فوتو: Pixabay
قازاقستاندا عىلىمي دەلەلدەنگەن ەدٸس-تەسٸلگە سٷيەنٸپ پسيحوتەراپييالىق قىزمەت كٶرسەتەتٸن ماماندار از دەپ وتىر كوگنيتيۆتٸ مٸنەز-قۇلىق تەراپيياسى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ, كلينيكالىق پسيحولوگ ەۆگەنيي يان. بۇل تۋرالى Ult.kz حابارلايدى.
«ەلەمدە مەديتسينا دەستٷرلٸ جەنە عىلىمي دەلەلدەنگەن دەپ بٶلٸنەدٸ. ياعني عىلىمي دەلەلدەنگەن مەديتسينا – زەرتتەۋلەرگە, ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سٷيەنەتٸن بەلگٸلٸ بٸر حاتتامالارمەن بەكٸتٸلگەن, ال دەستٷرلٸ مەديتسينا دەگەنٸمٸز – ەدەتتە اۆتورلىق, ەرقاشان قاۋٸپسٸز بولا بەرمەيتٸن, ەدەتتە دٸن نەمەسە سيقىرعا نەگٸزدەلگەن, ادامداردىڭ ويلاپ تاپقان ەمٸ. پسيحولوگييالىق, پسيحياترييالىق كٶمەكتە, پسيحوتەراپييادا عىلىمي دەلەلدەنگەن مەديتسيناعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ. الپىسىنشى جىلداردان باستاپ, پسيحولوگييادا دا ماماندار پاتسيەنتتەرگە قاۋٸپسٸز جەنە تيٸمدٸ ەمدٸ تاڭداۋى ٷشٸن عىلىمي دەلەلدەر تالاپ ەتٸلە باستادى. امەريكانىڭ پسيحولوگتار اسسوتساتسيياسىندا (ارا) پسيحولوگتار قىزمەت كٶرسەتۋ كەزٸندە عىلىمي جەنە كەسٸبي بٸلٸمگە سٷيەنەدٸ. زييانى تيمەس ٷشٸن دياگنوستيكانى باعالاۋ دا عىلىمعا نەگٸزدەلەدٸ. ەگەر مامان پاتسيەنتپەن جۇمىس جٷرگٸزگەندە عىلىمعا سٷيەنبەسە, ونى ليتسەنزيياسىنان ايىرادى», -دەيدٸ ەۆگەنيي يان.
قاۋىمداستىق پرەزيدەنتٸ قازاقستاندا پسيحولوگتار جۇمىس ٸستەيتٸن ەدٸستەردٸڭ كٶبٸ عىلىمعا سٷيەنبەيتٸنٸن ايتىپ وتىر. وعان تٸپتٸ ارنايى زەرتتەۋ جٷرگٸزٸلگەن كٶرٸنەدٸ. ۆ.د. مەندەلەەۆيچتٸڭ زەرتتەۋٸ بويىنشا قازاقستان جەنە جاقىن شەتەلدەردە پسيحوتەراپييانىڭ 54 باعىتى بار, ولاردىڭ 96 پايزىندا عىلىمي دەلەلدەنگەن نەگٸز جوق.
ەۆگەنيي يانننىڭ سٶزٸنشە بٸزدە عىلىمي تۇرعىدا دەلەلدەنبەگەن ٸلٸمدەر - شامان, پسەۆدوپسيحولوگ, تارولوگ, نۋمەرولوگ سيياقتىلار كٶپ. بۇل پسيحولوگييالىق قىزمەت الۋشىلارعا تٸكەلەي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ. سەبەبٸ پسيحولوگييالىق كٶمەككە جٷگٸنەتٸندەر ماماننىڭ دەلەلدەنگەن تەروپييا شەڭبەرٸندە جۇمىس ٸستەپ وتىرعانىن انىقتاي المايدى.
«جاقىن شەتەلدە دە وسى جاعداي. ۋكراينامەن سوعىسىپ جاتقان رەسەي مايداننان ورالعاندارعا پسيحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتەتٸن مامان ٸزدەسە, عىلىمي دەلەلدەنگەن ەدٸس-تەسٸلدەر ارقىلى جۇمىس ٸستەيتٸندەرٸ ساۋساقپەن سانارلىق ەكەنٸ انىقتالعان. قالعان پسيحولوگتار ەنەرگوتەراپەۆتەر, پسيحولوگ-تارولوگتار, تاعى باسقالار بولىپ شىققان. بٸزدە دە سول جاعداي. ەگەر سٸز «پسيحولوگ ٸزدەيمٸن» دەپ ٸزدەۋ تەتٸگٸنە جازساڭىز, سۋششنوستنايا پسيحولوگييا, پسيحولوگ-ەكسورتسيست, جىن شىعاراتىن پسيحولوگ جەنە باسقالار كەزدەسەدٸ», -دەيدٸ مامان.
ەۆگەنيي ياننىڭ ايتۋىنشا ٶكٸنٸشكە قاراي بٸزدە عىلىمي اتاق ادامنىڭ عىلىمي نەگٸزگە سٷيەنٸپ جۇمىس ٸستەگەنٸن دەلەلدەمەيدٸ.
«عىلىم كانديداتى رودولوگ بولىپ, ۇرپاق كٷشٸن انىقتاپ جٷر. ٶكٸنٸشتٸسٸ مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردە عىلىمعا نەگٸزدەلگەن بٸلٸم بەرەتٸن فاكۋلتەتتەر دە بار, سونداي-اق عىلىم دوكتورى لەۆيتاتسييا بويىنشا كونگرەسس ۇيىمداستىرىپ جٷرگەندەر دە كەزدەسەدٸ», -دەي كەلە كلينيكالىق پسيحولوگ عىلىمي دەلەلدەنگەن ەدٸستەردٸ عانا قولدانۋعا مٸندەتتەيتٸن زاڭ قاجەت ەكەنٸن ايتتى.
ايتا كەتەيٸك 20 اقپاندا مەجٸلٸستە ەلەۋمەتتٸك-مەدەني دامۋ كوميتەتٸنٸڭ «پسيحولوگييا قازاقستانداعى كەسٸپ جەنە عىلىم رەتٸندە: پروبلەمالارى مەن شەشۋ جولدارى» تاقىرىبىندا كەڭەيتٸلگەن وتىرىسى ٶتتٸ. وندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى نارتاي سەرسەنعاليەۆ تە ٶز ويىن قوستى. مەجٸلٸسمەن پسيحولوگتاردىڭ ماردىمسىز جالاقىسى مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. ول بۇل سۇراق بويىنشا بٸرنەشە رەت دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەكەن. دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە قازٸر پەداگوگ-پسيحولوگتار ەلەۋمەتتٸك پسيحولوگ رەتٸندە 118 مىڭ تەڭگە جالاقى الادى ەكەن.
«118 مىڭ تەڭگەگە ەشكٸم جۇمىسقا بارمايدى. ال ولار قانداي قىزمەت اتقارادى دەگەنگە كەلسەك. مەكتەپتەن كەيٸنگٸ ۋاقىتتا ٷيلەردٸ ارالاۋ, وقۋشىلاردى تٷگەندەۋ, ولاردى دەرٸگەرگە اپارۋ, ولاردىڭ تەرتٸبٸن قاراۋ, ديناميكالىق تٸركەۋدەگٸ بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋ, ەرەكشە بٸلٸم الاتىن بالالارمەن جۇمىس ٸستەۋ – بەرٸ وسى ەلەۋمەتتٸك پەداگوگ-پسيحولوگتىڭ جۇمىسىنٸڭ ٸشٸنە كٸرەدٸ. بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا 113 مىڭ ب3 كاتەگوريياسىنداعى مامان بار. ونىڭ ٸشٸندە وسى پەداگوگ-پسيحولوگتار بار. سولاردىڭ ايلىعىن ب3-تەن ب2-گە جەتكٸزسەك, ياعني 113 مىڭ تەڭگەدەن 150 مىڭ تەڭگەگە جەتكٸزۋ ٷشٸن جىلىنا 55 ملرد. تەڭگە كەرەك. بۇل بالالارىمىزدىڭ بولاشاعى ٷشٸن, بالالارىمىزدىڭ ساناسى, جٷيكەسٸن جٶندەۋ جۇمىسىنا كەلگەن كەزدە كٶك تيىن دەسەك بولادى», -دەپ ايتتى ول.
ال دەپۋتات رينات زايتوۆ تەلەديدار مەن ينتەرنەتتەن كٶرسەتٸلەتٸن كونتەنتتٸڭ باسىم بٶلٸگٸ پسيحيكاعا كەرٸ ەسەر ەتەدٸ دەپ ەسەپتەيدٸ. زايتوۆ اقپارات تٷزەلمەيٸنشە ەشقانداي پسيحولوگييا تٷزەلمەيدٸ دەپ وتىر.
«ەشكٸم بالانىڭ جانىندا 24 ساعات وتىرمايدى. ەنەۋكٷنگٸ بالا ليفتٸدە نەگە ولاي ٸستەدٸ? ول ويىننان كٶرگەن. ويىندا ادام ٶلمەيدٸ. ول سونى ٸستەپ كٶرەيٸن دەدٸ. ال ينتەرنەتتەن ساناعا كٸرٸپ جاتقان قوقىس شاش ەتەكتەن», -دەيدٸ دەپۋتات.
ەسكە سالايىق, بيىل 11 اقپاندا استانادا 14 جاستاعى جاسٶسپٸرٸم بالا ليفتٸدە 5 جاسار بالاعا پىشاقپەن شابۋىل جاساعان. وقيعانى تەرگەۋ كەزٸندە جاسٶسپٸرٸم پسيحونەۆرولوگييالىق ديسپانسەردە ەسەپتە تۇرعانى انىقتالعان. وقيعادان كەيٸن جاسٶسپٸرٸم بٸر ايعا پسيحياترييالىق ستاتسيونارعا جاتقىزىلعان. ال جەبٸر كٶرگەن بالالىنىڭ دەنساۋلىعىن دەرٸگەرلەر العاشىندا اۋىر دەپ باعالاپ, وتادان كەيٸن بالانىڭ جاعدايى تۇراقتى ەكەنٸ حابارلاندى.
