فوتو: baraev.kz
كەسٸپوداق – نەگٸزگٸ مٸندەتٸ كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك مٷددەلەرٸ مەن قۇقىقتارىن قورعاۋ بولىپ تابىلاتىن جالعىز زاڭدى جەنە تەۋەلسٸز قوعامدىق ۇيىم. Ult.kz تٸلشٸسٸ كەسٸپوداق قوزعالىسى دەگەنٸمٸز نە, ونىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸ, مٸندەتتەرٸ مەن ماقساتتارى قانداي ەكەنٸن زەرتتەپ كٶردٸ.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرلان ٶتەشەۆتٸڭ ايتۋىنشا, «كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى قازاقستانداعى ەڭ ٸرٸ قوعامدىق ۇيىم 1905 جىلى 6 جەلتوقساندا قازٸرگٸ قاراعاندىوبلىسىنىڭ اۋماعىندا قۇرىلعان ۋسپەن مىس كەنٸشٸ جۇمىسشىلارىنىڭ رەسپۋبليكاداعى العاشقى كەسٸپوداق ۇيىمى بولىپ رەسمي تانىلدى.
كەڭەس ٶكٸمەتٸ كەزٸندە قازاقستانداعى بارلىق كەسٸپوداقتاردىڭ قىزمەتٸن بٸر ورتالىق ورگان – 1948 جىلى قۇرىلعان قازاق كەسٸپوداقتار كەڭەسٸ (قازسوۆپروف) باسقارعانىن ايتا كەتكەن جٶن.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستاندا كەسٸپوداقتاردىڭ ٷش رەسپۋبليكالىق بٸرلەستٸگٸ بار: قازاقستان رەسپۋبليكاسى كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى, قازاقستان ەڭبەك كونفەدەراتسيياسى جەنە «امانات» قازاقستان كەسٸپوداقتارى فەدەراتسيياسى قازاقستان 1 ميلليون 500 مىڭنان استام كەسٸپوداق مٷشەلەرٸ بار 23 سالالىق كەسٸپوداق پەن 17 اۋماقتىق كەسٸپوداق بٸرلەستٸكتەرٸن بٸرٸكتٸرەدٸ.
نۇرلان ٶتەشەۆ فەدەراتسييانىڭ كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن تٷرلٸ قوعامدىق-ساياسي جاعدايلاردا جۇمىس ٸستەپ كەلە جاتقان كٶپ جىلدىق تەجٸريبەسٸ بار ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ ەكەنٸن باسا ايتتى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «كەسٸپوداقتار تۋرالى» زاڭىنىڭ 16-بابىنا سەيكەس كەسٸپوداقتار ٶز مٷشەلەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەك قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن بٸلدٸرۋگە جەنە قورعاۋعا, سونداي-اق مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناستا قىزمەتكەرلەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ بولۋعا قۇقىلى. ٶز ٶكiلەتتiگi شەگiندەگi ورگاندار, جۇمىس بەرۋشiلەر, جەكە كەسiپكەرلiك قاۋىمداستىقتار (قاۋىمداستىقتار), وداقتار), ٶزگە دە قوعامدىق ۇيىمدار جاتادى», - دەيدٸ نۇرلان ٶتەشەۆ.
سونىمەن قاتار, كەسٸپوداقتار زاڭنامادا بەلگٸلەنگەن تەرتٸپپەن سوتتا, مەدياتسييا, بٸتٸمگەرشٸلٸك جەنە تٶرەلٸك رەسٸمدەر كەزٸندە قىزمەتكەرلەردٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋعا, قوعامدىق باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرۋعا, ەرەۋٸلدەر مەن بەيبٸت جينالىستار ٶتكٸزۋگە قۇقىلى.
العا قويعان ماقساتتارىنا جەتۋ ٷشٸن ۇيىم جارعى شەڭبەرٸندە ەرەكەت ەتەدٸ:
- فەدەراتسييا قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ باعىتتارى مەن ستراتەگيياسىن ەزٸرلەيدٸ جەنە انىقتايدى;
- فەدەراتسيياعا مٷشە ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸن بٸرٸكتٸرەدٸ, ٷيلەستٸرەدٸ جەنە باسقارادى;
- ٶز مٷشەلەرٸنٸڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن بٸلدٸرەدٸ جەنە قورعايدى, سونداي-اق مەملەكەتتٸك ورگاندارمەن قارىم-قاتىناستا قىزمەتكەرلەردٸڭ اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەدٸ;
- ەلەۋمەتتٸك ەرٸپتەستٸك جٶنٸندەگٸ رەسپۋبليكالىق ٷشجاقتى كوميسسييانىڭ جۇمىسىنا قاتىسادى;
- جۇمىس بەرۋشiلەردiڭ رەسپۋبليكالىق بiرلەستiكتەرiمەن جەنە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ٷكiمەتiمەن باس شارت جاساسۋ كەزiندە ەلەۋمەتتiك ەرiپتەستiكتiڭ تاراپى رەتiندە ەرەكەت ەتەدi;
- ازاماتتاردىڭ ەڭبەك جەنە ەلەۋمەتتٸك قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قوزعايتىن نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرگە باستاماشىلىق جاسايدى جەنە ەزٸرلەۋگە قاتىسادى;
- ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىنا جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەڭبەكتٸ قولداۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك (مەملەكەتتٸك) باعدارلامالاردىڭ ٸسكە اسىرىلۋىنا قوعامدىق باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرادى;
- ەڭبەك قاتىناستارى تۋرالى حالىقارالىق شارتتار مەن كونۆەنتسييالاردى راتيفيكاتسييالاۋعا جەنە جٷزەگە اسىرۋعا ۇمتىلادى;
- ۇجىمدىق ەڭبەك داۋلارىن شەشۋگە قاتىسادى;
-ٶزٸنٸڭ فيليالدارى مەن كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ قۇقىقتارى مەن مٷددەلەرٸن قورعاۋ ٷشٸن سوتقا تالاپ قويۋعا, سوتتا جەنە ەڭبەك اربيتراجىندا ولاردىڭ مٷددەلەرٸ ٷشٸن ەرەكەت ەتۋگە قۇقىلى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى قانداي ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشٸپ جاتقانىن ايتا كەلە, ەڭبەك قاتىناستارى جٷيەسٸندەگٸ بٸرلەستٸكتەر بٸرنەشە فۋنكتسييالاردى اتقاراتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«ولاردىڭ بٸرٸ, ەكونوميكالىق, كەسٸپورىنداردا, سالالاردا جەنە ەكونوميكانىڭ باسقا سالالارىندا جۇمىسشىلاردىڭ مٷددەلەرٸ مەن قۇقىقتارىن قورعاۋمەن بايلانىستى, ول, ەدەتتە, جۇمىس كٷشٸ ٶكٸلدەرٸ رەتٸندە كەسٸپوداقتاردىڭ قاتىسۋى ارقىلى جٷزەگە اسىرىلادى ۇجىمدىق كەلٸسسٶزدەر پروتسەسٸ ەكونوميكالىق قىزمەتتەن باسقا, كەسٸپوداقتار ەڭبەك پروتسەسٸن دەموكراتييالاندىرۋ, جۇمىسشىلارعا ۇجىمدىق كەلٸسسٶزدەر پروتسەسٸنە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرۋ, ولاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن انىقتايتىن تالاپتاردى قويۋ جەنە قورعاۋ قىزمەتٸن دە اتقارادى», - دەدٸ ول.
كەسٸپوداقتاردىڭ تاعى بٸر قىزمەتٸ ەلەۋمەتتٸك بولىپ تابىلادى جەنە قوعامداعى ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىققا قىزمەت ەتۋگە ارنالعان.
سوندىقتان كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى ەڭبەكشٸلەردٸڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ بويىنشا جٷيەلٸ شارالار قابىلداۋدى ۇسىنادى, بۇل قوعامنىڭ ەدٸلەتتٸلٸككە دەگەن سۇرانىسىن ەدەۋٸر دەرەجەدە قاناعاتتاندىرۋعا, ٶزارا قارىم-قاتىناستارداعى تەجەمەلٸك جەنە تەپە-تەڭدٸك جٷيەسٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشٸگە, سونداي-اق حالىقتىڭ ناقتى تابىسىن ارتتىرۋعا جاعداي ٸستەيدٸ.
