فوتو: Ult.kz
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت بولىپ سايلانعانىنا 6 جىل تولدى. وسى ورايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي-دىڭ الماتى ٶكٸلدٸگٸندە «قازاقستانداعى رەفورمالار: نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەر مەن دامۋ باعىتتارى» تاقىرىبىندا تالقىلاۋ ٶتتٸ, – دەپ حابارلايدى Ult.kz.
كيسي GPS الاڭىندا جەتەكشٸ ساراپشىلار, ساياساتتانۋشىلار, عىلىمي قاۋىمداستىق جەنە قوعامدىق ۇيىمداردىڭ ٶكٸلدەرٸ ساياسي جاڭعىرۋدىڭ نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەرٸن, سوڭعى ٷش جىلدا ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك رەفورمالار سالاسىندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جٷيەلٸ جۇمىستاردى تالقىلادى. مەسەلەن, الماتى ازاماتتىق اليانسىنىڭ تٶراعاسى قايىرجان ەبدٸحالىقوۆ ەلدەگٸ قوعامدىق كەڭەستەردەگٸ جاڭاشىلدىقتاردى اتاپ ٶتتٸ.
فوتو: Ult.kz
قايىرجان ەبدٸحالىقوۆ, الماتى ازاماتتىق اليانسىنىڭ تٶراعاسى:
«يە, پرەزيدەنت سايلانعالى ازاماتتىق قوعامعا دا كٶڭٸل بٶلٸنە باستادى. مەسەلەن, بٸزدە قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ ەكٸ دەڭگەيٸ بار. ول لوكالدى-جەرگٸلٸكتٸ قوعامدىق كەڭەستەر, قالادا بولسىن, اۋداندا بولسىن, سول جەردەگٸ ەرتٷرلٸ قوعامدىق باستامالاردى جەنە بيۋدجەتتٸ باقىلايدى. ەكٸنشٸ دەڭگەي – ورتالىق دەڭگەي. ول مينيسترلٸكتەردٸڭ كٶبٸندە جەنە اگەنتتٸكتٸڭ جانىندا قوعامدىق كەڭەستەرٸ بار. ونىڭ رٶلٸنە كەلەتٸن بولساق, قازٸرگٸ تاڭدا زاڭ جٷزٸندە مىناداي مەسەلە بار: قوعامدىق كەڭەستٸڭ مٷشەلەرٸ تەندەرلٸك كوميسسيياعا كٸرۋگە قاقىلى. ول بارلىق جەردە جوق دەپ ايتا المايمىن, ەرينە بار. قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەتتٸك تاپسىرىستارعا قانشاما تەندەر جٷرگٸزەدٸ. مىسالى, بٸزدە قوعامدىق كەڭەستٸك مٷشەلەرٸنٸڭ سانى – 39, بۇل نەگٸزگٸ جۇمىس ەمەس, قوعامدىق جۇمىس. مەملەكەتتٸك مەكەمەلەر بٸزدە اشىق, بٸراق ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ كەرەك. قوعامدىق باقىلاۋدىڭ زاڭىنا سونىڭ نەگٸزٸندە تەك قانا قوعامدىق كەڭەستٸڭ مٷشەلەرٸ ەمەس, سول قوعامدىق بٸرلەستٸكتەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸ دە وسى تەندەرلٸك كوميسسيياعا كٸرۋگە قاقىلى بولۋى كەرەك. ٶيتكەنٸ ولاردىڭ سانى كٶبٸرەك, ولار ٶزدەرٸنٸڭ ماقساتتى توپتارىن جاقسى بٸلەدٸ».
ساراپشىلار قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە ەلدٸڭ ساياسي قۇرىلىمىندا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر بولعانىن, سونىڭ ٸشٸندە ساياسي جٷيەنٸڭ ليبەراليزاتسيياسى, پارلامەنت رٶلٸنٸڭ كٷشەيۋٸ جەنە بيلٸكتٸ ورتالىقسىزداندىرۋ ٷردٸسٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەدەبيەت پەن مەدەنيەتكە دەگەن ەرەكشە ىقىلاسى دا نازارعا الىندى.
فوتو: Ult.kz
بەكنۇر قيسىقوۆ, الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ:
«راسىندا, ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ كٶتەرٸپ وتىرمىز. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت بولىپ سايلانعالى ەدەبيەت, مەدەنيەتكە دە ەرەكشە نازار اۋدارىلا باستادى. كەشە ٶتكەن قۇرىلتايدا قاتتى ۇناعانى, كٸتاپ جايلى. ياعني 23 اقپاننان باستاپ بٸزدە "كٸتاپ كٷنٸ" بولادى. قازٸر ەرەكشە كٷن بولادى دەپ بەلگٸلەندٸ. ٶزٸم بٸرنەشە كٸتاپتىڭ اۆتورى بولعاندىقتان, ماعان بۇل ماڭىزدى. قازٸر مەدەنيەت تٷسٸپ بارا جاتىر, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە دە مەدەنيەت قالىپتاسپادى. ال مەدەنيەت كٸتاپتان باستالادى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىن قۋانا قولداپ وتىرمىن».
سونداي-اق سوت سالاسىڭ رەفورمالارى (مىسالى, كونستيتۋتسييالىق سوت قۇرۋ, ازاماتتارعا ٶز قۇقىقتارىن تٸكەلەي قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ), ٶلٸم جازاسىنا تىيىم سالۋ جەنە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل شارالارى دا قوزعالدى. سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ عىلىمعا دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ, جاس عالىمداردى قولداۋدا, عىلىمعا قارجى بٶلۋدە ماڭىزدى ٸستەر اتقارعان. بۇل تۋرالى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ بٸلٸم جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى بايانداپ بەردٸ.
فوتو: Ult.kz
كٷلتاي ەدٸلوۆا, ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ بٸلٸم جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ ورتالىعى باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى:
«قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسى جاڭا ستاتۋسپەن قۇرىلىپ, قىزمەت اتقارىپ جاتىر. نەگٸزٸ عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ, ونىڭ ٸشٸندە جاس عالىمداردىڭ قازٸرگٸ قوعامداعى تۋىنداپ جاتقان ٶزەكتٸ ەلەۋمەتتٸك پروبلەمالارعا ەسەرٸ ٷلكەن بولاتىنى سٶزسٸز. نەگٸزٸ ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنا جاڭا مەرتەبە بەرٸلدٸ. وعان ەڭ جوعارى عىلىمي ۇيىم مەرتەبەسٸ بەرٸلدٸ. قازٸرگٸ كٷنٸ قۇرىلىم بٸراز ٶزگەرٸپ, نەگٸزگٸ باعىتتارى بويىنشا بٶلٸمشەلەرگە بٶلٸنٸپ جاتىر. بۇل جەردەگٸ ماقسات, بارلىق ٶڭٸرلەردەگٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عىلىمي ينستيتۋتتارىنان بەلگٸلٸ عالىمداردى قوسىپ, بەلسەندە جۇمىس اتقارامىز. سونىمەن قاتار, بٸزدە جاس عالىمدار كەڭەسٸ ٶتە بەلسەندٸ جۇمىس اتقارادى. قوعامدا بولىپ جاتقان نەگٸزگٸ مەسەلەلەر بٸزدٸڭ عالىمداردىڭ زەرتتەۋ تاقىرىپتارى, ياعني ولار سول مەسەلەلردٸ كٶتەرٸپ جٷر. بٸز ۇلتتىق عىلىم اكادەميياسىنىڭ اتىنان ۇلتتىق قۇرىلتايعا دا ۇسىنىس بەرەمٸز. مەملەكەت تاراپىنان گرانتتىق قارجىلاندىرۋ, مەگا گرانتتار بەرٸلٸپ جاتىر».
سونداي-اق اتالعان جيىندا رەفورمالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ, الداعى دامۋ جولدارى, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قۇرىلتايدا ۇسىنىلعان ٸشكٸ ساياسات تۇجىرىمداماسى, كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمدارعا (ٷەۇ) قاتىستى زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەر, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ قولداۋ, تسيفرلاندىرۋ باعدارلامالارى مەن مەملەكەتتٸڭ جالپى بولاشاقتاعى دامۋى تالقىلاندى.
ماڭىزدى تاقىرىپتاردى تالقىلاۋعا الماتى ازاماتتىق اليانسىنىڭ تٶراعاسى قايىرجان ەبدٸحالىقوۆ, الماتى قالاسى قوعامدىق كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ بەكنۇر كيسىكوۆ, «ستراتەگييا» ەلەۋمەتتٸك-ساياسي زەرتتەۋلەر ورتالىعى» قوعامدىق قورىنىڭ جەتەكشٸسٸ گٷلميرا يلەۋوۆا, قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قر مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىنىڭ الماتى قالاسى بويىنشا فيليالىنىڭ ديرەكتورى اينۋر يدريسوۆا, ۇاو «نارحوز ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ» عالىم جەنە كوممەرتسياليزاتسييالاۋ جٶنٸندەگٸ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ جانار ارعىنباەۆا, ساياسي شولۋشى زامير قاراجانوۆ, قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸك بٶلٸمٸنٸڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ ەربولات سەيلەحانوۆ, قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى قسزي ساياسي زەرتتەۋلەر بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى جانار سانحاەۆا جەنە قسزي-دىڭ الماتى قالاسىنداعى ٶكٸلدٸگٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ ەسەل نازاربەتوۆا جەنە باسقا دا ساراپشىلار قاتىستى.
اقبوتا مۇسابەكقىزى
