dertten kóz jumsa, 24 jol apatynan mert bolǵan. Qalǵan 20 paiyzy sýitsid jasaǵan.
Byltyr Mańǵystaý oblysy men Stepnogorsk qalasynda eki ulttyq ulan ózderine qol salyp qaitys bolǵany týraly aqparat tarady.
Al qorǵanys ministri Rýslan Jaqsylyqov sarbazdar ólimine qatysty “ásker ǵana kináli emes, olar áskerge ózderiniń qoǵamdaǵy problemalarymen keldi, bizdiń maqsat – eresek adamǵa máselesin sheshýge kómektesý, áskeri qyzmetke beiimdeý» degen edi.
Qazaqstannyń Qarýly kúshteri bas shtaby uiymdastyrý-jumyldyrý jumystary departamenti bastyǵynyń orynbasary Rýslan Serikhanuly áskerden jaltarý jaýapkershiligi aýyr ekenin aitady. Onyń sózinshe, óz qyzmetinde áskerge barýǵa mindetti azamattyń ata-anasy ne týysy tarapynan zań buzý áreketine tap bolmaǵan.
«Áskerge barmaýdyń ákimshilik quqyq buzýshylyq jáne qylmystyq quqyq buzýshylyqta jaýapkershiligi kózdelgen. Sol úshin azamattar áskerge barýdan erikti túrde bas tartpaidy. Al jergilikti áskeri basqarý organdarynyń joldaǵan shaqyrý qaǵazy boiynsha áskerge tirkelýge kelmegeni – olardyń áli de shaqyrtýdan habarsyz bolǵanyn bildiredi. Iaǵni aqparattan qulaqtanbaǵandyqtan, áskerge barýdan jaltarǵan siiaqty kórinýi múmkin», – deidi ol.
Oǵan qosa, polkovnik QR Qorǵanys ministrligi tarapynan tsifrlyq transformatsiia engizilgenin atap ótti. Bul óz kezeginde áskerge shaqyrylǵandardyń baǵylaýyn kúsheitedi. Iaǵni endigide azamattardyń áskerden jaltarý jaǵdailary qiyndai túsýi múmkin.
Informbiýronyń habarlaýynsha, áskeri boryshyn óteýden jaltarǵandarǵa 1000 AEK aiyppul salynady, nemese 400 saǵattyq qoǵamdyq jumysqa tartylady. Tipti bir jylǵa sottalýy da múmkin.
Al shaqyrý komissiiasyn aldaý úshin qoldan qujat jasaǵany naqtylansa, ózine ádeii ziian keltirse aiyppul 3 ese ulǵaiyp, 11 million teńgeni quraýy nemese 3 jylǵa bas bostandyǵynan aiyrylýy da múmkin. Biraq is sotqa ótkenge deiin áskerge shaqyrý bólimshesine baryp úlgerse, qylmystyq jaýapkershilikten qutylady.
Qazaqstannyń Qarýly kúshteri bas shtabynyń málimdeýinshe, byltyr áskerge 38 myń azamat shaqyrylǵan. Al biyl olardyń sany 40 myń dep josparlanǵan eken. Qazir el territoriiasynda 195 áskeri basqarý organy bar, onda atqarýshy organdar qurylyp, shaqyrý jumystary júrip jatyr.
Biyl áskerge shaqyrý naýqany 1 naýryzdan bastaldy.
