فوتو: baq.kz
قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستەر قانداي رٶل اتقارادى جەنە ولاردىڭ قوعام مەن مەملەكەت ىنتىماقتاستىعىندا قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنٸن Ult.kz تٸلشٸسٸ انىقتاپ كٶردٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ جۇمىسى ەسەپ بەرەتٸن مەملەكەت قۇرۋ ٷدەرٸسٸنە وڭ ىقپال ەتۋدە. ول مىڭداعان ٸسكەر ازاماتتارعا ەلدٸڭ قوعامدىق قىزمەتٸنە قاتىسۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. تەۋەلسٸز جەنە قۋاتتى مەملەكەتتٸ ەل بەلسەندٸلەرٸ ماڭىزدى شەشٸمدەردٸ قابىلداۋعا جەنە ولاردى باقىلاۋعا قاتىساتىن دامىعان ازاماتتىق قوعامسىز ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەس.
قازاقستاندا قوعامدىق كەڭەستەر ازاماتتىق قوعامنىڭ مٷددەسٸن جەنە ماڭىزدى مەسەلەلەرگە قوعامنىڭ كٶزقاراسىن بٸلدٸرەدٸ. ولاردىڭ نەگٸزگٸ ميسسيياسى – حالىق پەن مەملەكەتتٸك ورگاندار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى جەڭٸلدەتۋ جەنە اشىق جەنە اشىق ديالوگ الاڭىن قۇرۋعا كٶمەكتەسۋ.
بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى تالاپتارى – اشىقتىق پەن وبەكتيۆتٸلٸك. مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردىڭ جٷيەلٸ جەنە نەتيجەلٸ جۇمىس ٸستەۋٸ ٷشٸن قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارىلۋدا. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ينستيتۋتتىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتتٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بٷكٸل ەل الدىنا قويعان باستى مٸندەت – حالىقتىڭ ٶتٸنٸشتەرٸنە جەدەل ەرٸ تيٸمدٸ جاۋاپ بەرۋدٸ قامتاماسىز ەتەتٸن «تىڭداۋشى مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىن جٷزەگە اسىرۋ بولدى. ازاماتتارمەن جۇمىس جاساۋ ٷشٸن 2016 جىلى قوعامدىق كەڭەستەر ينستيتۋتى قۇرىلدى. مۇندا ٶڭٸرلەردٸڭ مەسەلەلەرٸ شەشٸلٸپ, قالا بيۋدجەتٸ جەنە باسقا دا ٶزەكتٸ مەسەلەلەر قابىلدانۋى تيٸس ەدٸ.
قوعامدىق كەڭەستەر ۆەدومستۆولاردا, جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸكتەردە, سونداي-اق كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا جەنە مەملەكەت باسشىسىنىڭ الدىندا جاۋاپتى تۇلعالاردا اشىلادى. بۇل كەڭەستەردٸڭ قىزمەتٸن رەتتەيتٸن ارنايى زاڭ بار ەكەنٸن ايتا كەتكەن جٶن. قۇجاتقا سەيكەس, بۇل مەكەمەلەردٸڭ نەگٸزگٸ فۋنكتسييالارى كەڭەستەر بەرۋ, كەڭەستەر ٶتكٸزۋ جەنە مينيسترلٸكتەر, مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ەكٸمدٸكتەردٸڭ قىزمەتٸنە مونيتورينگتٸ قامتاماسىز ەتۋ بولدى.
زاڭ بويىنشا بيلٸك مٸندەتتٸ تٷردە قوعامدىق كەڭەستەن تٷسكەن ۇسىنىستى قاراۋى كەرەك. بٸراق بۇل كەڭەس تەك كەڭەسشٸ ورگان بولعاندىقتان, مٸندەتتٸ تٷردە ورىندالۋى مٸندەتتٸ شەشٸمدەر قابىلداۋعا قۇزٸرەتٸ جوق. قر پرەزيدەنتٸ جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸنٸڭ سايتىنداعى مەلٸمەتكە سەيكەس, 2022 جىلى ەلٸمٸزدە 4 مىڭعا جۋىق قاتىسۋشى بار 256 قوعامدىق كەڭەس جۇمىس ٸستەدٸ. ولاردىڭ 86 پايىزى ازاماتتىق بەلسەندٸلەر بولدى.
كەڭەس مٷشەلەرٸنٸڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن اۋقىمدى دەپ اتاۋعا بولادى. مٷشەلەر ەرتٷرلٸ سالالارداعى زاڭنامانى جەنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جۇمىسىن جەتٸلدٸرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەزٸرلەۋمەن اينالىسادى. قوعامدىق كەڭەستەر زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ جەنە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا تٷرلٸ باستامالار مەن ۇسىنىستاردى ۇسىنادى.
بۇل ينستيتۋت جەكە جەنە زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەملەكەتتٸك باسقارۋدى جەنە مەملەكەتتٸك اپپارات قىزمەتٸنٸڭ اشىقتىعىن جاقسارتۋعا بايلانىستى شاعىمدارىن قارايدى. ازاماتتار مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ جٶنسٸز ەرەكەتتەرٸنە نەمەسە قۇقىقتارىنىڭ بۇزىلۋىنا شاعىمدارىمەن قوعامدىق كەڭەستەرگە جٷگٸنە الادى. بەلسەندٸلەردٸڭ قوعامدىق تىڭداۋلارعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار. بۇل ازاماتتارعا ماڭىزدى ساياسي مەسەلەلەر, زاڭ جوبالارى جەنە ٶز ايماعىنىڭ دامۋىنا ەسەر ەتەتٸن باسقا دا مەسەلەلەر بويىنشا ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
كەڭەستەر بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى نەمەسە ينتەرنەت ارقىلى قازاقستاندىقتاردى ٶز جۇمىسى, ٶتكٸزٸلٸپ جاتقان ٸس-شارالار, جۇمىس نەتيجەلەرٸ, سونداي-اق زاڭناماداعى ٶزگەرٸستەر جەنە حالىقتى قىزىقتىرۋى مٷمكٸن باسقا دا مەسەلەلەر تۋرالى حاباردار ەتۋگە مٸندەتتٸ. ايتا كەتەرلٸگٸ, ينستيتۋت قىزمەتٸ اياسىندا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ رەسپۋبليكالىق وتىرىستارى ٶتكٸزٸلٸپ تۇرادى. مەملەكەتتٸك ورگاننىڭ جۇمىسى بارىسىندا ەلوردادا قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ ٷش رەسپۋبليكالىق مەجٸلٸسٸ ٶتتٸ. بۇل ٸس-شارالارعا كەڭەس مٷشەلەرٸ, ساراپشىلار, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ٶكٸلدەرٸ جەنە مەسليحات دەپۋتاتتارى قاتىسۋدا.
مۇنداي العاشقى شارا بٸر جىلدان كەيٸن كەڭەس قۇرىلعان كەزدە, 2017 جىلى بولدى. مەجٸلٸستە قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ دەستٷرلٸ مەرتەبەسٸن ساقتاۋ جەنە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ كەڭەستەردەگٸ ٶكٸلدٸك دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە قاتىستى ٶزەكتٸ مەسەلەلەر تالقىلاندى. قورىتىندىسىندا ناقتى شەشٸمدەر مەن قاتىسۋشىلاردىڭ ۇسىنىستارىن قامتيتىن قارار قابىلداندى. 2019 جىلى قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ ەكٸنشٸ وتىرىسى ٶتتٸ. ٸس-شاراعا قاتىسۋشىلار قوعامدىق كەڭەستەر تۋرالى زاڭ جوباسىنىڭ نەگٸزگٸ ەرەجەلەرٸن, ولاردىڭ قىزمەتٸن باعالاۋ جٷيەسٸن قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸن, سونداي-اق ودان ەرٸ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن قاراستىردى.
ٷشٸنشٸ رەسپۋبليكالىق مەجٸلٸس 2022 جىلى جۇمىسىن باستادى. ٷشٸنشٸ رەسپۋبليكالىق مەجٸلٸستٸڭ ماڭىزدى جەتٸستٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ جۇمىس ٸستەپ تۇرعان قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ جۇمىسىن جەتٸلدٸرۋ بولدى. ولاردىڭ قىزمەتٸنە باعا بەرٸلٸپ, نەتيجەسٸندە پروبلەمالار انىقتالىپ, ولاردى جويۋ شارالارى ۇسىنىلدى. سونداي-اق بٸرٸنشٸ جەنە ەكٸنشٸ شاقىرىلىم جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى شىعارىلدى. ولاردىڭ جۇمىس بارىسىندا ازاماتتاردى تولعاندىراتىن مەسەلەلەردٸ شەشۋگە ايتارلىقتاي كٷش سالعانى ايتىلدى. قوعام مەن بيلٸك اراسىندا تيٸمدٸ ديالوگ قۇرىلدى, بۇل الداعى ۋاقىتتا جۇمىستىڭ باسىم باعىتتارىن دەلٸرەك انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
وتىرىستىڭ نەگٸزگٸ قورىتىندىسى قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ جۇمىسى تۋرالى ۇلتتىق ەسەپ جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمى بولدى. بۇل قۇجاتتا اتقارىلعان جۇمىستار مەن قول جەتكٸزٸلگەن نەتيجەلەر تۋرالى اۋقىمدى اقپارات قامتىلعان. وسى ەسەپتٸڭ ارقاسىندا كەڭەستەردٸڭ قىزمەتٸنە تولىق تالداۋ جاساپ, ولاردىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋدىڭ الداعى قادامدارىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى. وسىلايشا, ٷشٸنشٸ رەسپۋبليكالىق مەجٸلٸستٸڭ قىزمەتٸ بٷگٸنگٸ تاڭدا ازاماتتاردى تولعاندىرىپ جٷرگەن مەسەلەلەردٸ شەشۋدە قىرۋار جۇمىس اتقارىلعانىن كٶرسەتەدٸ. كەڭەستەر قوعام مەن بيلٸك اراسىنداعى ديالوگتى قۇرا الدى, بۇل بيلٸك پەن ازاماتتار اراسىنداعى سەنٸم مەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى.
ينستيتۋت جۇمىسىنىڭ نەگٸزگٸ تٷرٸ – تٷرلٸ مەسەلەلەر مەن ولاردى شەشۋ جولدارى كٶپشٸلٸك الدىندا تالقىلاناتىن جينالىستار. جيىنعا ەلٸمٸزدٸڭ مٷددەلٸ تۇرعىندارى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ مٷشەلەرٸ, ساراپشىلار قاۋىمداستىعى مەن باق ٶكٸلدەرٸ قاتىسا الادى. قوعامدىق كەڭەس قابىلدانعان شەشٸمدەر, قول جەتكٸزٸلگەن نەتيجەلەر, ٶز كومانداسىنىڭ قۇرامى, الداعى وتىرىستاردىڭ كٷن تەرتٸبٸ جەنە باسقا دا قوعامدىق ماڭىزى بار ماڭىزدى مەسەلەلەر تۋرالى اقپاراتپەن بٶلٸسۋگە مٸندەتتٸ.
تابىستى قاۋىمداستىق كەڭەستەرٸنٸڭ بٸرنەشە مىسالدارى بار. مىسالى, استانا جەنە الماتى قالالارى ەكٸمدٸكتەرٸنٸڭ قوعامدىق كەڭەستەرٸ, جۇرتشىلىقتىڭ كٶمەگٸمەن جاڭا يدەيالاردى بەلسەندٸ تٷردە تۋدىراتىن مينيسترلٸكتەر. كەڭەس مٷشەلەرٸ ەلدٸڭ ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸگٸن دامىتۋ, ازاماتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, بٸلٸم مەن عىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەدەنيەت پەن ٶنەر, كەسٸپكەرلٸك پەن جۇمىس ورىندارى سيياقتى قوعامنىڭ ٶزەكتٸ جەنە ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن, سونداي-اق باسقا دا بٸرقاتار ماڭىزدى مەسەلەلەردٸ بەلسەندٸ تٷردە كٶتەرەدٸ.
قوعامدىق كەڭەستەردٸڭ تەجٸريبەسٸ ولاردىڭ ناعىز قوعامدىق ينستيتۋتتار ەكەنٸن جەنە ازاماتتىق قوعام بٸرقاتار مەسەلەلەر بويىنشا ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸرە الاتىن ديالوگ ٷشٸن سىندارلى كەڭٸستٸك قۇراتىنىن كٶرسەتەدٸ.
