كوللاج: kaz.orda.kz
قازاقستان ٷشٸن ستراتەگييالىق باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ – تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ بٷكٸل كەزەڭٸندە ٶزٸنٸڭ تەڭگەرٸمدٸ جەنە پراگماتيكالىق سيپاتىمەن ەرەكشەلەنەتٸن سىرتقى ساياسات. مٸنە, مەملەكەت ۇلتتىق مٷددەنٸ قورعاپ, ستراتەگييالىق مەسەلەلەردٸ شەشەدٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىن ساراپتاپ كٶردٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جىل باسىندا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتٸنە بەرگەن سۇحباتىندا اتاپ ٶتكەندەي: «بٸزدٸڭ باسىمدىقتارىمىز ٶزگەرٸسسٸز – ەلٸمٸزدٸڭ ەگەمەندٸگٸ مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىنا مىزعىماستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋ, تۇراقتى ەكونوميكالىق ٶسۋ ٷشٸن قولايلى سىرتقى جاعدايلار جاساۋ». قازٸرگٸ گەوساياسي جاعدايدا قازاقستانعا بارلىق شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرمەن, ەسٸرەسە كٶرشٸلەرٸمەن ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ قاجەت. ال قازاقستانعا ەڭ جاقىندارى – رەسەي مەن قىتاي.
رەسەي قازاقستاننىڭ باستى ستراتەگييالىق سەرٸكتەسٸ جەنە وداقتاسى بولىپ تابىلادى. ٶتكەن ونجىلدىقتار بٸزدٸڭ ەلدەرٸمٸزگە مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ ەسەرلٸ ارحيتەكتۋراسىن قۇرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. بۇل قاتىناستاردىڭ نەگٸزٸن 300-دەن استام كەلٸسٸم-شارتتار مەن كەلٸسٸمدەر قۇرايدى. جوعارى دەڭگەيدەگٸ ساياسي ديالوگ قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. قازاقستان مەن رەسەي كٶپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىندا ٶزارا ٸس-قيمىل جاساپ, ايماقتىق تۇراقتىلىق پەن حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸن شەشەدٸ. ەكونوميكالىق ەرٸپتەستٸككە كەلەتٸن بولساق, ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2023 جىلدىڭ 10 ايىندا 21,4 ملرد دوللاردى قۇرادى. بۇل تاڭعالارلىق ەمەس, ٶيتكەنٸ ەلدەردٸ ەلەمدەگٸ ەڭ ۇزىن ٷزدٸكسٸز قۇرلىق شەكاراسى بايلانىستىرادى.
بٷگٸندە قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى قارىم-قاتىناس دوستىق, تاتۋ كٶرشٸلٸك جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق ەرٸپتەستٸك رۋحىندا بەلسەندٸ دامىپ كەلەدٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ تٶراعاسى سي تسزينپين قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ «التىن وتىز جىلدىعىن» باستادى. وعان ايقىن دەلەل – قازاقستان باسشىسىنىڭ ٶتكەن جىلى قىتايعا جاساعان ەكٸ ساپارى.
قىتاي مەن قازاقستان اراسىنداعى ٶزارا تاۋار اينالىمى بۇرىن-سوڭدى بولماعان ٶسٸم كٶرسەتۋدە – 2023 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ول 24,3 ميلليارد دوللارعا جەتٸپ, جاڭا رەكورد ورناتتى. قىتاي دەستٷرلٸ تٷردە قازاقستان ەكونوميكاسىنا ٸرٸ ينۆەستورلاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. قازاقستان قازٸردٸڭ ٶزٸندە قىتايدان 24 ميلليارد دوللار ينۆەستيتسييا جينادى. قىتايمەن ورتاق شەكارا, قازاقستاننىڭ شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى تيٸمدٸ گەوگرافييالىق جاعدايى – وسىنىڭ بارلىعى مەملەكەت ٷشٸن قىتاي تاۋارلارىنىڭ ەرتٷرلٸ باعىتتاعى ترانزيتتٸك ترانزيتٸ ٷشٸن كەڭ پەرسپەكتيۆالار اشادى.
بەيجٸڭدە ٶتكەن «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» ٷشٸنشٸ جوعارى دەڭگەيلٸ فورۋمىنا قاتىسۋ بارىسىندا قازاقستان مەن قىتاي ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن بٸرلەسٸپ دامىتۋ تۋرالى كەلٸسٸمگە, سونداي-اق «بٸر بەلدەۋ, بٸر جول» حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىن بٸرلەسٸپ سالۋ تۋرالى مەموراندۋمعا سيياقتى ماڭىزدى كەلٸسٸمدەرگە قول قويدى. اياگٶز-تاچەڭ تەمٸر جولى. بۇل قادامدار رەسپۋبليكانىڭ كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپٸن بەرەدٸ.
قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ۆيزاسىز رەجيمنٸڭ كٷشٸنە ەنۋٸ ٶتە ماڭىزدى – قازاقستاندىقتار ەندٸ بۇل ەلگە ەركٸن كەلۋگە قۇقىلى. قازٸر قىتاي جوعارى دامىعان مەملەكەت, ونىڭ ٸشٸندە جوعارى تەحنولوگييا سالاسى. مۇنى بٷكٸل ەلەم مويىندايدى. سوندىقتان دا قازاقستان ٷشٸن شىعىستاعى كٶرشٸمەن ىنتىماقتاسۋ جەنە وسىنداي دوستىق قارىم-قاتىناس پەن ٶزارا سەنٸمنٸڭ بارلىق ارتىقشىلىقتارىن تيٸمدٸ پايدالانۋ پرينتسيپتٸ ماڭىزدى.
بىلتىر قازاقستان ٷشٸن ٶتە قارقىندى جىل بولدى. قازاقستان بٷگٸندە ەلەمنٸڭ بارلىق نەگٸزگٸ مەملەكەتتەرٸمەن تەڭ جاعدايدا ديالوگ جٷرگٸزۋدە. ٶتكەن سىرتقى ساياسي وقيعالاردى باعالاۋ كٶپۆەكتورلى بەيتاراپ مەملەكەت مەرتەبەسٸن نىعايتۋعا باعىتتالعان ستراتەگييانىڭ سەتتٸلٸگٸن كٶرسەتەدٸ. مۇنى فرانتسييا پرەزيدەنتتەرٸ ەممانۋەل ماكرون, تٷركييا پرەزيدەنتتەرٸ رەجەپ تايىپ ەردوعان, رەسەي ۆلاديمير پۋتين, اقش مەملەكەتتٸك حاتشىسى انتوني بلينكەننٸڭ استاناعا جاساعان ساپارلارى, سونداي-اق قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كٶپتەگەن شەتەلدٸك ساپارلارى مەن اقش پرەزيدەنتٸ دجومەن كەزدەسۋلەرٸ ايقىن كٶرسەتەدٸ. بايدەن, قىتاي باسشىسى سي تسزينپين جەنە ساۋد ارابيياسىنىڭ مۇراگەر حانزاداسى مۇحاممەد بەن سالمان, گەرمانييا كانتسلەرٸ ولاف شولتس.
وسى كەزدەسۋلەردٸڭ ەرقايسىسىنىڭ قازاقستان ٷشٸن پايداسى – ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ميللياردتاعان دوللار ينۆەستيتسيياسى بار شەتەلدٸك كومپانييالاردىڭ كەلۋٸ. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ Mercedes-Benz Group, Siemens Energy, CRRC Corporation Limited, CITIC Group جەنە Amazon ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋلەرٸ رەسپۋبليكانىڭ شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن تارتىمدىلىعىن راستادى. وسىنىڭ بارلىعى قازاقستانعا گەوساياسي تۋربۋلەنتتٸلٸك دەۋٸرٸندە تۇراقتىلىقتىڭ ەكونوميكالىق جەنە ساياسي كەپٸلدٸكتەرٸن بەرەدٸ.
