Kollaj: kaz.orda.kz
Qazaqstan úshin strategiialyq basymdyqtardyń biri – táýelsizdiktiń búkil kezeńinde óziniń teńgerimdi jáne pragmatikalyq sipatymen erekshelenetin syrtqy saiasat. Mine, memleket ulttyq múddeni qorǵap, strategiialyq máselelerdi sheshedi. Osy oraida Ult.kz tilshisi Qazaqstannyń syrtqy saiasatyn saraptap kórdi.
Prezident Qasym-Jomart Toqaev jyl basynda «Egemen Qazaqstan» gazetine bergen suhbatynda atap ótkendei: «Bizdiń basymdyqtarymyz ózgerissiz – elimizdiń egemendigi men aýmaqtyq tutastyǵyna myzǵymastyǵyn qamtamasyz etý, Qazaqstan azamattarynyń quqyqtary men múddelerin qorǵaý, turaqty ekonomikalyq ósý úshin qolaily syrtqy jaǵdailar jasaý». Qazirgi geosaiasi jaǵdaida Qazaqstanǵa barlyq sheteldik áriptestermen, ásirese kórshilerimen ózara tiimdi yntymaqtastyqty damytý qajet. Al Qazaqstanǵa eń jaqyndary – Resei men Qytai.
Resei Qazaqstannyń basty strategiialyq seriktesi jáne odaqtasy bolyp tabylady. Ótken onjyldyqtar bizdiń elderimizge memleketaralyq qatynastardyń áserli arhitektýrasyn qurýǵa múmkindik berdi. Bul qatynastardyń negizin 300-den astam kelisim-sharttar men kelisimder quraidy. Joǵary deńgeidegi saiasi dialog qarqyndy damyp keledi. Qazaqstan men Resei kópjaqty qurylymdar aiasynda ózara is-qimyl jasap, aimaqtyq turaqtylyq pen halyqaralyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselelerin sheshedi. Ekonomikalyq áriptestikke keletin bolsaq, eki el arasyndaǵy taýar ainalymy 2023 jyldyń 10 aiynda 21,4 mlrd dollardy qurady. Bul tańǵalarlyq emes, óitkeni elderdi álemdegi eń uzyn úzdiksiz qurlyq shekarasy bailanystyrady.
Búginde Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy qarym-qatynas dostyq, tatý kórshilik jáne uzaq merzimdi strategiialyq áriptestik rýhynda belsendi damyp keledi. Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaev pen Qytai Halyq Respýblikasynyń Tóraǵasy Si Tszinpin Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń «altyn otyz jyldyǵyn» bastady. Oǵan aiqyn dálel – Qazaqstan basshysynyń ótken jyly Qytaiǵa jasaǵan eki sapary.
Qytai men Qazaqstan arasyndaǵy ózara taýar ainalymy buryn-sońdy bolmaǵan ósim kórsetýde – 2023 jyldyń 10 aiynyń qorytyndysy boiynsha ol 24,3 milliard dollarǵa jetip, jańa rekord ornatty. Qytai dástúrli túrde Qazaqstan ekonomikasyna iri investorlardyń biri bolyp tabylady. Qazaqstan qazirdiń ózinde Qytaidan 24 milliard dollar investitsiia jinady. Qytaimen ortaq shekara, Qazaqstannyń Shyǵys pen Batys arasyndaǵy tiimdi geografiialyq jaǵdaiy – osynyń barlyǵy memleket úshin Qytai taýarlarynyń ártúrli baǵyttaǵy tranzittik tranziti úshin keń perspektivalar ashady.
Beijińde ótken «Bir beldeý, bir jol» Úshinshi joǵary deńgeili forýmyna qatysý barysynda Qazaqstan men Qytai Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytyn birlesip damytý týraly kelisimge, sondai-aq «Bir beldeý, bir jol» halyqaralyq kólik baǵytyn birlesip salý týraly memorandýmǵa siiaqty mańyzdy kelisimderge qol qoidy. Aiagóz-Tacheń temir joly. Bul qadamdar respýblikanyń kólik-logistika salasynyń damýyna qosymsha serpin beredi.
Qazaqstan men Qytai arasyndaǵy vizasyz rejimniń kúshine enýi óte mańyzdy – qazaqstandyqtar endi bul elge erkin kelýge quqyly. Qazir Qytai joǵary damyǵan memleket, onyń ishinde joǵary tehnologiia salasy. Muny búkil álem moiyndaidy. Sondyqtan da Qazaqstan úshin shyǵystaǵy kórshimen yntymaqtasý jáne osyndai dostyq qarym-qatynas pen ózara senimniń barlyq artyqshylyqtaryn tiimdi paidalaný printsipti mańyzdy.
Byltyr Qazaqstan úshin óte qarqyndy jyl boldy. Qazaqstan búginde álemniń barlyq negizgi memleketterimen teń jaǵdaida dialog júrgizýde. Ótken syrtqy saiasi oqiǵalardy baǵalaý kópvektorly beitarap memleket mártebesin nyǵaitýǵa baǵyttalǵan strategiianyń sáttiligin kórsetedi. Muny Frantsiia Prezidentteri Emmanýel Makron, Túrkiia prezidentteri Rejep Taiyp Erdoǵan, Resei Vladimir Pýtin, AQSh Memlekettik hatshysy Antoni Blinkenniń Astanaǵa jasaǵan saparlary, sondai-aq Qasym-Jomart Toqaevtyń kóptegen sheteldik saparlary men AQSh Prezidenti Djomen kezdesýleri aiqyn kórsetedi. Baiden, Qytai basshysy Si Tszinpin jáne Saýd Arabiiasynyń murager hanzadasy Muhammed ben Salman, Germaniia kantsleri Olaf Sholts.
Osy kezdesýlerdiń árqaisysynyń Qazaqstan úshin paidasy – iri infraqurylymdyq jáne áleýmettik jobalardy júzege asyrý úshin milliardtaǵan dollar investitsiiasy bar sheteldik kompaniialardyń kelýi. Prezident Toqaevtyń Mercedes-Benz Group, Siemens Energy, CRRC Corporation Limited, CITIC Group jáne Amazon ókilderimen kezdesýleri respýblikanyń sheteldik investorlar úshin tartymdylyǵyn rastady. Osynyń barlyǵy Qazaqstanǵa geosaiasi týrbýlenttilik dáýirinde turaqtylyqtyń ekonomikalyq jáne saiasi kepildikterin beredi.
